| • چکیده : |
سرجان ملكم یكی از ماموران مشهور انگلیسی در كمپانی هند شرقی بود .زبان فارسی را به خوبی آموخت و در زمان فتحعلی شاه قاجار، ماموریت بسیار مهمی برای كمپانی هند شرقی به انجام رساند كه طی آن یك قرارداد سیاسی و یك قرارداد تجاری منعقد گردید و منافع بسیاری برای اهداف استعماری كمپانی هند شرقی به همراه داشت .او طی 10سال مسافرت در شهرهای ایران، با اعیان، سرداران، دانشمندان، فضلا و شعرا معاشرت كرد و مجموعهای از نسخههای خطی فراهم آورد .او حاصل تحقیقاتش را به صورت كتاب تاریخ مفصل ایران، بیشتر برای بهرهگیری كارگزاران انگلیسی تالیف نمود و در دو جلد منتشر ساخت .نخستین بار میرزا اسماعیل حیرت، ادیب و معلم ایرانی ساكن هندوستان در سال 1287ه ق در بمبئی كتاب حاضر را به فارسی برگرداند .چاپ حاضر بر اساس همان ترجمه میرزا اسماعیل فراهم آمده است .این كتاب یك دوره كامل و مفصل تاریخ سیاسی ایران از قدیمیترین زمانها تا عصر قاجار است كه به ترتیب و توالی سلسلههای حكومتگر تالیف شده و در دو جلد (در یك مجلد) و بیست و شش فصل با این مطالب تدوین گردیده است1 :ـ در بیان حدود جبال و صحاری و جنگلها و رودها و هوای مملكت ایران، 2ـ در سلسله مهابادیان و پادشاهان قبل از كیومرث، سلسله جیانیان و یاسائیان، 3ـ سلسله پیشدادیان، 4ـ سلسله كیانیان، 5ـ در نقل اقوال مورخان در باب اسكندر و سلاطین بعد از او، 6ـ در تاریخ سلسله سلاطین ساسانیه از اردشیر تا یزدجرد، 7ـ نظر اجمال در دین و شریعت تاریخ و افسانهها و طبایع ایرانیان قبل از اسلام، 8ـ در حكومت خلفا در ایران و سلطنت صفاریان و سامانیان و دیلمیان، 9ـ در تاریخ سلاطین غزنویه، 10ـ در تاریخ سلاطین سلجوقی و مختصری در باب خوارزمشاهیان، 11ـ نظر اجمالی در باب اتابكان آذربایجان و فارس و لرستان و حسن صباح، 12ـ در بیان تسخیر لشكر مغول ایران را و سلطنت هولاكو خان در ایران، 13ـ در بیان صادرات افعال و واردات احوال امیرتیمور گوركان، 14ـ تاریخ سلاطین صفویه، 15ـ در بیان وقایعی كه بعد از فوت شاه عباس بزرگ در ایران روی داد تا استعفای شاه سلطان حسین و فتح ایران به دست افغان، 16ـ در بیان پادشاهان افغان و تاخت و تاز ترك و روس، 17ـ در باب وقایع ایام نادرشاه و اعقاب وی، 18ـ در پادشاهی كریم خان زند، 19ـ در بیان احوال اعقاب و انسال كریمخان زند و بقایای سلسله زند، 20ـ اجمالی در بیان اوضاع مملكت ایران و ملل اطراف، 21ـ در وقایع ایام و چگونگی احوال آقا محمد خان قاجار و جلوس فتحعلی شاه، 22ـ در بیان مذهب و شریعت اهالی ایران، 23ـ در بیان حكومت ایران، 24ـ در باب آب و هوای ایران و مردم این ملك و شهرها و قریهها و ترقی در علوم و صنایع، 25ـ كلمهای چند در باب عادات و رسوم و طرز زندگی و معاشرت اهالی ایران، 26ـ ملاحظاتی چند در وضع مملكت ایران و طبیعت سكنه آن . |