وهب

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 2 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(34- مقول 116/ 114/ 113/ 110 ق)، حافظ، محدث، مورخ، اخبارى، زاهد و عابد. اصل او از هرات بود. پدرش، منبه، در دوره‏ى پادشاهى كسرى انوشیروان از هرات خارج شد و به جزیرةالعرب رفت، سپس در زمان پیامبر (ص) اسلام آورد و در یمن سكنى گزید. وهب در زمان خلافت عثمان در یمن به دنیا آمد. اصحاب تراجم مراتب علم، زهد و جهد او را در عبادت ستوده‏اند. در زمان عمر بن عبدالعزیز وى عهده‏دار منصب قضاوت صنعا در یمن بود. روایات سنددار (مسند) كمى را نقل كرده، عمده‏ى دانش وى درباره‏ى اسرائیلیات و صحائف اهل كتاب بوده است. به آورده‏ى صاحب «كشف‏الظنون» وى اولین كسى است كه در موضوع قصص انبیاء كتاب نوشته است. احمد بن حنبل گوید كه او قدرى بود، سپس از این عقیده بازگشت. از برادرش، همام بن منبه، و ابن‏عباس و ابوهریره و ابوسعید و نعمان بن بشیر و جابر بن عبداللَّه و عبداللَّه بن عمرو بن عاص و عبداللَّه بن عمر خطاب و طاووس بن كیسان و انس بن مالك و عمرو بن شعیب و فنج یمانى حدیث شنید. فرزندانش، عبداللَّه و عبدالرحمان، و برادرزاده‏هایش عقیل بن معقل و عبدالصمد بن معقل، و نواده‏اش، ادریس بن سنان، و عمرو بن دینار و سماك بن فضل و عوف اعرابى و عاصم بن رجاء و یزید بن مسلم و یزید بن یزید بن جابر و عبداللَّه بن عثمان بن خثیم و اسرائیل ابوموسى و همام بن نافع و عیسى بن سنان و مغیرة بن حكیم و منذر بن نعمان و جماعتى دیگر از وى روایت كرده‏اند. او در پایان عمر توسط یوسف بن عمر ثقفى حاكم یمن محبوس و توسط عمال وى به قتل رسید. از آثار او: «تفسیر القرآن»؛ كتابى در «ذكر الملوك المتوجه من حمیر و اخبارهم و قصصهم و قبورهم و اشعارهم»؛ «قصص الانبیاء»؛ «قصص الاخیار»؛ «فتوح البلاد»؛ «الاسرائیلیات»؛ كتاب «القدر».