رودکی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 4 منبع : فرهنگ فارسی معین (جلد پنجم)

(1 رودك) ابوعبداللَّه جعفر بن محمد بن حكیم بن عبدالرحمن بن آدم، استاد شاعران آغاز قرن چهارم ه. (و. قریه بنج از قراى رودك سمرقند اواسط قر. سوم ه.- ف. بنج 329 ه.ق.) وى از كودكى نابینا بود و به قولى بعدها او را كور كردند. رودكى به سبب تقرب به امیر نصر سامانى و صلات و جوایز او و وزیران و رجال دربارش ثروت و مكنت فراوان تحصیل كرد. از ابیات و قطعات و قصاید و غزلهاى معدودى كه از رودكى باقى مانده به نیكى مى‏توان دریافت كه این شاعر در فنون مختلف شعر استاد و ماهر بود و سخنان وى در قوت تشبیه و نزدیكى معانى به طبیعت و وصف كم نظیر است و متانت و انسجام خاص در سخن او مشهود است. روح طرب و شادى از اشعار او آشكار است. مهمترین اثر رودكى كلیله و دمنه (ه.م.) منظوم است، دیگر یك مثنوى به بحر متقارب (فعولن فعولن فعولن فعول.) و یك مثنوى به بحر خفیف (فاعلاتن مفاعلن فعلن) و یك مثنوى به بحر هزج مسدس (مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل.) و یك مثنوى دیگر به بحر سریع (مفتعلن مفتعلن فاعلات) است، و به جز این مثنویها انواع شعر از قبیل قصیده و قطعه و غزل و رباعى در موضوعات دیگر داشته كه از آنها اندكى به ما رسیده است. (وف 329 ق)، شاعر. مشهور به سلطان شاعران، استاد شاعران و آدم‏الشعراء. در قریه بنج از توابع رودك سمرقند متولد شد. بیشتر مورخان معتقدند كه كور مادرزاد بود و در هشت سالگى قرآن را حفظ كرد و قراآت مختلف را آموخت. ابوعبداللَّه در موسیقى ماهر بود و از صداى خوش بهره‏مند. وى نخستین بار به شعر فارسى ضبط و قاعده‏ى معین داد و آن را در موضوعات مختلفى از قبیل داستان و غزل و مدح و وعظ و رثاء و جز آن به كار برد. رودكى شاعر دربار سامانیان بود و اختصاص او به دربار نصر بن احمد بود و دیگر درباریان را نیز مدح گفت. وى در زادگاه خود درگذشت. آثار وى: «دیوان» اشعار؛ «كلیله و دمنه» منظوم و مثنوى‏هاى دیگر. امروز از اشعار رودكى كه بالغ بر صد هزار بیت بوده است بیش از هزار و اندى بیت بیشتر در دست نیست.[1]