پرسش :

شخص «الف» با شخص «ب» معامله‌ای را به صورت مضاربه انجام داده است. سرمایه از «ب» و کار از طرف «الف» بوده، قول و قرار بر این بوده که سود یا ضرر معامله به تناسب پنج به دو تقسیم شود. یعنی اگر پانصد هزار تومان ضرر یا سود برده شود، دویست هزار تومان از آن «ب» و الباقی که سیصد هزار تومان است متعلق به شخص «الف» می‌باشد و ایشان بعد از گرفتن یک میلیون و سیصد هزار تومان از «ب» جهت خرید برنج به شهرستانی می‌رود. متأسفانه در آن دیار به دام اشرار منطقه می‌افتد و نه تنها موجودیش را به سرقت می‌برند، بلکه خودش را هم می‌کشند. بفرمایید: 1) تلف شدن پول چه حکمی دارد؟ آیا «ب» می‌تواند نسبت به سهم مقتول مازاد بر دو پنجم ادّعایی داشته باشد، یا کل سرمایه از کیسه «ب» تلف شده است؟ 2) وارث مقتول دو دختر خردسال می‌باشند. آیا می‌توانند نسبت به دو پنجم خون بهای پدرشان ادّعایی داشته باشند؟ به بیانی دیگر آیا سود و ضرر پنج به دو شامل خون مقتول هم می‌شود؟

پاسخ :
ج 1) خیر، زیرا ید امانی بوده و نمی‌تواند ادّعایی داشته باشد، با فرض این که قرارداد بر ضرر بوده نه سرقت و تلف.
ج 2) خون بها اگر از قاتلین دریافت شد، متَعَلُّق به ورثه اوست و نمی‌توانند از شریک در معامله مطالبه کنند و ربطی به معامله ندارد.

منبع: استفتائات از محضر حضرت آیت‌الله العظمی بهجت (دوره 4 جلدی)، ناشر: دفتر حضرت آیت‌الله العظمی محمدتقی بهجت، قم، 1386.