نعمت اللَّه ولی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 8 منبع : فرهنگ فارسی معین (جلد ششم)

(قس. نعمة...) سید یا شاه نعمت‏اللَّه ولى كرمانى (و. 22 رجب 730 ه.ق- ف. 827 تا 834). از شعراى عصر تیمورى و از اولیا و مشایخ بزرگ متصوفه است. نام او امیر نورالدین نعمةاللَّه فرزند میر عبداللَّه و نسب او به امام محمدباقر (ع) مى‏رسد. در قصبه‏ى كوه بنان كرمان متولد شد، تحصیل مقدمات علوم را نزد شیخ ركن‏الدین شیرازى فراگرفت و علم بلاغت را بر شیخ شمس‏الدین مكنى و حكمت را بر قاضى عضدالدین ایجى آموخت. چند سفر به مكه و مدینه مشرف شد و مدتها به ریاضت و تصفیه‏ى باطن پرداخت و در آخر در مكه از دست شیخ عبداللَّه یافعى، از مشاهیر نویسندگان و مورخین صوفیه و عارف عصر، خرقه پوشید و به مراد خویش نائل آمد و بقیه‏ى عمر را در سمرقند، هرات و یزد بسر آورده و عاقبت در قصبه‏ى ماهان كرمان اقامت گزیده و به تربیت و ارشاد پرداخت. شاه نعمةاللَّه سلطان دراویش است، بزرگان اطراف هدایا به درگاهش مى‏فرستادند، شاهرخ میرزاى تیمورى در سفر شاه نعمةاللَّه به هرات او را تعظیم بسیار كرد. بعضى از اولاد وى بعدها با خاندان سلطنتى صفویه مزاوجت و قرابت حاصل نمودند. شهرت شاه نعمةاللَّه بیشتر از جنبه‏ى تصوف است نه شعر و شاعرى، غالب اشعار او در شرح مبادى «وحدت وجود» است و همچنین یك قسمت آن اشاره است به ذكر «نقطه» كه محیط جلوه‏اى از مظاهر اوست. دیوان اشعارش مشتمل است بر چهارده هزار بیت غزلیات و مثنویات به انضمام مقدارى رباعیات كه چند بار بطبع رسیده است. علاوه بر دیوان شعر رسالاتى در تصوف و عرفان از وى باقى مانده است. لیكن دیوان وى بهترین اثر اوست و مزارش در قصبه‏ى ماهان كرمان است. در سال 1315 ه.ش از محل موقوفه از مقبره‏ى وى تعمیرى به عمل آورده‏اند. در جوار مقبره‏ى شاه نعمت‏اللَّه خانقاهى است كه دراویش نعمةاللهیه پیروان وى غالباً در آنجا اقامت دارند. (837/ 834/ 827 -730 ق)، عارف و شاعر، متخلص به سید و گاه متخلص به نعمةاللَّه، مشهور به ولى. وى در ماهان كرمان متولد شد. پس از كسب مقدمات علم نزد شیخ ركن‏الدین شیرازى، شیخ شمس‏الدین مكى، جلال‏الدین خوارزمى و قاضى عضدالدین به سیر و سلوك پرداخت. به مصر و مغرب و مكه و ماوراءالنهر و سمرقند سفر كرد. به كرمان بازگشت و خانقاه و باغ حمام بنا نهاد و سلسله‏ى نعمةاللهیه را به وجود آورد. وى در زمان حیاتش شهرت و نفوذ بسیار و مریدان فراوانى داشت كه از آن جمله مردم عامى و شاهان و شاهزادگان ایران و هند را مى‏توان نام برد. به طورى كه در میان سلسله‏هاى باقى مانده صوفیان هنوز هم دسته‏اى معروف و مهم مى‏باشند. وى از جمله بزرگان تصوف معتقد به شیعه بود و مورد توجه شیعیان. وى در سن یكصد و سه سالگى در ماهان درگذشت و همان جا دفن شد. بعدها به امر سلطان احمد بهمنى پادشاه دكن بقعه‏اى براى او ساخته شد كه اكنون زیارتگاه معروفى است پس از وى بنا بر وصیتش پسرش سید خلیل‏اللَّه به جاى وى نشست. در مناقب وى كتابهاى بسیارى تالیف شده از جمله: «سوانح الایام فى مشاهدات العوام/ سلسله العارفین» تالیف صنع‏اللَّه نعمةاللهى كه پس از 1066 ق نوشته شده. از جمله آثارش: «دیوان» شعر كه سیزده هزار بیت حاوى اشعار عرفانى و توضیحاتى در مورد عقاید صوفیه؛ «رساله‏ى اصطلاحات»؛ «رساله‏ى قل هواللَّه احد»؛ «رساله‏ى توكل»؛ «رساله‏ى تحقیقات»؛ «مكاشفات»؛ «تعریفات»؛ «آداب خلوت».[1]