معین الدین محمد جوینی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 8 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(وف 783 / 781 ق)، ادیب، صوفى و شاعر، متخلص به معین. در برخى از تذكره‏ها تخلص و شهرت وى معینى ذكر شده است. اهل خراسان بود و در انداده، از توابع جوین، به دنیا آمد. او شاعرى توانا بود و قصاید وى در نعت بارى تعالى همراه با مشرب تحقیق و غزل‏هایش پر از مایه‏هاى عرفانى است. وى همچنین در فن تصوف، مواعظ و پند، دقایق حدیث و تفسیر استاد بود و نزد مولانا فخرالدین خالدى اسفراینى، مؤلف «شرح فرایض»، كسب علم كرد و در تصوف پیرو خاندان شیخ سعدالدین یوسف حمویى شد. او سفرى به عراق و آذربایجان كرد و مورد توجه خواجه غیاث‏الدین محمد فضل‏اللَّه وزیر قرار گرفت و ساكن همدان شد. سپس به بغداد و از آنجا به مكه و مدینه رفت و بعد از آن به خراسان بازگشت. سرانجام در جوین درگذشت و همان جا دفن شد. از آثارش كتاب «نگارستان» است كه آن را به تقلید «گلستان» سعدى، در عهد سلطان ابوسعید مغول و به نام وزیرش غیاث‏الدین محمد، نگارش كرد. در «ریحانة الادب» آمده است كه كتاب به نام سلطان ابوسعید نوشته شده اما صاحب «تاریخ ادبیات در ایران» نویسنده‏ى آن را سعیدالدین یوسف حمویى دانسته است. این كتاب در ماوراءالنهر شهرتى عظیم یافت زیرا زمانى كه الغ بیگ گوركان به بحرآباد رفت مشایخ آنجا این كتاب را پیشكش او كردند و سلطان به نویسندگان دستور داد تا كتاب را به خوبترین خط بنگارند. معین‏الدین علاوه بر قطعات و ابیات فراوانى كه در «نگارستان» آورده، قصاید و غزلهاى مستقلى نیز سروده است. تقى‏الدین كاشى از مجموع اشعارش هزار بیت غزل و قسمتى از قصاید را یافته و بخشى از آنها را در «خلاصة الاشعار» نقل كرده است. «احسن القصص»، شرح سوره‏ى یوسف و قصه‏ى یوسف و زلیخا، اثر دیگر اوست.