خواندن یک صفحه از‌‌ یک کتاب را می‌توان چند گونه تعبیرکرد؛ چیدن شاخه گلی از یک باغ، چشیدن جرعه‌ای از اکسیر دانایی، لحظه‌ای همدلی با اهل دل، استشمام رایحه‌ای ناب، توصیه یک دوست برای دوستی با دوستی مهربان و...

شعر فارسی از سده سوم هجری تا قرن ششم، پیچ و خم‌های بسیاری را پشت سر نهاد و شاعران با ابداعیات بدیع و خیال‌انگیز بر بالیدن درخت‌ طوبای ادب افزودند و آن را تناور ساختند؛ اما در اواخر قرن پنجم و سدة ششم، این درخت میوه‌های دیگر به بار آورد و خیال‌انگیزی محض، جای خود را به تفنّن و روی آوردن به دانش‌های روز داد و اصطلاحات گوناگون در زاده قریحه شاعران نمایان شد.

توجه به باورهای دینی، به ویژه روی‌آوردن به قرآن کریم و علوم قرآنی و معارف اسلامی و داستان‌های پیامبران و قصه‌های دیگر قرآن مجید بارگاهی دیگر بر کاخ باشکوه ادب افزود و راه‌ یافتن تصوف و عرفان اط طریق خانقاه‌ها و تعلیمات عارفان و صوفیانِ بزرگ، خیمه‌ای دیگر در کنار آن زد. کشاکش‌های متکلمان و فلاسفه اسلامی و پیروان اهل سنت با معتزله و معتقدان به حکمت مشایی، دری دیگر بر این کاخ باز کرد و رواج دانش نجوم و به ویژه احکام نجوم، راهی صعب‌العبور بر این کوشک با عظمت ایجاد کرد و حتی طب سنتی و خرافات عامیانه پزشکی به همراه علوم دیگر در ادب فارسی جای مناسب یافت.

ایبنا/7432/