ذبیح اللَّه محلاتی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 14 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(1406 -1310 ق)، عالم دینى، متكلم، خطیب و محقق. در محلات به دنیا آمد. پس از نشو و نما و تحصیل مقدمات در زادگاهش، نزد شیخ عبدالحسین كبیر، به همراه مادر براى تكمیل علوم به نجف رفت. او در محضر علامه نایینى و آیت‏اللَّه ضیاءالدین عراقى و آیت‏اللَّه اصفهانى و آیت‏اللَّه حاج سید حسن صدر و آیت‏اللَّه جواد بلاغى تلمذ كرد و همچنین از اساتیدى چون آیت‏اللَّه سید محمد فیروزآبادى و آیت‏اللَّه میرزا آقا اصطهباناتى و آیت‏اللَّه شیخ عبدالحسین رشتى و دیگران بهره برد تا به مراتب علمى نایل شد و از اساتید بزرگ نجف اجازه اجتهاد و روایت گرفت. سپس در سامراء ساكن گردید و به بحث و تألیف مشغول شد و در ضمن آن از بحثهاى رجال و حدیث و درایه آیت‏اللَّه میرزا محمد عسكرى تهرانى بهره‏مند شد. در 1376 ق به ایران بازگشت و در تهران ساكن گردید و به تألیف و امامت جماعت پرداخت. از آثارش: «ریاحین الشریعة»، شرح حال زنان دانشمند شیعه، در شش مجلد؛ «اختران تابناك»؛ «مأثر الكبراء فى تاریخ سامراء»، به عربى؛ «الحق المبین»، در قضاوتهاى امیرالمؤمنین (ع)؛ «شمس الضحى»؛ «قرةالعین»، در حقوق والدین؛ «كشف العثار»، در مفاسد خمر و قمار؛ «كشف الغرور»، در مفاسد بى‏حجابى؛ «كشف البنیان عن جنایات عثمان»؛ «كشف حقیقت»؛ «كشف الغاشیة»؛ «كشف الهاویة»، در جنایات معاویه؛ «لطائف الحكایات»؛ «كشف المغیبات»؛ «فرسان الهیجاء»؛ «وقایع الایام»، در هشت مجلد كه سه مجلد آن «مجالس الواعظین» نام دارد؛ «الكلمة التامة»، در احوال اكابر عامه.[1] حاج شیخ ذبیح‏الله محلاتى عسكرى تهرانى از علماء اعلام و محدثین گرام و وعاظ والامقام و نویسندگان بنام معاصرند در تهران تولدش در محلات واقع شده و مهاجرت به عراق و نجف اشرف نموده و سطوح را از مدرسین عالى نجف فراگرفته و به درس خارج آیات عظامى چون مرحوم آیت‏الله نائینى و آیت‏الله ضیاءالدین عراقى و آیت‏الله العظمى اصفهانى و آیت‏الله حاج شیخ جواد بلاغى و دیگران حاضر شده و در كاظمین از مرحوم آیت‏الله حاج سید حسن صدر هم استفاده نموده و در سامره از رجال و حدیث و درایه آیت‏الله میرزا محمد عسكرى تهرانى بهره‏مند شده و به افتخار مصاهرت آن مرحوم نائل گردیده آنگاه مهاجرت به تهران نموده و به ترویچ دین و تبلیغ و نشر آثار و اخبار اهل‏بیت پیغمبر صلى الله علیه و آله پرداخته و در مسجد مشیرالدوله واقع در خیابان اهل على خیابان مسكرآباد تهران نیز به اقامه جماعت اشتغال دارند. تالیفات مفیده و ارزنده بسیارى دارد كه اغلب آنها به طبع رسیده است و در حال حاضر در كثرت تالیف كم‏نظیر مى‏باشند و آنها از این قرار است: 1- ریاحین‏الشریعه در احوال بانوان شیعه در 5 جلد مكرر به طبع رسیده است. 2- تاریخ سامره در سه مجلد كه دو مرتبه چاپ شده است. 3- كشف الاشتباه در كجرویهاى اصحاب خانقاه به طبع رسیده است. 4- كشف الهاویه در احوال و مطاعن معاویه به طبع رسیده است. 5- الحق المبین در قضاوتهاى امیرالمومنین علیه‏السلام كه تاكنون شش مرتبه به طبع رسیده است. 6- لطایف الحكایات به طبع رسیده است. 7- اختران تابناك به طبع رسیده است. 8- فرسان الهیجاه در دو مجلد مكرر به طبع رسیده است. 9- كشف حقیقت مشتمل بر فتاواى اهل سنت و قدح آنها به طبع رسیده است. 10- كشف‏الغرور در مفاسد بى‏حجابى و زیان آن. به طبع رسیده است. 11- كشف‏المغیبات مشتمل بر اخبار غیبیه. به طبع رسیده است. 12- كشف‏الغاشیه در زندگانى عایشه. به طبع رسیده است. 13- كشف‏البنیان در جنایات عثمان. به طبع رسیده است. 14- نارالله الموقده على الكافرین متضمن حمله‏هاى حضرت على علیه‏السلام. 