| • چکیده : |
,"ابن رشد ـ از فیلسوفان قرن ششم هجری ـ در كتاب "تهافت التهافت" خود، كه آن را در پاسخ به كتاب "تهافت الفلاسفه"ی غزالی به رشت? تحریر درآورده، نشان می‌دهد كه اكثر آن‌چه غزالی در كتابش آورده است، از ارزش تصدیقی و اقناعی برخوردارند و به مرتب? یقین و برهان نمی‌رسند. غزالی در تهافت الفلاسفه، فیلسوفان مشایی به ویژه فارابی و ابن سینا را در بیست مساله (شانزده مساله در الهیات و چهار مساله در طبیعیات) مورد انتقاد قرار داده و در سه مورد از این بیست مورد به تكفیر آن‌ها پرداخته است. این سه مساله عبارت‌اند از: قدیم بودن جهان؛ علم خدا به جزئیات؛ و حشر اجساد. ابن رشد هفده مسال? اول كتاب غزالی را تقریبا به طور كامل نقل می‌كند و بند بند به بررسی آن‌ها می‌پردازد، اما مسائل هجدهم تا بیستم را نقل نمی‌كند، بلكه فقط حاصل سخن را می‌گوید و به اظهار نظر می‌پردازد. ابن رشد در این اثر از یك سو به مخالفت با غزالی می‌پردازد و از اتصال دین و حكمت دفاع می‌كند و از سوی دیگر برداشت فارابی و ابن سینا را از فلسف? ارسطو به باد انتقاد می‌گیرد و خود به معرفی منظور واقعی ارسطو می‌پردازد. ابن رشد، فحاشی‌های غزالی را با فحاشی پاسخ می‌دهد، اما آن‌جا كه پای انتقاد و استدلال در میان است، در بسیاری موارد حق را به غزالی می‌دهد. هم چنین ابن سینا را به كج‌فهمی متهم می‌كند. وی نه گزارش غزالی را از دیدگاه‌های فیلسوفان می‌پسندد و نه انتقاد او را از آن‌ها. سی‌امین شماره از مجموع? "آشنایی با فلسف? اسلامی" به برگردان كتاب "تهافت التهافت" اثر ابن رشد از انگلیسی به فارسی اختصاص دارد." |