احمد نیریزی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 12 منبع : قرآن نویسان و گزیده قرآنهای نفیس ایرانی

از بزرگترین نسخ‏نویسان روزگار بود و چندى در خدمت آقا محمدصادق ارجستانى مشق كرد و بعد در سلك شاگردان آقا محمد ابراهیم قمى درآمد و پس از مرگ استاد از قم به نیریز رفت و به مشق پرداخت تا از استاد سرآمد و شیوه‏ى خاصى آورد. وى در حدود سال 1100 در اصفهان مقیم شد. میرزا احمد عمر خود را به تحریر قرآن و ادعیه و صحایف اشتغال داشته است و بسیار پسندیده خصال بود و متورع و به مكه و مدینه و عتبات عالیات و مشهد مقدس به زیارت رفته است و از یادگارهاى این مسافرت او قطعه‏ایست در مدیح حضرت رسول كه به آب زر روى كاغذ خان بالغ به خط نسخ هنگام زیارت مدینه نوشته است... و بیت اول آن این است. كفر و ایمان را هم اندر تیرگى هم در صفا نیست دارالملك جز رخسار و زلف مصطفى هر چه از مبالغ خطیر حق‏الكتابه به دست مى‏آورد به اندكى قناعت مى‏كرد و بقیه را انفاق فقرا مى‏ساخت. از آثارى كه به خط او دیده شده نود و نه مجلد قرآن است و هفتاد و هفت صحیفه و بسیارى از ادعیه و مرقعات دیگر و در یكى از قطعات به خط او دیده شده كه نوشته بود در مدت عمر شصت هزار تومان حق‏التحریر و حق‏الكتابه دریافت داشته‏ام. پس از مرگ جنازه وى را به كربلا انتقال دادند. بعضى قطعات اشعار نیز به خط آن استاد دیده شده است. نستعلیق و شكسته را نیز خوش مى‏نوشت و از این قبیل خطوط وى دیده‏ام: قرآن: رحلى جلد ساغرى دو صفحه‏ى افتتاح متن و حاشیه مرصع عالى نسخ كتابت عالى نستعلیق كتابت خوش را رقم «قد تشرفت بكتابة... فى یوم الاربعاء من شهر ربیع‏الاول فى سنة احدى عشر و مائة بعد الالف... احمد النیریزى 1111.خواص سور نستعلیق: «اسداللّه الشیرازى... فى شهر ربیع‏الثانى سنة 1260... حسب‏الفرمایش میرزا آقا خان وزیر لشكر...» در كتابخانه‏ى سلطنتى. قرآن: رحلى بدون جلد دو صفحه‏ى اول مذهب. دو صفحه‏ى افتتاح متن و حاشیه مرصع نسخ كتابت جلى ممتاز با رقم: «حسب‏الامر... شاه سلطان حسین الصفوى الموسوى الحسینى بهادرخان... احمد النیریزى مولدا الاصفهانى مسكنا...» «به اتمام رسید فى 1124 به محروسة اصفهان...» در كتابخانه‏ى سلطنتى. قرآن: رحلى جلد روغنى عالى تمام صفحات متن و حاشیه مذهب. دو صفحه‏ى اول و آخر متن و حاشیه مرصع عالى نسخ كتابت جلى ممتاز با رقم: «و كان الفراغ من كتابته به حسن السعى... صفى قلى بیكا و قد كان اتمامه لعالى حضرة... محمد ابراهیم بیكا یوزباشى و انا العبد المذنب المحتاج الى عفو ربه الغنى ابن شمس‏الدین محمد، احمد النیریزى عفى عنهما بالنبى والوصى». «و كان ذلك فى شهر شعبان المعظم من شهور سنة سبع عشرة و مائة بعدالالف من المهاجرة المقدسة... سنة 1117» (این نسخه به امر فتحعلى شاه قاجار تذهیب و تجلید شده است) در كتابخانه‏ى سلطنتى. قرآن: وزیرى جلد روغنى ممتاز دو صفحه‏ى افتتاح متن و حاشیه مذهب عالى نسخ كتابت خوش با رقم: «قد تشرفت بكتابة هذا القرآن المجید فى شهر ربیع‏الثانى سنة احدى و اربعین و مائة بعد الالف و انا العبد الاقل احمد النیریزى» «فى 1141» در كتابخانه‏ى سلطنتى. قرآن: نسخ كتابت جلى عالى و آخر رقاع خوش با رقم «قد تشرفت من تیمن هذا المصحف... فى سنة خمس و عشرین و مائة بعد الالف من الهجرة المحترمة بمحروسة اصفهان... و انا العبد الاقل الداعى لابود السلطنة... احمد النیریزى عفى یعنه» در كتابخانه‏ى مجلس به شماره‏ى 4125. دعاى صباح نیم‏ربعى نسخ و رقاع نیم دو دانگ جلى. عالى بلكه ممتاز جلد روغنى رقاع نیم دو دانگ سفیداب عالى نقش به شاخ و برگ موئى مذهب با رقم «... امتثالا لامر عالیجناب العام... مجتهد الزمان و عصره مولانا محمد باقرا زیدت فضائله و مكارمه و انا العبد الاقل الداعى لابود الدولة القاهرة الباهرة تراب اقدام المؤمنین... احمد النیریزى... به محروسة اصفهان صانها اللّه...» كتیبه‏ى جلد روغنى: «حرره العبد احمد النیریزى فى 1132» توسط دكتر خویى. سور قرآن و ادعیه نسخ و رقاع نیم دو دانگ عالى با رقم «قد تشرف به تحریر هذه الادعیة... لعالیجناب... خان بن الخان المدعو به اصلان خان... و انا العبد الاقل الداعى لدوام الدولة القاهرة تراب اقدام المومنین احمد النیریزى فى سنة 1143» در مجموعه‏ى موقر منا (؟). قرآن رحلى جلد روغنى عالى- دو صفحه‏ى اولى مذهب- دو صفحه‏ى افتتاح متن و حاشیه مرصع دو صفحه‏ى بعد حاشیه مذهب نسخ كتابت عالى با رقم «... احمد النیریزى...» «فى شهر جمادالاولى من شهور سنة خمس و اربعین و مائة (بعد) الالف... فى دارالسلطنة اصفهان...» 1145، در كتابخانه‏ى سلطنتى. قرآن وزیرى كوچك: با جلد روغنى عالى و نسخه‏ى مذهب به قلم كتابت جلى و آخر رقاع خوش: با رقم: «قد تشرفت من تنمیق... سنة خمس و عشرین و مائة بعد الالف (1125)... و انا العبد الاقل... الحمد النیریزى عفى عنه» در كتابخانه‏ى مرحوم حاج سید نصراللّه تقوى. قرآن وزیرى نسخ كتابت خفى متوسط و قسمت آخر كه به نظر مى‏رسد فقط آن خط نیریزى باشد رقاع كتابت جلى عالى با رقم: «قد تشرف به تحریر هذا القرآن المجید والفرقان الحمید... و انا العبد الاقل الداعى لابود الدولة القاهرة الباهرة تراب اقدام المؤمنین المتمسك بولاء المعصومین احمد النیریزى فى سنة 1094 اربع و تسعون بعد الالف من الهجرة المباركة المقدسة». سور و ادعیه وزیرى جلد روغنى، سرلوح مرصع عالى نسخ كتابت عالى و نستعلیق كتابت خفى متوسط با رقم «كتبه الداعى لا بود الدولة القاهرة الباهرة الحمد النیریزى... فى بلدة اصفهان...» «فى سنة عشر و مائة بعد الالف 1110» در كتابخانه‏ى سلطنتى: سورة الفتح وزیرى كوچك جلد روغنى عالى تماماً متن و حاشیه تشعیرسازى مذهب عالى نسخ كتابت به سفیداب عالى با رقم «كتبه المحتاج الى اللّه الملك الغنى الحمد النیریزى» «فى 1113» در كتابخانه‏ى سلطنتى. سور و ادعیه وزیرى جلد روغنى عالى دو سر لوح مرصع عالى نسخ كتابت عالى با رقم «حرره... احمد النیریزى... به محروسة اصفهان. سنة تسع و عشرین و مائة بعد الالف» و «انا العبد الاثم الجانى- ابن محمد صالح اللؤلؤى محمد هاشم الاصفهانى فى شهر رجب‏المرجب من شهور سنة 1192 اثنى و تسعین و مائة بعد الالف» در كتابخانه‏ى سلطنتى. ادعیه و تعقیبات نیم‏ربعى جلد روغنى ترنج و سرلوح مرصع نسخ كتابت خوش با رقم «... میرزا محمد رفیع مستوفى‏الممالك ایران... و كتب العبد... احمد النیریزى» «فى سنة 1140 به محروسة اصفهان» در كتابخانه سلطنتى. سور و ادعیه نیم‏ربعى جلد روغنى عالى تمام متن طلا نسخ كتابت خوش با رقم «قد وفقت و تشرفت بتحریره... فى سنة احدى و اربعین و مائة بعد الالف... و انا العبد... احمد النیریزى...» 