مرد هزار ایده

راسخون:  جلد همشهری مثبت مهرماه به مهران مدیری اختصاص دارند، کارگردان و بازیگری که این روزها با قهوه تلخ به منازل بازگشته است.

بخش‌هایی از تحلیل شخصیت سعید بی‌نیاز از مهران مدیری در ادامه می‌آید:

 

 

مهران مدیری آقای خاص طنز معاصر ایران است. او این روزها دارد یک قالب جدید رسانه‌ای را تجربه می‌کند. حالا که تهیه‌کنندگان نتوانسته‌اند سر پخش مجموعه قهوه تلخش با مسؤولان صدا و سیما به توافق برسند، مهران مدیری این مجموعه را به دست شبکه توزیع فیلم خانگی داده تا طرفداران همیشگی‌اش این بار محصول او را با واسطه کلوپ‌های ویدئویی و سوپرمارکت‌ها تماشا کنند. شخصیت مهران مدیری، هم برای این گروه وسیع طرفدارانش و هم برای منتقدان اندکش همیشه جذاب بوده است. ما هم حالا که بهانه‌ای جور شده و مدیری یک بار دیگر به خاطر کار جدیدش سر زبان‌ها افتاده در آن سوی چهره رفته‌ایم سراغ شخصیت او و این بار آقای طنزپرداز خلاق را گذاشته‌ایم زیر ذره‌بین روان‌شناسی. این شما و این مهران مدیری کارگردان، بازیگر، خواننده، دوبلور و در یک کلام مرد هزار ایده.

 

 

مهران مدیری چهره تلخی دارد. این را خیلی‌ها درموردش می‌گویند. اما ما نمی‌خواهیم وارد علوم غریبه و روان‌شناسی بازاری شویم. این تلخ بودن و جدی بودن را می‌شود از لابه‌لای کلمه‌هایی که هم درمورد خودش و هم درمورد کارهایش می‌گوید فهمید. البته مهران مدیری حالا کم‌کم دارد پا به 50 سالگی می‌گذارد و در طول این سال‌ها مسلما با مهران مدیری «ساعت خوش» و مهران مدیری بازیگر تئاتر فرق‌هایی کرده است. مخصوصا این روزها که به بهانه توزیع «قهوه تلخ» هر جا ردی از خودش در مصاحبه یا نشستی خبری بر جا می‌گذارد، این دلخور بودن و تلخ بودن پررنگ‌تر و پررنگ‌تر معلوم است. به‌هرحال ما برای اینکه شخصیت استاد را ببریم زیر ذره‌بین روان‌شناسی، هم از ویژگی‌های روانی کل طنز‌پرداز‌ها گفته‌ایم و هم خاص رفته‌ایم سراغ خود مهران مدیری و حرف‌های خودش را شاهد آورده‌ایم.

 

 

 

شوخ‌طبعی یک مکانیسم دفاعی است. این را نزدیک به یک قرن پیش فروید کشف کرد. او می‌گفت آدم‌های شوخ طبع برای رفع اضطراب درونی‌شان با خودشان، دیگران و کلا زندگی شوخی می‌کنند. او حتی یک نقل قول معروف هم از طرف شوخ‌طبع‌ها می‌گفت: «نگاه کن این معنای دنیایی است که ظاهرا خطرناکش می‌نامند، مثل بازی بچه‌ها خیلی خنده‌دار است.» به نظر روانکاوهای بعد از فروید هم شوخ‌طبعی یکی از سالم‌ترین و رشد یافته‌ترین مکانیسم‌های دفاعی است. اما آیا این حرف‌ها درمورد خود مهران مدیری هم صادق است؟ بهتر است اول سراغ حرف‌های خودش برویم.

مردی با اندوه همیشگی

 

 

