ابوالحسن علی بیهقی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 6 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(ح 565 -490 ق)، مورخ، ادیب، محدث، فقیه، متكلم، ریاضیدان و حكیم. مشهور به ابن‏فندق و فرید خراسان. در سبزوار به دنیا آمد، اما آنچنان كه خود بیان مى‏كند اصلش به خزیمة بن ثابت كه از مشاهیر اصحاب پیامبر (ص) بوده، مى‏رسد. ابوالحسن ابتدا فقه و ادب آموخت و سپس به فراگیرى علوم حكمت و حساب و نجوم پرداخت. بسیارى از استادان بزرگ عهد خود را در بیهق و نیشابور و مرو و سرخس و دیگر بلاد خراسان دیده و از محضر آنان استفاده كرده است، از آن جمله حكیم عمر بن ابراهیم خیام كه وى شرحى از ملاقات خود را با وى در كتاب «تتمة صوان الحكمة» آورده است. او از مشایخ ابن شهرآشوب بود. وى كتب بسیارى تألیف كرده و نخستین كسى است كه كتاب «نهج‏البلاغه» را شرح كرده است. یاقوت در «معجم الادباء» در ترجمه‏ى حال او از هفتاد و چهار تألیف وى با اسم و رسم نام مى‏برد ولى متأسفانه از آثار فارسى او جز «تاریخ بیهق» و كتابى مختصر در احكام نجومى موسوم به «جوامع الاحكام» و از آثار عربى او: شرحى بر «نهج‏البلاغه» موسوم به «معارج النهج»؛ جلد اول از «لباب الانساب» و «تتمة صوان الحكمة»، در تاریخ حكما كه ذیلى است بر «صوان الحكمة» سجستانى. مهمترین كتاب فارسى بیهقى «تاریخ بیهق» است؛ این كتاب در تاریخ و جغرافیاى ناحیه‏ى بیهق و ذكر رجال علم و ادب، كتاب، سادات و خاندانهاى مشهور آن ولایت است و مشحون به فواید تاریخى است.[1] ابوالحسن على ابن زید مشهور به ابن فندق و فرید خراسان (ف. 565 ه.ق.)، حكیم و ادیب و ریاضى‏دان معروف قرن ششم از جمله آثار اوست: تاریخ بیهق (ه.م.)، لباب الانساب، تفسیر نهج‏البلاغه، جوامع احكام النجوم (ه.م.)، معرفةالكرة و ذات الحلق و الاصطرلاب، قواعد علوم الطب، مناهج الدرجات فى شرح كتاب النجات، تنبیه العلماء على تمویه المتشبهین بالحكماء، عرائس النفایس فى اصناف العلوم، امثلة الاعمال النجومیة.