| • چکیده : |
,"نویسنده در این كتاب بر اساس اصول علمی و مبانی تحقیق به تاریخچهی علم كلام عقلی میپردازد. ذكر عوامل و اسباب بروز اختلاف عقاید و آراء، ازدیاد فتاوی، میل به بدعتها و بالاخره ظهور علم كلام از جمله مسائلی است كه مورد توجه نویسنده بوده است. یكی از مهمترین مسائلی كه در كتاب به بحث گذاشته شده مسالهی قضا و قدر و عوامل پدید آمدن آن است. اما مقصود اصلی كتاب، علم كلام عقلی است كه به طور مفصل توسط نویسنده تشریح شده است. نویسنده در ابتدا در باب علل پیدایش و تاریخ ظهور كلام، همچنین وجه تسمیهی آن بحث میكند، سپس درباره مخالفتهای شدیدی كه فقها و محدثین یا علمای ظاهر نسبت به آن اظهار داشتهاند، توضیحات مفصلی میدهد. پس از این وارد سده چهارم هجری شده و از متكلمین آن قرن به اختصار سخن میگوید. نویسنده، سدهی پنجم هجری، یعنی پس از زوال عباسیان و روی كار آمدن تركان و دیلمان را سدهی انحطاط و زوال علم كلام میداند. در دور دوم علم كلام (اشاعره) كه شاخص آن غزالی است با شرح احوال و افكار امام ابوالحسن اشعری آغاز میشود. سپس اندیشههای غزالی، رازی و آمدی بررسی میشود. نویسنده پس از ذكر مسائل كلامی مربوط به اشاعره، به فرقهی ماتریدیه و فلسفهی امام ماتریدی اشاره میكند. دور سوم علم كلام نیز دارای نمایندگانی است كه نویسنده آرای برجستهترین آنها یعنی ابن رشد، ابن تمیه و شاه ولیالله را ارزیابی میكند. در بخش دیگر كتاب افكار آن دسته از حكمای اسلامی تحلیل میشود كه در اثبات مسائل مذهبی بر اصول فلسفه و تطبیق شریعت با منطق و حكمت مقامی تكیه دارند. كسانی چون ابونصر فارابی، ابن سینا، ابن مسكویه، و شیخ اشراق در این دسته قرار میگیرند. مطالب بخش پایانی كتاب، نظری اجمالی است در علم كلام كه به ارتباط یا عدم ارتباط علم كلام با تفكر یونانی و ویژگیهای علم كلام در زمانهی نویسنده اختصاص دارد." |