ابوالخیر حسن ابن خمّار

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 4 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(331- ح 421 ق)، طبیب، فیلسوف و مترجم. از نصرانیان ایرانى و یكى از مترجمان بزرگ، از زبان سریانى به عربى بود. وى كتب زیادى را از آن زبان به عربى ترجمه كرد. در فلسفه شاگرد یحیى بن عَدى بود. ابن‏ندیم او را ملاقات كرده و از او به عنوان منطقى بزرگى یاد مى‏كند. ابوالفرج بن طیّب مسیحى و ابوالفرج بن هندوى مسلمان احتمالاً در زمان اقامت او در بغداد از شاگردان وى بوده‏اند. او را در طب ثالث بقراط و جالینوس مى‏دانستند. از جراحان بیمارستان بزرگ عضدالدوله در بغداد بود. ابن‏سینا او را تحسین كرده، ولى با تمام اشتیاقى كه به دیدار وى داشت، به این امر نائل نشد. مدتى در زمان مجدالدوله‏ى دیلمى در رى، چندى در دستگاه ابوالعباس مأمون خوارزمشاه در خوارزم بود. پس از فتح خوارزم به دست سلطان محمود غزنوى وى را به همراه ابوریحان بیرونى و چند تن از دانشمندان به غزنه بردند. در اواخر عمر به سبب شنیدن آیه‏اى از قرآن و دیدن پیامبر اسلام (ص) در خواب، مسلمان شد. در زمان سلطان محمود، در راه رفتن به دربار او از اسب بر زمین افتاد و كشته شد. از جمله آثار باقى مانده از وى: «كتاب الوفاق بین آراء الفلاسفة والنصارى»؛ «مقالة فى التوحید والتثلیث»؛ «مقالة فى الصدیق والصداقة»؛ «مقاله فى السعادة»؛ «مقالة فى الاخلاق»؛ «مقالة فى الصرع»؛ «كتاب دیابطا» یعنى تقطیر؛ «الآثار المخیلة فى الجو الحادثه عن البخار المائى و هى الهالة والقوس والضباب»؛ «كتاب الهیولى»؛ «مقالة فى امتحان الاطباء»؛ كه آن را به خوارزمشاه اهدا كرد؛ «كتاب الآثار العلویه»؛ «كتاب اللبس فى الكتب الاربعة فى المنطق» كه این از ترجمه‏هاى او از سریانى به عربى است؛ «كتاب تفسیر ایساغوجى»، هم به صورت مشروح و هم به صورت مختصر.