جمال الدین سلمان ساوجی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 8 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(778/777 -709 ق)، شاعر، متخلص به سلمان. در ساوه متولد شد. ظهورش در شعر و اشتهارش در این فن، پس از كسب مقدمات علوم و آموختن آداب دیوانى و علم سیاق در اواخر عهد ایلخانان و به هنگام وزارت غیاث‏الدین محمد بوده است. وى شاعرى را با امارت شیخ حسن جلایر ایلكانى آغاز نكرد. بلكه از سال 730 ق كه شیخ حسن ایلكانى به استقلال سلطنت یافت. سلمان خدمت او را اختیار كرد و به مدح او پرداخت. همچنین دلشاد خاتون همسر شیخ حسن را نیز مدح كرد. بعدها به بغداد رفت. و در آن جا سكونت اختیار كرد. وى دوران واقعى شهرت و رواح كار خود را در همین شهر گذراند. وى در شاعرى از خواجه سلمان تعلیم گرفت. از میان شاعران قرن هشتم كسى را مانند سلمان در احراز حرفه‏ى شارعى نمى‏یابیم. سلمان در قالبهاى قصیده و غزل و قطعه و ترجیع‏بند و تركیب‏بند و رباعى و مثنوى هنرنمایى كرده و در همه‏ى این انواع، استاد مسلم بوده است. اما در قصیده تواناتر بود. تا آنجا كه مى‏توان او را خاتم قصیده‏سرایان بزرگ پارسى‏زبان به ویژه قصیده‏گویان مداح دانست. از جمله وجوه اشتهار سلمان، سرودن قصیده‏اى مصنوع است به نام «بدایع الابحار/ الاسحار» در اوان جوانى در مدح غیاث‏الدین محمد وزیر. سلمان در غزل از جمله شاعران موفق است غزلهاى سلمان در بسیارى از موارد، صورت استقبال از غزلهاى سعدى، و در موارد متعدد دیگر، چاشنى عرفانى و گاه لحن قلندرانه دارد. از آثار وى: «جشمید و خورشید»؛ «فراقنامه»؛ «دیوان».[1] (خواجه) ساوجى، جمال‏الدین بن (خواجه) علاءالدین محمد شاعر معروف (و. ساوه. دهه اول قر. 8 ه.- ف. 778 ه.ق./ 1367 م.). وى از جوانى مداح خواجه غیاث‏الدین محمد وزیر بود و در تمام مدت وزارتش او را مدح گفته و پس از برهم خوردن اساس سلطنت ایلخانان واقعى و مرگ ابوسعید به خدمت امراى جلایر پیوست و مداح امیر شیخ حسن بزرگ و زوجه او دلشاد خاتون گردید و در بغداد پایتخت ایلكانیان اقامت گزید. سلمان از حدود 740 ه.ق. تا اواخر عمر خود، امراى ایلكانى یعنى شیخ حسن بزرگ و پسرش سلطان اویس و پسر او سلطان حسین را مدح مى‏گفته و در زمان اویس اغلب ایام را در تبریز میگذرانیده است و در سال 77، كه شاه شجاع بر تبریز مستولى شد، وى در آنجا بود و شاه را مدح گفت و بدین مناسبت دیوان قصاید سلمان براى معرفت تاریخ واوضاع و احوال راجع به قسمت عمده دوره امارت ایكانیان، داراى اشارات و نكات و دقایق تاریخى بسیار است. خواجه در اواخر عمر منزوى شد. و به ساوه مسقط الرأس خود آمد و در ملكى كه داشت مقیم گشت و در همانجا درگذشت. سلمان آخرین شاعر قصیده‏سراى بزرگ پس از حمله مغول است، و اگرچه قابل مقایسه با قدماى اساتید قصیده‏سرا نیست، ولى باز در مقام خود داراى اهمیتى بسزاست. وى در قصیده سبك كمال‏الدین اسماعیل اصفهانى و ظهیر فاریابى و انورى را تببع كرده غزلیات او نیز لطیف است و به واسطه شباهت بسیار به غزلیات حافظ قسمتى از آنها به غلط در دیوان حافظ گنجانیده شده. سلمان علاوه بر دیوان قصاید و غزلیات ومقطعات، داراى دو مثنوى است كه هیچكدام شهرت نیافته‏اند: یكى «جمشید و خورشید» بر وزن خسرو شیرین نظامى كه به سال 763 در عهد سلطان اویس به انجام رسیده و دیگر «فراقنامه» به وزن متقارب كه سلمان در حدود سال 770 به امر اویس به رشته نظم كشیده است.