| • چکیده : |
,""چامهی ترسایی" یكی از شگرفترین چامهها در دیوان خاقانی است. وی این چامه را در سالیان پنجاه از زندگانی خویش در زندان سروده است. چامهسرای بزرگ، آنگاه كه به سومین سفر خویش به آهنگ دیدار از كعبه دست یازید، به خشم "شروانشاه" دچار آمد و دربند افتاد. در این اوان، بزرگزادهای از بیزانس، كه "آندرونیكوس كومننوس" نام داشت و شروانشاه را در پیكار با روسیان یاری داده بود، به شروان آمد. خاقانی زمان را نیك شایسته دید، خواست كه به پایمردی و یاری این بزرگزادهی ترسا، شروانشاه را بر خویش بر سر مهر آورد؛ سپس بند چامهای شگفت را سرود كه "قصیدهی ترسائیه" خوانده شده است، و در فرجام آن، آندرونیكوس كومننوس را ستود. به پاس ترسا كیشی ستوده، زبانآور شروانی در این چامه پهنهای فراخ یافته است تا به نشان دادن دانش گستردهی خویش از آیین و فرهنگ ترسایان، تیز و تفت و توانا، به هر سوی بتازد؛ و شوخ و شگفتی كار، طرحی نوآیین و دیگرگون در سخن دراندازد. كتاب "سوزن عیسی" در سه بخش واژهشناسی، زیباشناسی، و ژرفاشناسی نوشته شده است و هر بیت چامه در آن از این سه دید، و هرگاه كه نیاز نبوده است، تنها از دو دید نخستین كاویده شده است." |