پرسش :

علّت و زمان ظهور شيعه چه و كي بود؟ چرا نماز و اذان و بعضي چيزهاي آن با سنّي‏ها فرق دارد؟ به علاوه چرا زنان و مرد در برخي از مسايل نماز با هم فرق دارند، مثل بلند كردن دست‏ها هنگام برخاستن و چسباندن دست‏ها به بدن در حال سجده. آيا پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) در اذان و اقامه "اشهد انّ عليّاً وليّ اللَّه" مي‏گفت و از مهر استفاده مي‏كرد؟

پاسخ :
وقتي كه در مرحله نخستين حيات امت اسلامي، در عصر پيامبر گرامي اسلام(ص) بررسي كنيم، متوجّه مي‏شويم از همان سال‏هاي آغازين ظهور اسلام، دو گروه با هدف متفاوت، در امت اسلامي، در كنار هم مي‏زيستند:
1- عقيده‏اي كه تعبّد به دين را ملاك قرار داده و پيروي محض و تسليم مطلق از نص (آيات قرآن و فرامين رسول خدا) را در همه شئون زندگي معتبر دانسته و شعار خود مي‏دانستند.
2- عقيده‏اي كه تعبّد به دين را تنها در محدوده پاره‏اي از عبادات و برخي از مسايل غيبي معتبر مي‏دانستند و در غير اين صورت، اجتهاد و مصلحت را بر نص مقدّم مي‏دانستند. از جمله اينان "عُمَر" است. به همين دليل در صلح حديبيه بر پيامبر(ص) اعتراض مي‏كند و "حيّ علي خير العمل" را در اذان و اقامه حذف مي‏كند. بعد از رحلت پيامبر، اين دو گروه، مقابل هم ايستادند و دو جناح را به وجود آوردند.
چون در رأس گروه اوگل حضرت مولاي متقيان علي(ع) قرار داشت و عده‏اي با او هم عقيده بودند، پيروانش را شيعه ناميدند. شيعه يعني پيروي در فكر و عمل و اخلاق و مواضع سياسي و عقايد ديني، از حضرت علي(ع) و اوصياي به حق آن بزرگوار.(1)
بر اين اساس زمان پيدايش شيعه و سنّي به طور رسمي بعد از رحلت پيامبر اكرم(ص) است، هر چند به طور غير رسمي شيعه در زمان نبي گرامي اسلام(ص) بود.(2)
گفتني است: وقتي دو گروه از نظر رأي و عقيده با هم تفاوت داشته باشند، در مقام عمل هم متفاوت خواهند بود. لذا طبيعي است كه اذان و اقامه و كيفيت نماز و ايستادن در حال نماز و ساير چيزها بين شيعه و سنّي متفاوت باشد، چون قرار نيست سنّي‏ها طبق فرامين پيامبر اكرم(ص) و جانشينيان او عمل كنند، بلكه قرار است طبق صلاح ديد خود عمل نمايند. در اين كه چرا اسلام فرمود: مردها هنگام بلند شدن، اول زانوها را از زمين بردارند، بعد دست‏ها را، اما زن‏ها بر عكس كنند، يا مردها در سجده آرنج‏ها و شكم خود را به زمين نچسبانند و بازوهاي خويش را از پهلو جدا نگه دارند، اما زن‏ها بر خلاف عمل كنند و امثال آن، گفته مي‏شود: اولاً تمام اوامر و نواهي شارع مقدس اسلام مبتني بر مصالح و مفاسد است. حتماً در اين خصوص مصالح و مفاسدي بوده كه نمي‏دانيم و نمي‏توانيم اظهار نظر كنيم و بايد تعبّداً آن را بپذيريم.
ثانياً: زن‏ها كانون جذب و كشش جنس مخالف هستند و تمام بدن آن‏ها به ويژه برجستگي‏ها مهيّج و محرم است. شايد به همين دليل دستور داده شده - البته به صورت مستحبي - زنان هنگام برخاستن دست‏هاي خود را از زمين بردارند، نه زانوها را.
يا فرمود: آرنج و شكم خود را به زمين بچسبانند، تا برجستگي جلو بدن پيدا نشود. يا چون صداي زن نازك و دل فريب است، فرموده: با وجود مرد غريبه و اجنبي حق ندارد حمد و سوره نمازهاي صبح و مغرب و عشا را بلند بخواند.
پاسخ قسمت آخر سؤال:
از ديدگاه شيعه "اشهد انّ عليّاً وليّ اللَّه" جزء اذان و اقامه نيست، بلكه به عنوان تبرك گفته مي‏شود.
پيامبر(ص) فرمود است چنين بگوييد و خود نمي‏گفتند. بعدها شيعه آن را به عنوان اين كه نام مقدس حضرت مبارك است و اذان و اقامه با ذكر آن ثواب بيشتري دارد، آن را در اذان و اقامه گنجاندند.
به علاوه چون بني اميه و مخالفان سرسخت آن بزرگوار، در قنوت نماز و در منابر خود، ايشان را سب و لعن مي‏كردند، شيعه به عنوان مبارزه با اين اعمال زشت و ناپسند و غير شرعي، نام مقدّس حضرت را در اقامه و اذان گنجاند.
از نظر شيعه بايد بر زمين و چيز غير خوراكي كه از زمين مي‏رويد، مثل چوب و برگ درخت سجده كرد.(3) لذا پيامبر(ص) روي خاك و زمين سجده مي‏كردند. از ديدگاه شيعه بالاترين خاك، خاك كربلا است و چون پيامبر(ص) قبل از امام حسين(ع) از دنيا رفتند، از مهر كربلا استفاده نمي‏كردند.
پي نوشت‏ها:
1. جواد محدّثي، فرهنگ عاشورا، ص 264.
2. تشيّع مولود طبيعي، ص 82 - 90، شهيد صدر، ترجمه محمد جواد حجتي كرماني.
3. توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 606، مسئله 1076.
www.eporsesh.com