پرسش :

احتراما با توجه به وصیت نامه همسرم که در جبهه‌‌‏‌‌هاى نبرد حق علیه باطل به شرف شهادت نائل آمده خواهشمند است به سؤالات ذیل پاسخ فرمایید: 1- به دلیل وجود اختلافات و مشکلات عدیده این جانب به اتّفاق فرزندم ناگزیر به ترک خانه‌اى که متعلّق به همسرم بوده است هستم و لذا قصد آن دارم با رعایت حق شفعه نسبت به فروش بى‏‌قید و شرط سهم الارث خود و فرزندم که قیمومیت او را به عهده دارم اقدام نمایم آیا فروش خانه مذکور به صرف وجود این جمله: «خانه‌‏ام را تا زمان حیات مادرم نبایستى بفروشید زیرا او حق این را دارد که تا آخر عمرش در آن زندگى کند» در وصیت‌نامه، صرف نظر از شرائط زمان تحریر آن، بر خلاف موازین شرع مقدس اسلام است یا تنها براى این جانب تعهّد اخلاقى ایجاد مى‏نماید. آیا کلّ وصیت‌نامه براى کلیه ورثه لازم الإجراء است یا تنها براى این جانب؟ 2- در صورتى که فروش خانه بر خلاف شرع باشد و چنانچه مادر شهید حق داشته باشد مادامى‏که در قید حیات است در آن خانه سکونت نماید- با عنایت به این‌که قسمت اعظم آن خانه متعلّق به طفل صغیر شهید مى‌‏‌باشد- در صورتى که خانه در تصرّف کامل مادر شهید باشد و یا این جانب ناگزیر به فروش غیر عادلانه آن (مثلا با اقساط 25 ساله) به مادر شهید گردم که نتیجتا در درازمدت منجر به تضییع حقّ فرزند شهید شود مسئولیت شرعى آن به عهده چه کسى خواهد بود؟ و تکلیف شرعى من در این میان چیست؟ 3- با توجه به این جمله از وصیت‌نامه که: «تمام اموال جزیی و خانه و ماشین و غیره که دارم متعلّق به فرزندم مى‌‏‌باشد که بایستى فقط همسرم بعنوان قیم عمل کند تا بزرگ شود» اصولا این جانب حق دارم تا نحوى که مصلحت آتى صغیر ایجاب نماید در مورد اموال مذکور تصمیم‏گیرى نمایم یا خیر؟ 4- آیا این جانب حق دارم مهریه خود را نقدا درخواست نمایم یا خیر؟ و با توجّه به این‌که در وصیت‌نامه تصریح گردیده که: «کلیه اموالم متعلّق به فرزندم مى‌‏‌باشد» از محل فروش کدام اموال باید مهریه این جانب پرداخت گردد و آیا مى‏‌شود، لوازم و مایحتاج زندگى را براى تأمین آن فروخت یا خیر؟

پاسخ :
ج‏1- وصیت سکنى منزل براى مادر و واگذارى اموال به فرزند در ثلث مجموع ترکه نافذ و در زائد بر آن موقوف بر اجازه ورثه است.
ج2. بدهى شهید بابت مهریه زوجه و غیره مقدّم بر وصیت است و از اصل ترکه خارج مى‏‌شود.
ج3. و زن از قیمت ساختمان منزل و از اعیان منقولات ارث مى‏‌برد.
ج4. و قیم صغیر مکلف است اموال صغیر را حفظ کند تا پس از بلوغ و رشد او تحویل وى دهد مگر آن که‏ مصلحت صغیر ایجاب کند که تمام یا قسمتى از اموال او را برایش بفروشد و وصیت سکناى منزل براى مادر مانع از فروش منزل نیست ولى مشترى حق ندارد موصى لها را از سکونت منع کند.
منبع: استفتائات امام خمینی(ره)، ج‏2، ص449