1141 در كتابخانه‏ى سلطنتى. سور و ادعیه وزیرى جلد روغنى عالى سرلوح مذهب به قلم زر و سفیداب و مركب مشكى نسخ كتابت خفى متوسط با رقم «كتبة العبد الاقل الداعى لابود السلطنة البهیة احمد النیریزى «فى سنة 1146» در كتابخانه‏ى سلطنتى. دعاى احتجاب وزیرى جلد روغنى عالى سرلوح مذهب نسخ كتابت عالى با رقم «كتبه العبد المذنب احمد النیریزى... فى دارالسلطنة اصفهان» «فى 1120» در كتابخانه‏ى سلطنتى. ادعیه نیم‏ربعى جلد روغنى سرلوح مرصع نسخ كتابت خفى متوسط با رقم «و انا العبد الاقل احمد النیریزى...» «فى سنة 1149...« در كتابخانه‏ى سلطنتى. سور قرآن نیم‏ربعى جلد روغنى سرلوح مرصع دو صفحه‏ى اول متن و حاشیه مذهب نسخ كتابت عالى با رقم «حرره... احمد النیریزى...» «فى سنة 1128...« در كتابخانه‏ى سلطنتى. مرقع (50 رقعه از اول قرآن) نسخ كتابت ممتاز با رقم (كتبه العبد احمد النیریزى فى 1130) در كتابخانه‏ى سلطنتى. 44 رقعه (از مرقع) و سوره‏ى آل عمران و اعراف از قرآن نسخ كتابت ممتاز با رقم: «كتبه العبد احمد النیریزى فى 1130» و «كتبه العبد الاقل تراب اقدام المؤمنین احمد النیریزى فى سنة 1122 «من الهجرة» در كتابخانه‏ى سلطنتى. سور قرآن، ربعى قابسازى شده دو سر لوح مذهب بین‏السطور طلااندازى از بهترین خطوط نیریزى نسخ و رقاع كنایت ممتاز با رقم «كتبه تراب اقدام المؤمنین المحتاج الى اللّه الملك الغنى احمد النیریزى السلطانى فى دارالسلطنة اصفهان صانها اللّه عن الحدثان 1116». «كتبه العبد المذنب احمد النیریزى فى 1119». یك صفحه‏ى آخر نسخ كتابت ممتاز با رقم: «راقمه الاثم محمدهاشم 1200 من الهجرة» در كتابخانه‏ى مجلس. سوره‏ى واقعه جلد روغنى حاشیه چند حدیث به خط رقاع رقم نیریزى تاریخ 1132 دارد مزین مرصع نسخ كتابت جلى و رقاع عالى با رقم «كتبه تراب اقدام المومنین احمد النیریزى فى 1132» در مجموعه‏ى مهدوى از مجموع آثار قلمى این خوشنویس عالیقدر معلوم شد كه نام پدر او «شمس‏الدین محمد و محل اقامت او اصفهان و اختصاص او به دربار شاه سلطان حسین صفوى و تقرب او به درجه‏اى بوده كه رقم خود را «سلطانى» مى‏نگاشته و آثار قلمى او در این مجموعه محصور بین 1094 و 1177 است كه جمعا 83 سال مى‏شود و از این رو استاد هم عمر درازى یافته و هم از آغاز جوانى به خوشنویسى مشهور و ممتاز بوده است. رحمةاللّه‏علیه. احمد نیریزى یا میرزا احمد یا میراحمد خطاط مشهور قرن دوازدهم هجرى در شیراز پرورش یافته و تعداد زیادى از آثارش باقى‏مانده و بسیارى از قرآن‏ها و ادعیه منسوب بدو است. نسخه‏اى از قرآن به خط او در كتابخانه‏ى ملى است كه تاریخ تحریر آن سال 1117 ه.ق و نسخه‏ى دیگر قرآن در سال 1141 ه.ق به اتمام رسیده و از حیث شیوه و خط مى‏توان آن را هم‏ردیف آثار یاقوت دانست و ظاهراً نیریزى سبك یاقوت را تقلید مى‏كرده و این قرآن را به شیوه‏ى او نوشته است.