فکر می‌کنید مهران مدیری در طول روز یا سر کارهایش چه جور چهره‌ای دارد؟ همیشه می‌خندد؟ همیشه جوک تعریف می‌کند؟ اگر جوابتان به این سؤال‌ها دقیقا یا حتما است، کاملا اشتباه حدس زده‌اید. او در یک مصاحبه قدیمی وقتی که از او می‌پرسند، «حتما به تو گفته‌اند که صورت تلخی داری؟» می‌گوید: «بله، خیلی‌ها از این هم فراتر می‌روند و می‌گویند آدم غمگینی هستی. خیلی وقت‌ها درست است. در طول روز غمگین‌ایم به شادی‌هایم می‌چربد. زود هم خودش را نشان می‌دهد.» البته این تمام جواب آقای طنزپرداز نیست. متفاوت بودن اندوه مهران مدیری از همین جا شروع می‌شود؛ «به قول یکی از دوستان، غم اگر به جاهای ناجور نکشه، چیز خیلی بدی نیست. می‌تواند منشا خلاقیت هم باشد. ظاهرا در شرق برای غم اصالت بیشتری نسبت به شادی قائلند.» تا اینجای داستان معلوم شد که نظریه روانکاو‌ها درمورد طنزپرداز‌ها درباره مهران مدیری هم صادق است. او هم اندوه خودش را با ساختن کارهای شاد جبران می‌کند و هم از اندوهش انرژی می‌گیرد و کار خلاق می‌سازد. این تبدیل یک هیجان به یک انرژی مولد از آن کارهایی است که آدم‌های با هوش هیجانی بالا و از جمله مدیری خیلی خوب آن را بلدند. درمورد سرخوش نبودن مهران مدیری یک شاهد دیگر هم حرف‌های حامد بهداد است: «مهران یک آدم خجالتی، ماخوذ به حیا و کم‌حرف است.»

فرسودگی شخصی، فرسودگی جمعی

 

 

اما خود این اندوه از کجا آمده است؟ معمولا مدیری این بخش خستگی این اندوه را به سبک زندگی خودش ربط می‌دهد. اما بخش ناامیدی و بی‌انگیزگی در اندوه مدیری به قول خودش، از ناکارآمد بودن سیستمی است که در آن کار می‌کند. او در نشست خبری اخیرش در حوزه هنری که نقد و بررسی کارهای خود مهران بود گفته است: «من یک وقت‌هایی احساس بی‌انگیزگی و بطالت می‌کنم؛ حتی از اینکه اینجا نشسته‌ام و این حرف‌ها را می‌زنم. با خود می‌گویم که این حرف‌ها را می‌زنی که چی؟ آن کارها را می‌کنی که چه بشود؟ نگاه کارشناسانه و دلسوزانه‌ای در جاهای تصمیم‌گیرنده وجود ندارد و اصلا لزومش حس نمی‌شود که برای آدم‌ها وقت بگذارند.» او این حرف‌ها را با صراحت و برندگی بیشتری در مراسم دیگری هم گفته است. این جمله‌ها را رضا رشیدپور - مجری این مراسم - در سایت شخصی‌اش از مهران مدیری نقل کرده است: «استاد مشایخی برای من بسیار قابل احترام است. آن دیالوگ زیبا در کمال‌الملک را هرگز فراموش نمی‌کنم؛ وقتی استاد نقاش به ناصرالدین شاه گفت: در ممالک دیگر هنرمند چون من فراوان است و آنها همه را ، به غایت تکریم می‌کنند اما در اینجا فقط من یک نفر هستم و شما با من چه کردید.» در این جمله‌ها که مهران مدیری خودش را با کمال‌الملک سنجیده بیشتر از اینکه بخواهد تک بودن خودش را به رخ بکشد که البته حق دارد، بیشتر روی قدر دانسته نشدن دست گذاشته شده است؛ عاملی که در همه نظریات روان‌شناسی باعث اندوه و سرخوردگی می‌شود.

مشتاق به تجربه‌های تازه

 

اما غمگین بودن فقط بخشی از شخصیت مهران مدیری است. رویه دیگر شخصیت او اشتیاقش به تجربه در حوزه‌های مختلف کار هنری است. او بازیگر تئاترکارگردان‌های بزرگی مثل قطب‌الدین صادقی هم بوده است.  از سال 71 تا 72 بازیگر مجموعه‌های تلویزیونی مهران غفوریان می‌شود اما این هم او را راضی نمی‌کند و از سال 72 تا الان در مجموعه‌های تلویزیونی‌اش کارگردان - بازیگر است. غیر ‌از تلویزیون و تئاتر او سینما را هم تجربه کرده است. او در دنیای سینما،  اول در «دیگه چه خبر» تهمینه میلانی به عنوان دستیار طراح صحنه (!) کار کرد و بعد  در کارهای سینمایی  چون «دیدار»، «توکیو بدون توقف»، «همیشه پای یک زن در میان است»، «دایره‌زنگی» و انیمیشن «تهران 1500» به‌عنوان بازیگر فعالیت داشته. بازیگرند. صبر کنید، هنوز تمام نشده است؛ مهران مدیری موسیقی را تجربه کرده است. صدایش در تیتراژ «شب‌های برره» را که همه‌تان شنیده‌اید. اما کارهای حرفه‌ای‌تر او با گروه موسیقی دارکوب شنیدنی‌تر است.

ادامه این تحلیل به همراه زندگی‌نامه و تحلیل کارهای مهران مدیری از منظر رواشناختی را در همشهری مثبت بخوانید.

 

999