با سلام.راه های توکل بر خدا چیستند؟ آیا این توکل روحی است یا نه باید کار خاصی برای توکل بر خدا انجام...
محمود ( تحصیلات : لیسانس ، 23 ساله )
با سلام.راه های توکل بر خدا چیستند؟
آیا این توکل روحی است یا نه باید کار خاصی برای توکل بر خدا انجام دهیم؟
با تشکر...یا علی....
مشاور ( )
با عرض سلام خدمت برادر گرامی! توکل به خدا «توکل» برگرفته شده از «وکالة» است. کسی که کارش را به دیگری واگذار میکند مُتّکِل است و زمانی که دلش از این بابت راحت بوده و به آن کسی که توکل میکند، اعتماد کامل داشته باشد، او را «متوکل» گویند. پس توکل اعتماد قلبی به وکیل است. کسی که خداوند را با تمام اوصافش (علم، قدرت، حکمت و...) شناخت، درتفویض امور خویش به او هیچ نگرانی نخواهد داشت و دل او کاملاً آرام خواهد بود. البته توکل دارای مراتبی است: مرتبه اول، آن است که اعتماد او به خداوند همانند اعتماد بر وکیل باشد. مرتبه دوم، آن است که حال بنده با خداوند، همانند حال طفل با مادر خویش باشد که جز او را نمیشناسد و تنها به او پناه میبرد. مرتبه سوم، در برابر خداوند کاملاً خویشتن را بیاختیار ببیند و به طور کلی خود را فراموش کند که این مرتبه، عالیترین مرتبه توکل است. پس از آن که آدمی به حقیقت رسید که«لا حول ولا قوة الا باللّه » هیچ حرکت و نیرویی نیست جز آن که به خداوندمتکی است، در مرحله عمل نیز به این حقیقت بزرگ توجه خواهد داشت. ازاینرو امور خویش را به او واگذار خواهد نمود و به او تکیه خواهد کرد. البته تصور نشود که متوکل چون امور خود را به خدا واگذار کرده است، باید به گوشهای بخزد و خمود و ساکن گردد. این بینشی انحرافی در موضوع توکل است. موحد همه اسباب را میبیند، ولی آنها را مجریان اراده الهی و تحت مشیت او میداند. توکل کننده انتظار ندارد که بدون جهاد به پیروزی برسد؛ بلکه او پیروزی را در مسیر جهاد و با توکلبر خدا میبیند؛ چرا که زمام اسباب جملگی در دست اوست. اگر ابری بالا میآید و باران میبارد، بینش موحد درباره آن این است که اینها جملگی مجریان اراده الهی و تحت سیطره اویند؛ ولی کافر آنها را مستقل در تأثیرمیپندارد. بنابراین راه کسب توکل بالا بردن میزان معرفت به خداوند و نقش او در هستی است. کسی که خداوند را با اوصاف کمالیاش شناخت و او را قدرتمندی با اراده در صحنه هستی دید، دیگر تنها در قالب اسباب و علل عادی و مادی حوادث جهان را تفسیر نخواهد کرد؛ بلکه مشیت نافذه او را در همه جا میبیند و حوادث و امور را با در نظر گرفتن این واقعیت بزرگ توضیح میدهد. به این جملات دقت نمایید: توی هر کاری که می خواهد انجام دهد، به خدا توکل می کند … آنچنان که گویی هیچ کس دیگری در عالم ندارد … نه دوستی و نه آشنایی … نه خانواده ای و اقوامی که کمکش کنند، دستش را به یاری بگیرند، اگر جایی درمانده شد، به کمکش بشتابند … وقتی همین ها را از او می پرسم، لبخندی بر لبانش نقش می بندد و می گوید: جوان مگر نمی دانی همین دوست و آشناها، خانواده و اقوام و … هم بخواهند کمکی به من بکنند باید خدا کمکشان کند؟ … کمی فکر کن … می بینم راست می گوید … درست که دوست و آشنا و خانواده و اقوام هستند، اما نه اینکه همه شان بنده های خدا هستند؛ مگر نه اینکه خودشان محتاج کمک خدایند؛ مگر نه اینکه خدا نخواهد نمی توانند قدم از قدمی بردارند … پس … الهی به امید خودت و نه بنده هایت … توکل تضمین الهی برای کسی است که همیشه حامی و پشتیبان حق است. قرآن کریم می گوید از پیمودن راه حق نترسید و به خدا توکل کنید، از نیروی باطل نترسید و به خدا توکل کنید. قرآن همه پیغمبرانی که بعد از نوح آمده اند، را مثال می آورد که آنها به مردمی که با آنها مخالفت می کردند و سد راه آنها می شدند، میگفتند: «وَ ما لَنا أَلاّ نَتَوَکَّلَ عَلَی اللّهِ وَ قَدْ هَدانا سُبُلَنا وَ لَنَصْبِرَنَّ عَلی ما آذَیْتُمُونا وَ عَلَی اللّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُتَوَکِّلُونَ»( ابراهیم: ۱۲) ؛ «و چرا بر خدا توکل نکنیم و حال آن که ما را به راه هایمان رهبری کرده است؟ و ما بر آزاری که به ما رساندید البته صبر خواهیم کرد و اهل توکل باید تنها بر خدا توکل کنند.» این آیه در کمال صراحت، توکل را به صورت یک امر مثبت ذکر می کند. خداوند در آیه دیگری می فرماید: «فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّهِ»( آل عمران: ۱۵۹ )؛ «(ای پیغمبر!) همین که عزم کردی و تصمیم گرفتی، به خدا اعتماد کن و کار خود را دنبال کن.» قرآن نشستن و دست روی دست گذاشتن را نهی می کند و می فرماید کار خود را بکن و به خدا توکل کن. همان اندازه که به هنگام مشورت باید، نرمش و انعطاف به خرج داد، در زمان اتخاذ تصمیم نهایى باید قاطع بود. بنابر این پس از برگزارى مشاوره و روشن شدن نتیجه مشورت، باید هر گونه تردید و دو دلى و آرای پراکنده را کنار زد و با قاطعیت تصمیم گرفت. این، آن چیزى است که در آیه فوق از آن تعبیر به عزم شده است که به آن تصمیم قاطع نیز می گویند. جمله فوق بیانگر آن است که به هنگام تصمیم نهایى باید بر خدا توکل داشت؛ یعنى در عین فراهم نمودن اسباب و وسایل عادى، استمداد از قدرت بى پایان پروردگار را فراموش نکرد. قرآن نشستن و دست روی دست گذاشتن را نهی می کند و می فرماید کار خود را بکن و به خدا توکل کن. همان اندازه که به هنگام مشورت باید، نرمش و انعطاف به خرج داد، در زمان اتخاذ تصمیم نهایى باید قاطع بود. بنابر این پس از برگزارى مشاوره و روشن شدن نتیجه مشورت، باید هر گونه تردید و دو دلى و آرای پراکنده را کنار زد و با قاطعیت تصمیم گرفت خداوند در آیه دیگری نیز درباره توکل می فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَنْ یَبْسُطُوا إِلَیْکُمْ أَیْدِیَهُمْ فَکَفَّ أَیْدِیَهُمْ عَنْکُمْ وَ اتَّقُوا اللّهَ وَ عَلَی اللّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ»(مائده: ۱۱)؛ «ای کسانی که ایمان آورده اید، نعمتی را که خداوند به شما بخشید، به یاد آورید؛ آن زمان که جمعی از دشمنان قصد داشتند به سوی شما دست دراز کنند – و شما را از میان بردارند – اما خدا دست آنان را از شما بازداشت از خدا بپرهیزید و مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند.» توکل بر خداوند برنامه همیشگی زندگی یک انسان باایمان است. توکل بر خدا یعنی تلاش پی گیر و مناسب و دقت و برنامه ریزی برای انجام درست هر تکلیف و وظیفه خواه در زندگی فردی یا اجتماعی در زمینه مسائلی دنیوی یا اخروی و … از سوی انسان باایمان و واگذار کردن نتیجه آن به خداوندی که خود دستور داده است که انسان ها دست از تلاش و کوشش برندارند و پیش از هر تلاش و در کنار آن و پس از آن، خداوند متعال را ناظر و حاضر و اثربخش ببیند. کودک و توکل قرآن کریم، در آیات دیگری می فرماید: «وَ مَنْ یَتَّقِ اللّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللّهَ بالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللّهُ لِکُلِّ شَیْءٍ قَدْرًا»(طلاق: ۲ و ۳)؛ «هر کس پرهیزکاری کند، خداوند راه خروجی برای رهایی وی از مشکلات قرار می دهد و از طریقی که گمان ندارد، روزیش را می رساند و هر کس بر خدا اعتماد کند و کار خود به وی واگذارد، خدا برای او کفایت است. همانا خدا فرمان خویش را به نتیجه میرساند و آنچه را که بخواهد تخلف ندارد. راستی که خدا برای هر چیزی قدر و اندازه ای معین کرده است.» در این آیه، گویی قانونی که فوق همه قوانین و حاکم بر همه آنهاست، بیان گردیده و آن، قانون تقوا و توکل است. این جمله که به خدا توکل کن، اگر بخواهند ترا بفریبند تو خدا را داری، نترس و … همه برای این است که می خواهد به پیامبر بگوید اگر دشمن دست صلح و سلام به سوی تو دراز کرد تو تحت تأثیر این افکار و اندیشهها که نکند دروغ باشد، نکند خدعه و مکر باشد، امتناع نکن، تو نیز دست صلح و سلام به سوی او دراز کن. در این نگرانی ها که برای هر کسی پیدا می شود که هیچ کس نمی تواند صد در صد مطمئن بشود که دشمن راست می گوید، تو به خدا توجه کن، به خدا اعتماد کن. «فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّهُ»(انفال: ۶۲)؛ «پس خدا تو را بس است.» در آیاتی دیگر چنین می فرماید: «إِذْ یَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذینَ فی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هؤُلاءِ دینُهُمْ وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللّهِ فَإِنَّ اللّهَ عَزیزٌ حَکیمٌ»(همان: ۴۶)؛ «آنگاه که منافقان و کسانی که در دل هایشان بیماری است، می گفتند: این (مسلمان)ها را دینشان مغرور کرده است و هر کس بر خدا توکل کند، به یقین خداوند شکست ناپذیر حکیم است.» منافقان و دورویان و بیماردلان که فقط ظاهر را می بینند و عوامل معنوی را نمی بینند، می گفتند این بیچاره ها را ببین. دینشان اینها را مغرور کرده است. در جنگ بدر پیش بینی ها همه این بود که مسلمین مغلوب و منکوب شده و شکست خواهند خورد. یک عده که خودشان را عاقل حساب می کردند و منافق و دورو بودند، پوزخند می زدند و می گفتند این بیچاره ها را ببینید! وعده های قرآن و دینشان این ها را مغرور کرده، دیوانه اند که دارند خودکشی می کنند. کجا دارند می روند؟! با چه عده ای! با چه قدرتی! در مقابل دشمن یک لقمه اند. فریب خورده اند، دینشان این ها را فریب داده است. قرآن می گوید این ها نمی دانند که اگر کسی با خدا باشد، تکیهاش به خدا باشد، چگونه عوامل الهی به نصرت او می آیند و او را در هدفش تأیید می کنند و قوت می دهند. این ها غافل بودند که «مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ»؛ «هر که اتکایش به خدا باشد، خدا برای او کافی است.» در همه کارهایت واقعا به خدا توکل کن … وظیفه خودت را با اعتماد به خدا انجام بده، آن وقت ببین چطور دست خدا به همراهت می آید … «فَإِنَّ اللّهَ عَزیزٌ حَکیمٌ» … خدا غالب و قاهر است، اگر بخواهد، هیچ قدرتی در مقابل او نیست و حکیم است و کارهایش حکیمانه و بر اساس مصلحت است، بی جهت کسی را تأیید نمی کند. برای آگاهی بیشتر ر.ک: 1- نقطههای آغاز در اخلاق عملی آیتاللّه مهدوی کنی، ص 512 و 533 2- معراج السعاده ملا احمد نراقی، ص 784 ـ 789 موفق و مؤید و پیروز باشید.
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}