| • چکیده : |
,"كتاب حاضر، مقالهی نسبتا مفصلی است از جامعهشناس برجستهی آلمانی، "كارل مانهایم"، كه در سال 1933 نوشته شده و بعدها به همت "ارنست مانهایم" و "پال كچ كمتی" به انگلیسی ترجمه شده و در سال 1956 در كتابی تحت عنوان "مقالههایی در جامعهشناسی فرهنگ" در انگلستان منتشر شد. این مقاله یكی از نمونههای تحلیل جامعهشناختی است كه عمدتا بر فرهنگ سیاسی متمركز شده و نگارنده در آن اصول اساسی فرهنگ دموكراتیك و تفاوت میان نگرش اشرافی و دموكراتیك و حلقهی واسط میان این دو یعنی نگرش اومانیستی (انسانگرایانه) به انسان، سیاست، و روابط انسانی را تحلیل میكند. مترجم در كتاب در باب سه ویژگی این مقاله تصریح میكند: "نویسنده در این مقاله میان دو توانایی كه هر عالم اجتماعی میبایست برای تولید دانش اجتماعی به آنها متكی باشد، یعنی قدرت تحلیل از یك سو و دقت نظر و باریكبینی در مشاهده از سوی دیگر، توازنی بسیار عالی ایجاد كرده است. استدلالهای نظری او مبتنی بر مشاهدات دقیق و عمیق وی هستند ... دومین ویژگی برجستهی این كتاب در همین است كه با وجود تحلیلهای جامعهشناسانهی ظریف و زیبایی كه از اندیشهی مدرن و سنتی ارایه میكند، هرگز این تحلیلها را پاسخ كافی برای تبیین این اندیشهها نمیداند بلكه صراحتا اشاره میكند كه: "جهتگیری جامعهشناختی كه ما ترویج میكنیم، به هیچ عنوان به این معنا نیست كه مقولات جامعهشناختی تنها مقولاتی هستند كه تجربهی بشری را میتوان با آنها بیان كرد، بلكه بر عكس، یكی از دلایل این كه میخواهیم واقعیت انسانی را مورد تحلیل ریشهای جامعهشناختی قرار دهیم، این است كه میخواهیم تأثیرات عوامل اجتماعی ا بفهمیم، تا در صورتی كه برای انسان، مضر تشخیص داده شدند، آثارشان را خنثی كنیم." ... ویژگی سوم مقاله، باور هشیارانهای او به پیروزی گرایش دموكراتیك در فرهنگ بر سایر گرایشها آن هم در دورهای است كه در آلمان، اسپانیا و ایتالیا نظامهای فاشیستی رو به رشد و قدرت گرفتن بودند و كمتر كسی میتوانست شكست این نظامها را در آیندهی نزدیك در مخیلهی خود مجسم كند. استدلال جالبی كه مانهایم در توجیه این باور خود مطرح میكند نیز یكی از شاهبیتهای تحلیل او از فرهنگ سیاسی معاصر است و آن این كه میگوید دیكتاتوری یكی از راههایی است كه جامعهی دموكراتیك در شرایط بنبست برای برون رفت از مشكل انتخاب میكند و در جامعهی سنتی امكان ظهور دیكتاتوری وجود ندارد. در واقع مانهایم بر تفاوت میان دسپوتیسم و استبداد سنتی و دیكتاتوریهای جدید تأكید میكند و به این ترتیب جهت اصلی پویهی تاریخ معاصر را گم نمیكند."" |