عبدالعزیز طباطبائی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 14 منبع : گلزار مشاهیر

سید عبدالعزیز فرزند مرحوم عالم جلیل حاج سید جواد طباطبائى یزدى (حفید و نوه آیت‏اللَّه العظمى آقا سید محمدكاظم طباطبائى یزدى صاحب كتاب عروه‏الوثقى و حاشیه مكاسب و غیره) كه در تاریخ بیست و یكم جمادى‏الثانى 1348 برابر با چهارم آبانماه 1318 شمسى در نجف اشرف متولد شده و پس از طى مراحل مقدمات علوم اولیه ادبى را نزد حاج سید هاشم حسینى تهرانى و حاج سید جلیل طباطبائى یزدى و شرح منظومه را خدمت آیت‏اللَّه حاج سید عبداالاعلى سبزوارى و اسفار را خدمت آیت‏اللَّه حاج شیخ صدراء بادكوبه‏اى خوانده و سطوح فقه و اصول را در خدمت حاج شیخ ذبیح‏اللَّه قوچانى و حاج میرزا حسین نبوى كاشمرى و مرحوم آیت‏اللَّه حاج سید على علامه فانى اصفهانى و حاج شیخ على سرابى و حاج شیخ عبدالحسین دشتى و آیت‏اللَّه حاج شیخ مجتبى لنكرانى فراگرفته و خارج علم تفسیر و فقه و اصول را از محضر استاذ الاساتید آیت‏اللَّه العظمى خوئى دام ظله العالى آموخته و همین طور چند سالى در دروس خارج آیت‏اللَّه العظمى میرزا عبدالهادى شیرازى و آیت‏اللَّه حاج شیخ حسین حلى حاضر شده و استفاده نموده و در این اثناء مدت بیست و پنج (25) سال از محضر پر فیض دو استاد بزرگ مرحوم علامه مجاهد امینى صاحب الغدیر و علامه رازى حاج شیخ آقا بزرگ صاحب الذریعه الى تصانیف الشیعه بهره‏مند گردیده و از تربیت یافتگان مكتب این دو بزرگوار بشمار آمده است. پس به كمك مرحوم علامه امینى در پیشبرد كتابخانه امیرالمؤمنین علیه‏السلام در نجف اشرف فعالیتهاى موثر و چشمگیرى داشته و نوشتن فهرست نسخه‏هاى خطى آن كتابخانه نیز به عهده ایشان بوده است. در اسفند ماه 1349 شمسى و ذى‏حجه 1389 قمرى براى شركت در كنگره هزاره شیخ طوسى از طرف دانشكده مشهد مقدس دعوت شده و از نجف به ایران آمده و در كنگره شركت كرده و بنابر درخواست كتابخانه آستانه قدس حدود یكسال در مشهد مانده و نسخه‏هاى خطى فقه و اصول و حدیث آنجا را نوشته و باز به نجف بازگشته و تا سال 1356 برابر 1396 قمرى در نجف به فعالیتهاى علمى و مذهبى خود ادامه داده تا در تاریخ یاد شده به ایران آمده و در قم اقامت نموده و همچنان به فعالیتهاى مذهبى و علمى خود ادامه داده است. و اكنون در حوزه علمیه قم وجود مغتنم و مفیدیست و در مسائل كتابشناسى و نسخه‏شناسى و حدیث و رجال و غیره نویسندگان و مولفان كتب و محققان متون و موسسات علمى و بنیادهاى فرهنگى به ایشان مراجعه و از وجودشان استفاده مى‏برند و نسبت به همه با گشاده‏روئى و ملاطفت جواب و پاسخ مثبت داده و راهنمائى و كمك مى‏نمایند و بالاخص موسسه آل‏البیت قم كه یك موسسه تحقیقاتى معروف است روابط بیشترى با ایشان دارند و آن جناب هم به این موسسه كمكهاى زیادى مى‏نمایند. مسافرتهاى ایشان مترجم محترم ما به منظور بازدید كتابخانه و استفاده از نسخه‏هاى خطى و احیاء عكسبردارى از بعضى از آنها علاوه از كتابخانه‏هاى عمومى و شخصى ایران به كشورهاى حجاز و اردن و سوریه و تركیه و لبنان و انگلستان نیز مكرر سفر كرده و از كتابخانه‏هاى كشورهاى