| • چکیده : |
,"علیت و تعریف‌های مختلفی كه اندیشوران در مكاتب فلسفی، علمی، كلامی و عرفانی از آن ارائه داده‌اند، همواره محل بحث و مناقش? فیلسوفان بوده است. كانت یكی از فیلسوفان برجست? غربی است كه، تشكیكات "هیوم" ، وی را به‌اهمیت اصل علیت واقف كرد. كانت در جواب هیوم كوشیده است، رابط? تركیبی علت و معلول را در مفهوم ابژه نشان دهد و از این طریق اعتبار عینی رابط? علی را به اثبات برساند. كانت پس از آن كه می پذیرد نمی‌تواند كلیت و ضرورت رابط? علی را در ابژ? تجربی (عین خارجی) به اثبات برساند، به مفهوم ابژ? استعلایی رو می‌آورد. ابژ? استعلایی مفهومی است پیشین كه كلیت و ضرورت آن بر احكام فاهمه استوار است. نگارند? این كتاب، تحقیق خود را بر اساس تفكیك بیان دو معنای ابژه‌پیش برده است : ابژ? تجربی كه متكفل ماده شناخت و واقعیت عینی، و ابژ? استعلایی كه متكفل صورت شناخت و اعتبار عینی است. تفكیك دقیق بین این دو معنای ابژه و به دنبال آن، تعیین سهم ماد? شناخت و صورت آن، اكثر شارحان كانت را دچار سردرگمی كرده است و در این باره خود كانت مقصراست، زیرا هر جا اصطلاح عینی را بكار برده، معلوم نكرده است كه آیا منظور او، واقعیت عینی است یا اعتبار عینی. نگارنده سعی كرده است تا آن جا كه به"علیت" و "توان عینی" مربوط می‌شود، این ابهام را بزداید. كانت هم در شاكلمه‌سازی و هم در تحلیل اصول برای مفهوم زمان، نقش حیاتی قائل است. او تحت تأثیر این رهیافت، مفهوم زمان را در تعریف علیت (توالی زمانمند) اخذ كرده و در مقام اثبات علیت از آن بهره برده است. باید توجه داشت كه ربط علیت به مفهوم زمان از اساس خطا است. نگارنده نشان داده است كه چگونه اشتباهات كانت از این رهیافت ناشی شده است. وی تحت تأثیر این رهیافت، نخست بی دلیل بحث علیت را به علت‌های ناقصه محدود نموده و دوم این كه عمق محض را در تعارض سوم و چهارم جدل به تعارض دچار كرده است. |