منوچهر بزرگمهر

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 14 منبع : گلزار مشاهیر

مدرس، مؤلف، مترجم. تولد: آذر 1289، تهران. درگذشت: 27 آبان 1365، آمریكا. منوچهر بزرگمهر، فرزند میرزا یوسف‏خان ملقب به علیم‏السلطنه از پزشكانى بود كه دوره‏ى طب را در فرانسه گذرانده بود. بزرگمهر تحصیلات ابتدایى و متوسطه خود را در مدرسه‏ى آمریكایى تهران به پایان رسانید و بعد از آن كه دو سال در مدرسه‏ى حقوق به تحصیل پرداخت به سال 1311 براى ادامه‏ى تحصیل به انگلستان رفت و پس از اخذ درجه‏ى لیسانس حقوق از دانشگاه بیرمنگام به ایران بازگشت. ابتدا در وزارت معارف مشغول به كار شد. پس از خدمت نظام وظیفه، در وزارت امور خارجه مشغول به كار شد. در سال 1318 به استخدام شركت بیمه درآمد. در سال 1319 به مشهد منتقل شد، مدتى در راه‏آهن مشغول به كار شد. سرانجام در شركت نفت (ابتدا در آبادان از سال 1321 الى 1333 و سپس در تهران تا سال 1345)؛ اشتغال یافت. وى بین سال‏هاى 1345 الى 1355 مشاور حقوقى كنسرسیوم بود. وى از سال 1341 الى 1345 نیز در دانشگاه تدریس مى‏نمود. وى از ابتداى جوانى به ادبیات فارسى و عربى و انگلیسى علاقه‏مند بود. پیش از سفر به اروپا گلستان و كلیله و دمنه را نزد على‏محمدخان عامرى و مرزبان‏نامه را به فارسى و مدارج القرائه و مبادى العربیه را به عربى و جواهر الادب را به انگلیسى نزد شاهزاده فرهى آموخت. در مقدمات علوم اسلامى از قبیل منطق و معانى بیان و مختصرى از فقه و اصول نیز از استادانى مانند شیخ محمد سنگلجى و آقا میرزا محمود شهابى و بدیع‏الزمان فروزانفر و شیخ على بابا فیروزكوهى استفاده كرد. پس از مراجعت از اروپا، چنانكه خود در بیان احوال خود گفته است: مدتى تلمذ متروك شد. در 1326 مجددا در آبادان نزد استادى به نام سید موسى، قدرى فقه خواند و در 1328 در تهران نزد عرفان كه خود از شاگردان میرزا احمد آشتیانى بود، شرح الفیه و در 1332 در مدرسه‏ى نوربخش بروجرد نزد شیخ على جواهرى مقدراى مطول خواند. پس از مراجعت از خوزستان در 1335 شرح هدایة میبدى و قدرى از شرح منظومه را از عرفان آموخت و در همان سال‏ها در كلاس درس مطول همایى در دانشگاه شركت كرد. بزرگمهر با آنكه در فلسفه غربى تحصیل نكرده بود به مطالعه‏ى كتاب‏هاى فلسفى غربى و ترجمه‏ى آنها پرداخت. تحصیل در انگلستان و آشنایى به زبان انگلیسى، بزرگمهر را به مطالعه و ترجمه‏ى آثار فیلسوفان تجربى مذهب انگلیسى و فلاسفه‏ى جدید غرب سوق داد و از این رهگذر تعدادى كتاب فلسفى به قلم او به زبان فارسى درآمد. این كتاب‏ها و آثار دیگر كه فلسفه محور اصلى آنها را تشكیل مى‏دهد عبارتند از: پویر (بریان مگى)؛ تحلیل ذهن (برتراند راسل)؛ رساله در اصول علم انسانى (جرج بركلى)؛ رساله درباره‏ى فهم انسانى (اثر جان لاك، تهران، 1335)؛ زبان، حقیقت، منطق (ا. اچ. آیر)؛ ژان پل سارتر (موریس كریستن)؛ سه گفت و شنود (جرج بركلى)؛ فلسفه چیست؟ (مجموعه‏ى مقاله‏هاى منتشر شده در مجله‏ى «سخن» و بعضى نشریات دیگر)؛ فلسفه‏ى تحلیلى منطقى (مجموعه‏ى مقاله‏هاى منتشر شده در مجله‏ى «سخن» كه قسمتى از آنها به نقد كتاب كاوش‏هاى عقل نظرى تألیف مهدى حائرى یزدى اختصاص دارد)؛ فلسفه‏ى نظرى (منتخبات از فلسفه اروپایى، دو جلد)؛ كارناپ (آرن نائیس)؛ كانت (فردریك كاپلستون)؛ گذشته‏هاى فلسفى فلاسفه‏ى تجربى انگلستان (لاك و بركلى)؛ مسائل فلسفه (برتراند راسل)؛ مسائل و نظریات فلسفه (ك. آژدوكیویچ)؛ منطق سمبلیك، ویتگنشتاین (یوستوس هارت‏ناك). از بزرگمهر در سال‏هاى جوانى و قبل از آن كه به ترجمه و تألیف كتب فلسفى روى آورد، چند كتاب دیگر نیز به نام‏هاى زیر به جا مانده است: از بیرون گود (1328)؛ دیگ جوش قلندر (1330)؛ عرفان نو (1322) و مرقعات صاحبدل كه مجموعه مقاله‏هاى منتشره در روزنامه‏ى «پند» است (1324) (نام مستعاد مطبوعاتى وى «صاحبدل» بود). علاوه بر این ترجمه‏ها و تألیفات، بزرگمهر چندین سال در دوره‏ى فوق لیسانس و دكتراى فلسلفه دانشكده‏ى ادبیات و علوم انسانى دانشگاه تهران، به تدریس درسهایى مانند فلسفه‏ى تجربى، تفسیر متون فلسیفى به زبان‏هاى اروپایى، منطق جدید و فلسفه‏ى تحلیل منطقى اشتغال داشت و در بعضى دانشكده‏هاى دیگر نیز تدریس مى‏كرد. منوچهر بزرگمهر همچنین در جلسات درس هفتگى در فلسفه‏ى تطبیقى كه از سال 1352 الى 1357 ادامه داشت، با حضور استاد مرتضى مطهرى و حمید عنایت (و به پیشنهاد او) شركت مى‏جست. این جلسات بعدها به مجلس درس منظومه بدل شد و دو جلد شرح مبسوط منظومه از آن حلقه‏ى درس و بحث باقى مانده است.