ملیت :  ایرانی   -  قرن : 10 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
(942 -858 ق)، شاعر و صوفى. ظاهراً از شاگردان علامه دوانى بود و در اغلب علوم عهد خود خاصه در علوم ادبى اطلاعات وافر داشت. توجه وى به آثار مصنوع، خود نشانه‏اى از همین اطلاعت مختلف ادبى وى در صنایع ملفوظ و معمیات و عروض و امثال آنها است. در جوانى در هرات به خدمت سلطان حسین بایقرا رسید و قصیده‏ى معروف مصنوع خود را در مدح او سرود. سپس به نزد سلطان یعقوب آق‏قویونلو رفت و قصیده‏ى مصنوع دومى در مدح وى و مثنوع «شمع و پروانه» را به نام او سرود. پس از جلوس شاه‏اسماعیل صفوى به خدمت او پیوست و قصیده‏ى مصنوع سوم را در مدح او و مثنوى «سحر حلال» را به نام او سرود. پس از مرگ شاه‏اسماعیل به شیراز بازگشت و در همان جا درگذشت و در كنار مزار حافظ دفن گردید. بر روى سنگ قبر او چنین آمده است: «شیخ محمد اهلى شیرازى طاب‏ثراه، به عمر هشتاد و چهار وفات نمود در سنه‏ى 942» آثار وى: «دیوان» اشعار مشتمل بر دوازده هزار بیت كه تاكنون چاپ نشده است؛ «ساقى‏نامه»؛ «رساله‏ى نغز»؛ «فوائد الفوائد»؛ «سرّ الحقیقه»؛ «رسالة فی العروض»؛ «رسالة فى المعمّى»؛ «زبدة الاخلاق».[1] شاعر معروف (ف. 942 ه.ق./ 1535 م.). وى در فنون شاعرى توانا و در ایراد سخنان دشوار و ابلاغ معانى بلند شهرت دارد و شعرش توأم با صنایع شعرى است و مع هذا از دقت اندیشه و رقت خیال برخوردار است. وى دیوان قصاید و غزلیات و رباعیات دارد و نیز مثنوى «سحر حلال» از اوست كه آن را در جواب تجنیسات و مجمع‏البحرین كاتبى بد و بحرود و قافیه سروده و دیگر مثنوى «شمع و پروانه» كه در آن تصویرى تخییلى و لطیف از عشق پروانه و جلوه‏هاى دلبرانه شمع كرده است. اهلى قصاید متعدد در مناقب رسول (ص) و رثاء شهیدان كربلا دارد. رباعیات او بسیار و از حیث شعر متوسط است. اهلى از آن میان یك مجموعه رباعى را ساقى‏نامه نام داده است. وى معاصر شاه اسماعیل و اوایل شاه طهماسب صفوى بود. پس از مرگ او را در جوار قبر حافظ به خاك سپردند.