مزبور استفاده‏هاى شایانى نموده است و در هر یك از مسافرتها خاطراتى را مرقوم داشته‏اند. تألیفات ایشان 1- فهرست نسخه‏هاى خطى كتابخانه امیرالمؤمنین در نجف اشرف. 2- فهرست قسمتى از نسخه‏هاى خطى كتابخانه آستان قدس رضوى. 3- معجم اعلام‏الشیعه 4- على ضفاف الغدیر 5- تعلیقات بر طبقات اعلام الشیعه 6- مستدرك الذریعه 7- تعلیقات بر الذریعه 8- تهذیب الذریعه 9- مكتبه العلامه الحلى فهرست تألیفات علامه حلى و نسخه‏هاى خطى آن. 10- المهدى علیه‏السلام فى السیره النبویه 11- اهل البیت فى المكتبه العربیه 12- الحسین والسنه 13- نتایج الاسفار 14- قید الاواید تصحیح متون 1- فهرست شیخ منتجب‏الدین ابن بابویه قمى 2- فهرست شیخ طوسى 3- مناقب امیرالمؤمنین علیه‏السلام احمد بن حنبل 4- الاربعون المنتقى فى فضائل على المرتضى تألیف ابوالخیر قزوینى مطبوع در سال 92. 5- ترجمه الحسن و الحسین علیهماالسلام از طبقات ابن‏سعد 6- مقتل امیرالمؤمنین علیه‏السلام تألیف ابن ابى‏الدنیا مطبوع در سال 86. 7- رساله ذهبى در حدیث الغدیر شركت در كنگره‏هاى علمى 1- هزاره شیخ طوسى در مشهد 2- هزاره نهج‏البلاغه شریف رضى در تهران 3- كنگره جهانى امام رضا علیه‏السلام در مشهد 4- كنگره حسین (ع) در لندن 5- كنگره و هزاره حادثه غدیر خم در لندن اجازات ایشان معظم‏له از مرحوم علامه شیخ آقا بزرگ تهرانى و آیت‏اللَّه میرزا عبدالهادى شیرازى و آیت‏اللَّه العظمى خوئى مدظله اجازات روایتى و غیره دارند و خود نیز به چندین نفر اجازه روایتى داده‏اند. فقیه. تولد: 1308(23 جمادى‏الآخر 1348 ق.)، نجف. درگذشت: 8 بهمن 1374(7 رمضان 1416 ق.)، قم. آیت‏الله عبدالعزیز طباطبایى یزدى، فرزند آیت‏الله آقا سید جواد طباطبایى، در اوان جوانى پدر خود را از دست داد اما به طلب علم روى آورد و نزد اساتید نجف به تحصیل دانش پرداخت. ادبیات را نزد سید هاشم حسینى تهرانى، منطق را نزد سید جلیل بن سید عبدالحى طباطبایى یزدى، شرح منظومه را نزد آیت‏الله سید عبدالعى سبزوارى و اسفار ملاصدرا را نزد شیخ صدرا بادكوبى مدرس فسلفه در نجف فراگرفت. شرح لمعه را از میرزا حسن نبوى خراسانى كاشمرى و آقاى حاج شیخ ذبیح الله قوچانى، قوانین را از آیت‏الله سید على فانى اصفهانى، سطوح عالى را در محضر آیت‏الله شیخ عبدالحسین رشتى و شیخ مجتبى لنكرانى و دروس عالى خارج فقه و اصول را از محضر مدرسان نجف فراگرفت. در فقه نیز از آیت‏الله العظمى سید عبدالهادى شیرازى استفاده نمود. در فقه و اصول و تفسیر قرآن از محضر آیت‏الله العظمى ابوالقاسم خویى سال‏ها بهره گرفت و در علوم متداول حوزه‏هاى علمیه استاد شد. وى در این فاصله و پس از آن با دو تن از محققان شیعه یعنى آیت‏الله شیخ آقا بزرگ تهرانى صاحب الذریعه و علامه عبدالحسین امینى صاحب الغدیر آشنا و از محضر هر دو استاد بهره برد. وى در تألیف و تدوین موسوعه‏ى بزرگ شیعى یعنى الذریعه با شیخ آقا بزرگ تهرانى همكارى مستمر داشت. همچنین در كتابخانه‏ى امیرالمومنین نجف كه توسط علامه‏ى امینى تأسیس شده بود همكارى داشت و فهرست كتابخانه‏ى آنجا را تهیه نمود. آیت‏الله طباطبایى یزدى در تدوین موسوعه‏ى