عبداللَّه هاتفی جامی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 10 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(وف 927 ق)، شاعر، متخلص به هاتفى. در خرجرد جام، از توابع خراسان، به دنیا آمد و نزد دایى‏اش، عبدالرحمان جامى، به كسب فیض پرداخت. هاتفى از پرورش یافتگان انجمن فضلاى هرات در اواخر عهد تیموریان مى‏باشد كه اوایل عصر صفویه را نیز درك كرده است. وى سفرهایى به هرات نموده و با امیر علیشیر نوایى و سلطان حسین بایقرا ملاقات داشته است. او با آصفى، از مریدان جامى، و مظفر حسین میرزا و كپك میرزا و بدیع‏الزمان میرزا، پسران سلطان حسین بایقرا، دوستى و معاشرت داشته و ظاهراً مثنوى «تمرنامه» را به درخواست بدیع‏الزمان میرزا سروده است. هاتفى به مدح پادشاهان و امرا علاقه‏اى نداشت و گویند روزگارش را به زراعت مى‏گذرانید. در طریقت پیرو مشایخ سلسله‏ى كبرویه بود. او كنار باغ خود خانقاهى ساخت و در آن مشغول عبادت گشت. در 917 ق كه شاه اسماعیل صفوى به قصد زیارت مزار شاه قاسم انوار حركت نمود، در تربت جام با وى ملاقات كرد و او را به نظم فتوحات خود مأمور گردانید. هاتفى سرانجام در زادگاهش از دنیا رفت و در همان باغى كه خود ساخته بود به خاك سپرده شد. وى در سرودن انواع شعر ماهر بود و به آورده‏ى «تاریخ ادبیات در ایران» خود را در قصیده برتر از خاقانى و در غزل بهتر از خسرو و حسن دهلوى مى‏دانست. ولى عمده مهارت او در مثنوى‏سرایى بود و چهار مثنوى از «خمسه‏ى» نظامى را جواب گفت. از آثارش: مثنوى «لیلى و مجنون»، در برابر «لیلى و مجنون» نظامى، به نام امیر علیشیر نوایى كه بیت اول آن را جامى سروده است؛ مثنوى «شیرین و خسرو»، در برابر «خسرو و شیرین» نظامى، به نام امیر علیشیر نوایى؛ مثنوى «تمرنامه» یا «ظفرنامه» یا «تیمورنامه»، در شرح فتوحات تیمور، در برابر «اسكندرنامه» نظامى؛ مثنوى «هفت منظر»، در داستان بهرام گور، در برابر «هفت پیكر» نظامى؛ «شاهنامه‏ى هاتفى» یا «شاهنشاه‏نامه» به امر شاه اسماعیل و در ذكر فتوحات وى، كه ناتمام ماند؛ «دیوان» شعر، مشتمل بر قصاید، غزلیات، قطعات، رباعیات و «ساقى‏نامه».