بیجه منجمه

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 9 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(س نهم ق)، منجم و شاعر. وى ماه و مه تخلص مى‏كرد. خواهر مولانا علاءالدین كرمانى بود. در زمانى سلطان حسین بایقرا مى‏زیست و معاصر میر علیشیر و جامى بود. وى در جوار خانه‏ى مولانا جامى مسجد جامعى ساخته بود و توقع داشت كه مولانا جامى در آن مسجد نماز بگزارد، لیكن مولانا در مسجد او نماز نخواند. بیجه علاوه بر اینكه، در علم نجوم دست داشت و تقویمى استخراج كرد، از علوم دینى، دیگر فضایل نیز بهره‏مند بود و شعر نیز مى‏سرود.[1] قرن نهم و اوایل قرن دهم هجرى، از زنان فاضل، منجم و شاعر. وى خواهر مولانا علاءالدین كرمانى و معاصر سلطان حسین بایقرا (912 -875 ق) و وزیر دانشمندش امیرعلى شیرنوایى (17 رمضان 12 -844 جمادى‏الثانى 906 ق) و شاعر معروف مولانا عبدالرحمان جامى (898 -817 ق) بود. به نوشته مجالس النفایس «فضایل بیجه غایت و نهایت ندارد و تقویم خوب استخراج مى‏كرده و شعر نیز نیكو مى‏گفته است». مؤلف جواهرالعجایب نیز درباره او مى‏نویسد: «بیجه منجمه، ظریفه و عارفه نادره‏ى ایام بوده. خصوص در علم نجوم كه مثل او نبود و از (علوم) دنیوى نیز جمعیت تمام داشت و اكثر فضایل را كسب كرده بود و منظور امراء سلطان بود». بیجه در كنار خانه جامى مسجدى ساخت و از او دعوت كرد تا امامت جماعت مسجد را بپذیرد اما جامى با یك بیت هجوآمیز درخواست او را رد كرد و بیجه نیز با بیت زیر پاسخش گفت: جامیا زین سان خرچندى كه در گرد تواند گر تو «خر گردى» تخلص سازى از «جامى» به است (ایهام شعر در كلمه خر گرد است كه هم كلمه توهین‏آمیزى است و هم زادگاه جامى بوده است.) برخى تذكره‏ها نام او را منیجه‏ى منجمه و بیجه‏ى نهانى نیز گفته‏اند. بیت زیر را بیجه در رثاى همسرش سروده است: كوكب بختم كه بود از وى منور آسمان بنگر اى مه كز فراقت در زمین است این زمان مطلع زیر نیز از او نقل شده است: گر نه هر دم ز سر كوى توام اشك برد عاشقى‏ها كنم آنجا كه فلك رشك برد[2]