| • چکیده : |
,"تحقیق حاضر، پژوهشی مستند و گسترده درباره‌ی مهم‌ترین وجوه تاریخ ایران در عصر مغولان است. كتاب از پنج بخش تشكیل شده است: در بخش نخست هجوم مغول به ایران و رویدادهای مهم تاریخی و سیاسی عهد ایلخانان با استناد به منابع اصلی تجزیه و تحلیل شده است. براندازی اسماعیلیه، سقوط بغداد و خلافت عباسی، جنگ با ممالیك، علل شكست خوارزمشاهیان، عوامل پیروزی مغولان، پراكندگی سیاسی و قدرت‌های متعدد و رقیب در سرزمین‌های اسلامی به هنگام حمله‌ی مغول از جمله مباحث اصلی این بخش است. بخش دوم به بررسی وضعیت دین و مذهب در عصر ایلخانان اختصاص دارد. نویسنده ضمن تاكید بر عدم تعصب دینی سلاطین مغول به گرایش‌های ایلخانان به آیین‌های مختلف بودایی، مسیحی، یهودی و اسلام اشاره كرده و موضوع اسلام آوردن برخی ایلخانان، به ویژه گرایش آن‌ها به تشیع و به طور كلی وضعیت تشیع در این دوره را به تفصیل بررسی می‌كند. بخش سوم درباره‌ی تصوف در عصر ایلخانان است. در این بخش گسترش و اعتبار و اهمیت اجتماعی تصوف و علل و نتایج آن به بحث گذاشته شده و با استناد به منابع دست اول و ارائه‌ی شواهد و مصداق‌ها، از یك كاركرد سیاسی و اجتماعی و فرهنگی تصوف، هم‌چنین نقش و كاركرد خانقاه‌ها، نفوذ مشایخ، سماع صوفیان، توجه وزرای ایلخانان به تصوف سخن رفته است. موضوع بخش چهارم، تاریخ‌نویسی و منابع تاریخی عصر مغول با تاكید و بررسی همه‌جانبه‌ی "جامع التواریخ رشیدی" است. در آخرین بخش، بحث مبسوطی درباره‌ی جریان حماسه‌سرایی در دوره‌ی مغول و تیموری به تقلید از شاهنامه مطرح شده و پس ازمعرفی تعدادی از منظومه‌های تاریخی این دوره مانند "چنگیزنامه" یا "شهنشاه‌نامه"ی احمد تبریزی، "غازان‌نامه"ی نورالدین بن شمس الدین محمد، "ظفرنامه"ی حمدالله مستوفی، "تمرنامه" یا "ظفرنامه"ی هاتفی، تاریخ منظوم تیمور از شرف‌الدین علی یزدی، "شاهرخ‌نامه‌ی منظوم"، "شاهجهان‌نامه‌ی كلیم"، "تاریخ منظوم" شمس‌الدین كاشانی به تفصیل معرفی و بررسی می‌شود. مهم‌ترین ویژگی تحقیق حاضر، استفاده‌ی مولف از منابع دست اول از جمله چند نسخه‌ی خطی، نگرش تحلیلی و انتقادی، فاصله گرفتن از وقایع‌نگاری صرف و روی آوردن به تحلیل رویدادها و اشاره به مسائل اصلی و كلیدی دوره‌ی مغول، نگرش بی‌طرفانه و پرهیز از تعصب است به گونه‌ای كه معتقد است مغولان اگرچه با كشتار و ویرانی وارد شدند. اما خیلی زود خوی بیابان‌گردی آن‌ها تغییر كرد و در نتیجه دوره‌ی مغول از بسیاری جهات عصر ترقی علم و تاسیس حوزه‌های علمیه و رونق اقتصادی و تجاری و تالیف آثار بزرگ تاریخی و ادبی، حذف تعصبات مذهبی و آزادی مذاهب و احیای تشیع بود. گفتنی است این كتاب پیش از این در سال 1358 و 1370 نیز از سوی ناشران دیگری به چاپ رسیده است." |