15- قره‏العین- فى حقوق الوالدین. 16- كشف‏العمار یا كانون فساد الى ساحل نجات. 17- مطلوب الراغب در احكام ریش و شارب. 18- كشف‏التهمه. 19- السیوف البارقه. 20- وقایع‏الایام- یا مجالس الواعظین دو جلد. 21- شرافة الاسخیاء و رذالة البخلاء. و حدود 34 جلد كتاب دیگر در فنون مختلفه كه مخطوط و آماده طبع است. فقیه، محقق. تولد: 1271(1310 ق.)، محلات. درگذشت: اسفند 1364. علامه حاج شیخ ذبیح‏الله محلاتى مقدمات تحصیل را نزد شیخ عبدالحسین كبیر در محلات به پایان رسانید. سپس همراه با مادرش عازم نجف اشرف شد و در آنجا از محضر رجال علم و حدیث و درایه سود برد و در درس خارج اساتیدى چون شیخ مرتضى طالقانى، عبدالرحمان قزوینى، آیت‏الله عبدالحسین رشتى، آیت‏الله اصطهباناتى، حجت‏الاسلام سید محمد فیروز آبادى، آیت‏الله سید ابوتراب خوانسارى، شیخ محمد جواد بلاغى، فاضل نیشابورى، شیخ صادق بروجردى، آیت‏الله نایینى، آیت‏الله سید ضیاءالدین عراقى، آیت‏الله سید ابوالحسن اصفهانى و آیت‏الله سید حسن صدر شركت كرد. وى با اتمام تحصیلات، پس از یازده سال اقامت در نجف اشرف به سامرا رفت. در آنجا نزد آیت‏الله میرزا محمد تهرانى و آیت‏الله شیخ آقا بزرگ تهرانى باقى ماند و به تدریس در حوزه‏ى سامرا و مدرسه‏ى میرزاى شیرازى پرداخت. در همین شهر است كه به فعالیت تحقیقاتى نیز پرداخت كه حاصل آن دو اثر است به نام‏هاى مآثر الكبراء فى تاریخ سامراء در دوازده جلد به زبان عربى (سه جلد آن در تهران به چاپ رسیده است) و الكلمة التامه فى تراجم اكابر العامه به فارسى در پنج جلد. دوره‏ى اقامت وى در شهر سامرا نزدیك به بیست و پنج سال به طول انجامید. وى در سال 1327 به تهران بازگشت. از جمله آثار قلمى ایشان است: دایرة المعارف شش جلدى ریاحین الشریعه (به فارسى و حاوى شرح حال بانوان دانشمند شیعه در زمینه علم و ادب و مذهب در تاریخ اسلام)؛ الحق المبین (در قضاوت‏هاى امیرالمؤمنین؛ این كتاب به كرات به چاپ رسیده است)؛ اختران تابناك (در دو جلد)؛ فرسان الهیجاء (در ترجمه سیدالشهداء به ترتیب حروف در دو جلد)؛ قرة العین فى حقوق الوالدین؛ وقایع الایام (دو جلد)؛ لطایف الحكایات یا داستان‏هاى آموزنده (مشتمل بر 303 حكایت در 576 صفحه در دو جلد)؛ كشف الاشتباه (در كجروى‏هاى اصحاب خانقاه)؛ كشف الهاویه (در احوال و مظالم معاویه)؛ كشف حقیقت (مشتمل بر فتاواى اهل سنت و در شرح حال بزرگان اهل سنت ابوحنیفه و مالك و شافعى و حنبلى)؛ كشف الغرور (در مفاسد بى‏حجابى و زیان آن)؛ كشف المغیبات (مشتمل بر اخبار غیبیه امیرالمؤمنین)؛ كشف الغاشیه (در زندگانى و هویت عایشه)؛ كشف البنیان (در ترجمه عثان بن عفان)؛ كشف العثار (در مفاسد شراب و قمار)؛ كشف الاكاذیب (در عجز خلیفه‏ى دوم از پاسخ به مسائل)، كشف الخفاء (در خصوص تذكرة الاولیاء)، كشف المنافع (در منافع و خواص حیوانات، نباتات و جمادات)؛ كشف زردشتى از طریقه (زردشتى) كشف التهمه؛ مطلوب الراغب (در احكام ریش و شارب)؛ السیوف البارقه (در رد صوفیه)؛ نارالله الموقده على الكافرین (یا جنگ‏هاى امیرالمؤمنین)؛ قلائد النحور (در حوادث ایام و شهور مشتمل بر وقایع دوازده ماه در هشت جلد)، مجالس الواعظین (در چهار جلد)، شمس الضحى (در نقل و تحویل سر مبارك سید الشهداء) شرافة السخیاء و رذالة البخلاء، ضرب شمشیر بر منكر خطبه غدیر؛ طعن سنان (در مناقشات احكام القرآن سید ابوالفضل برقعى)، المعالى (در احیاء العلوم غزالى)؛ امثال القرآن؛ بیاض (در اشعار متفرقه)؛ خیر الكلام (دو جلد در خصوص سید احمد كسروى)؛ صندوق النفایس؛ كشكول؛ مجموعه كبیرى (عربى و فارسى)؛ نعم النصیر (ترجمه‏ى بعضى از قسمت‏هاى كتاب الغدیر).