پرسش :

در وضو چرا سه بار و بيشتر شستن دست و صورت حرام است يعني مي توانست فقط جايز نباشد حكمت به كارگيري اين واژه چيست؟

پاسخ :
به نظر مي‏رسد، قبل از پاسخ به اين پرسش چند توضيح و روشن‏سازي در مورد همين سؤال داشته باشيم:
1. از لحاظ اصطلاحِ كارشناسانه‏ي فقهي، هيچ تفاوتي بين دو واژه‏ي «حرام است» و «جايز نيست» وجود ندارد؛ چه اين كه نتيجه‏ي هر دو اين است كه مكلّف هيچ تأييد و مجوزي از خداوند براي انجام يك كار به دست نياورده و در صورتِ ارتكاب، دچار عقاب و عذاب مي‏شود.
2. در اين كه منظور از هر مرتبه شستن چيست؟ و آيا ملاك، نيّت است يا شستن تمام عضو؟ بحث فقهي وجود داشته و مقلّد هر يك از مراجع بايد به فتواي مرجع خود مراجعه نمايند(مسأله 248 از توضيح‏المسايل مرحوم آية‏الله خميني). مثلاً طبق نظر حضرت آية‏الله تبريزي، اگر چندين مرتبه آب ريخته شود و تمام عضو هم شسته گردد، ولي شما نيّت مرتبه‏ي اول داشته باشيد، همان بار اول محسوب مي‏شود. ولي آية‏الله بهجت و آية‏الله فاضل لنگراني، ملاك در هر بار شستن را، فرا گرفته شدن عضو توسط آب دانسته و نيت و قصد را شرط نمي‏دانند. از اين رو با دو بار آب ريختن كه عضو كاملاً شسته شود، ديگر اجازه‏ي ريختن آب براي بار سوّم وجود نداشته و حرام است (اين دو كلمه، مترادف‏اند). از اين جهت، اين دو كلمه هم‏معنا بوده و تفاوتي ندارند تا بخواهيم حكمت آن را جستجو كنيم.
امّا چرا سه بار شستن، حرام است؟
1.وضو يك موضوعِ عبادتي است كه بايد به قصد «قربت و نزديكي به خدا» انجام شود؛ و روشن است كه خدا به عنوان هدف و مقصد، بايد بيانگر چگونگي آمدن به سوي او و راه تقرّب باشد و و در اين رابطه، عبادتگر عاشقانه به عيّنت بخشيدن به آن چيزي مي‏پردازد كه از او خواسته‏اند. و در اين مورد، خداوند نمي‏پسندد شخصي با سه بار شستن بخواهد به خدا نزديك شده و نماز بخواند و قطعاً علت اين چيزي جز مصلحت و حكمتِ الهي نمي‏باشد.
2.در برخي از روايات، از سه بار شستن به «بدعت» تعبير شده. يعني كاري كه به تغيير و دست‏كاري در مكانيزم دين و احكام و آداب حقيقي آن مي‏انجامد. پس شستن بار سوّم، موجب مي‏شود كه وضو از اصالت اوليه و الهي خود خارج شده و از عبوديّت و تسليم به دل بخواهي بودن و نفساني شدن تبديل گردد.
3.همچنين در تعدادي ديگر از روايات، شستن تا دو بار را از سنّت‏ها و روش‏هاي پيامبر اكرم(ص) دانسته و بار سوم را سنّت‏شكني و خروج از روش و الگوي ايشان مي‏داند. خلاصه اين كه: وضو، مقدمه‏ي عبادتي بزرگ است و اين مقدمه به حفظِ سنّت‏ها بستگي دارد، نه سنت‏شكني و از بين بردن هنجارها و اصالت‏هاي فرهنگ عبادت.
بنده آن باشد كه بند خويش نيست
جز رضاي خواجه‏اش در پيش نيست
4.علاوه بر آن‏چه گفته شد چه بسا حرمت بار سوم براي جلوگيري از اسراف باشد كه خود اسراف از محرمات است.
www.eporsesh.com