ابوالعباس فضل نیریزی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 4 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(وف ح 310 ق)، منجم و ریاضیدان. او یكى از ریاضیدانان و منجمان بزرگ دوره‏ى خود به حساب مى‏آید. اهل نیریز فارس بود. او در علم هیئت و نجوم مهارت بسیارى داشت. مترجمان لاتینى او را اناریتیوس مى نامیدند. نیریزى با معتضد بالله، خلیفه‏ى عباسى، معاصر بود و برخى از تألیفات خود را به نام او یا وزراى او نوشته است. وى از نخستین كسانى است كه اصطلاح ظل معكوس را، كه معادل تانژانت است، به عنوان یك خط مثلثاتى مستقل به كار برده است. ثار نیریزى همواره مورد مراجعه و اعتماد ریاضیدانان و منجمان بزرگى چون ابوریحان بیرونى، حكیم عمر خیام و خواجه نصیرالدین طوسى بوده است. وى تفسیرى بر «مجسطى» بطلمیوس نوشته كه بهترین تفسیر آن كتاب دانسته شده است، به طورى كه گاهى او را به طور مطلق شارح «مجسطى» خوانده‏اند. از دیگر آثارش: شرح «اصول اقلیدس»، كه در واقع شرح بر ترجمه‏ى حجاج بن یوسف از این كتاب است؛ «الزیج الكبیر»؛ «الزیج الصغیر»؛ رساله‏اى در «احداث الجو»، كه به نام معتضد تألیف كرده است؛ رساله‏ى «سمت القبله».