رجالى شیعه یعنى معجم رجال الحدیث آیت‏الله خویى با وى همكارى داشت. در نجف پس از آیت‏الله سید باقر طباطبایى یزدى متصدى مدرسه‏ى سید در نجف گردید و سال ها در آنجا خدمت كرد. استاد علامه در 1396 ق. نجف را به قصد ایران ترك كرد و در قم سكنى گزید و در قم به تألیف و تحقیق ادامه داد و پس از سوى مدتى مرجع اهل تحقیق شد. مدتى نیز از سوى كتابخانه‏ى آستان قدس رضوى به همكارى دعوت شد و در آنجا به تألیف فهرستى براى كتب حدیثى و فقهى آن كتابخانه پرداخت. در قم همچنین به یارى مؤسسه‏ى آل‏البیت (ع) شتافت و به كمك شهرستانى و دوستان دیگرش به تأسیس مجله «تراثنا» اقدام نمود. مشایخ اجازه‏ى ایشان عبارت بودند از شیخ آقا بزرگ تهرانى و آیت‏الله العظمى سید عبدالهادى شیرازى و حضرت آیت‏الله العظمى خویى. كتاب‏هاى ایشان از این قرار است: اساتید و مشایخ شیخ طوسى؛ اضواء على الذریعة؛ الشیخ المفید و عطاؤه الفكرى الخالد؛ الشیعه و هجمات الخصوم؛ الغدیر فى الثراث الاسلمى (كتابنامه غدیر هم، بیروت، 1314 ق.)؛ الفهرس الوصفى للمنتخب من المخطوطات العربة فى مكتبات تركیا؛ المهدى (ع) فى السنة النبویة، انباء السماء برزیة كربلا؛ اهل‏البیت علیهم‏السلام فى المكتبة العربیة (معرفى و توصیف كتاب هاى عربى اهل سنت در فضایل اهل‏بیت، دو جلد)؛ تعلیقات على طبقات اعلام الشیعة (اولین نوشتار استاد در 1377 ق.)؛ حیاة الشیخ یوسف البحرانى، على ضفاف الغدیر(چاپ نشده)؛ فهرس المختارات من مخطوطات تركیا، فهرس المخطوطات العربیة فى مكتبة امیرالمؤمنین (ع) العامة فى النجف الاشرف؛ فهرس المخطوطاعت تبریز؛ فهرس المنتخب من مخطوطات لندن؛ فهرس المنتقى من مخطوطات الحجاز؛ فهرس كتب الحدیث فى مكتبة الامام الرضا (ع)، فهرس كتب الفقهیه فى مكتبة الامام الرضا (ع)، فهرست كتابخانه علامه طباطبایى دانشگاه شیراز؛ فى رحاب نهج‏البلاغة (كتابنامه نهج‏البلاغه)؛ قید الاوابد و جمع الشوارد؛ ما ینبغى نشره من الثرات (معرفى كتاب هاى ارزنده مخطوط)؛ مخطوطات اللغة العربیة؛ مستدرك الذریعة، معجم اعلام الشیعة؛ مكتبة العلامة الحلى (كه خلاصه آن در مقدمه ارشاد الذهان به چاپ رسیده است)؛ نتائج الاسفار (چاپ نشده). كتاب هایى كه به قلم ایشان تصحیح شد؛ از این قرار است: فهرست منتخب الدین رازى؛ الاربعون المنتقى من مناقب المرتضى؛ ترجمة الحسن و الحسین (ع) من كتاب الطبقات لابن سعد؛ مقتل امیرالمؤمنین (ع)؛ الحسین (ع) والسنة (مجموعه سه بخش از آثار اسلامى پیرامون امام حسین (ع)، ترجمة امیرالمؤمنین من تاریخ ابن عساكر، طریق حدیث من كنت مولاه فعلى مولاه (حافظ ذهبى)؛ عقدالدرر فى اخبار المهدى المنتظر (سلمى شافعى دمشقى)؛ فرائد السمطین فى فضائل المرتضى و البتول و السبطین (حموى جوینى)؛ فهرست تصانیف كراجكى (آماده چاپ)؛ فهرست شیخ طوسى، فهرست شیخ منتخب الدین الاربعون المنتهى من مناقب المرتضى (ابوالخیر طالقانى قزوینى)؛ مطالب السئول (زیر چاپ)؛ مناقب امیر المؤمنین (ع) (احمد بن حنبل). آیت‏الله طباطبایى یزدى در شب هفتم ماه رمضان 1374 به سبب مشكل قلبى و ریوى دار فانى را وداع گفت. پیكر ایشان در صحن حرم حضرت معصومه (س) مدفون است.