عضدالدین

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 8 منبع : فرهنگ فارسی معین (جلد پنجم)

(بازوى كیش و آیین) ایجى، (مولانا) عبدالرحمن بن احمد، دانشمند ایرانى قر. 8 ه. (و. 701- ف. 756 ه.ق./ 1355.م.). وى در قصبه ایج (فارس) پایتخت قدیم ولایت شبانكاره متولد شد. او به یك واسطه شاگرد ناصرالدین محسوب مى‏شد. پس از پایان تحصیلات در فارس مسند قضاوت یافت و او از فقهاى مشهور شافعى است و به قول خواجه حافظ از پنج تنى است كه فارس در عهد شاه شیخ بواسحاق اینجو به وجود آنان مزین بود. عضدالدین داراى مشرب تصوف بود و در حكمت و كلام و مذهب و اخلاق مهارت داشت. مهمترین تألیف او «مواقف» است. او در دستگاه سلطان ابوسعید و خواجه غیاث‏الدین محمد رشیدى و شاه شیخ ابواسحاق و ملوك فارش و شبانكاره بسیار محترم بود و در عهد ابوسیعد منصب قاضى القضاتى كل ایران را داشت و در سلطانیه مقیم بود. شاه شیخ ابواسحاق اینجو او را سخت احترام مى‏كرد و در كارهاى ملكى از او مشورت مى‏نمود چنانكه وى در سال 753 ه.ق. از جانب شاه شیخ به رسالت نزد امیر مبارزالدین محمد مظفرى رفت تا او را از حمله به شیراز منصرف سازد، امیر قانع نشد ولى از وى پذیرایى كرد و سه روز در مولد عضدالدین- قصبه ایج- به افتخار وى ضیافتى ترتیب داد و سپس او را مأمور كرد كه كتاب المفصل زمخشرى را- كه در نحو است به فرزندش شاه شجاع بیاموزد، سپس عضدالدین را با احترام به شیراز برگرداند. قاضى در ضمن محاصره شیراز از طرف امیر مبارزالدین از آنجا خارج شد و به شبانكاره رفت، ولى در آنجا امیر شبانكاره با قاضى نساخت و او را در قلاع شبانكاره محبوس كرد و دانشمند مزبور تا سال 756- كه سال فوت اوست- محبوس بود اوراست: مواقف در علم كلام كه متن آن را به نام خواجه غیاث‏الدین محمد تألیف كرده، فوائد غیاثیه، شرح مختصر ابن حاجب (هر دو به نام خواجه غیاث‏الدین محمد) منظور از كتاب اخیر كتابى است در اصول كه ابن حاجب از كتاب دیگر خود كه منتهى الوصول نام دارد مختصر كرده و این مخصتر را گروهى شرح كرده‏اند كه از آن جمله است عضدالدین ایجى (تاریخ مغول. اقبال. چا. 11 -510 :2).