ریشههای دشمنی آمریکا | مقاله اول
چرا آمریکا با ایران دشمنی میکند؟
چرا آمریکا با ایران دشمنی میکند؟ بررسی ریشههای تاریخی، سیاسی و تمدنی این دشمنی و نقش استقلالخواهی انقلاب اسلامی در آن + صوت
«بِسمِ اللّهِ الرَّحمٰنِ الرَّحیمِ»
الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین
سیما بقیة الله الاعظم روحی له الفداء
الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین
سیما بقیة الله الاعظم روحی له الفداء
نمای کلی
چرا آمریکا با ایران دشمنی میکند؟
۱- جهانی که در آن زور، حرف اول را میزند
۲- تمدنی که میخواهد دین را کنار بزند
۳- از استعمار ملتها تا رؤیای سلطه بر جهان
۱- جهانی که در آن زور، حرف اول را میزند
۲- تمدنی که میخواهد دین را کنار بزند
۳- از استعمار ملتها تا رؤیای سلطه بر جهان
استعمار نوین
۴- انقلاب اسلامی تبلور استقلالخواهی مردم
۵- دشمنی آمریکا با ایران در طول تاریخ
۵- دشمنی آمریکا با ایران در طول تاریخ
آخرین دشمنی آشکار آمریکا تا امروز
۶- نتیجه: ریشه اصلی دشمنی
قبل از خواندن اصل مقاله پیشنهاد میکنیم صوت این گفتوگوه که توسط هوش مصنوعی تولید شده را گوش دهید.
چرا آمریکا با ایران دشمنی میکند؟
در این مجموعه مقالات سه بحث مهم داریم:
- چرا آمریکا با ایران دشمنی میکند؟ مشکل کجاست؟
- آیا میتوان پاسخ این پرسش را از قرآن یافت؟
- و مهمتر اینکه فهم درست این موضوع چه ثمره عملیای برای ما دارد؟ یعنی اگر بفهمیم چرا آمریکا با ما دشمنی میکند و ریشه این درگیری کجا است، چه تغییری باید در نوع نگاه، تصمیمگیری و رفتار ما ایجاد شود؟
ما باید ابتدا یکبار وضعیت انقلاب اسلامی و جهان معاصر را مرور کنیم. باید ببینیم در چه جهانی زندگی میکنیم، چه مناسباتی بر آن حاکم است و انقلاب اسلامی در کجای این معادله قرار دارد. بعد از آن میتوانیم با مراجعه به قرآن، ریشههای این درگیری را بهتر بشناسیم و بفهمیم که در برابر چنین دشمنیای چه باید کرد.
۱- جهانی که در آن زور، حرف اول را میزند
ماجرا آن است که ما در جهان بدی زندگی میکنیم؛ دنیایی که در آن زور و چپاول حرف اول را میزند و قدرتهای بزرگ، هر جا منافعشان اقتضا کند، بهراحتی هر قانونی و هر اخلاقی را زیر پا میگذارند. جهانی که در آن کشورهای قدرتمند برای دیگران قانون مینویسند، اما خودشان را ملزم به رعایت همان قوانین نمیدانند. آنها تعیین میکنند کدام کشور حق دارد قدرتمند باشد، کدام کشور حق دارد از فناوریهای پیشرفته استفاده کند و کدام ملت باید به خواستههای آنان تن دهد.اگر کسی در این واقعیت تردید دارد، کافی است نگاهی به حوادث غزه پس از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ بیندازد. کشتار گسترده مردم، ویرانی خانهها و بیمارستانها، آوارگی میلیونها انسان و فاجعه انسانیای که در برابر چشم جهانیان رخ داد، پرده از حقیقت بسیاری از ادعاهای قدرتهای استکباری برداشت. جهان مدرن مدعی بود که برای حفظ حقوق انسانها، سازمانهای بینالمللی، دادگاههای جهانی و ساختارهای حقوقی ایجاد کرده است تا جلوی جنایت، تجاوز و کشتار ملتها گرفته شود. اما در ماجرای غزه، شاهد سکوت مرگبار و ناکارآمدی این سازمانها در جلوگیری از جنایات بودیم.
البته بیانیههایی صادر شد، جلساتی تشکیل شد و حتی احکامی از سوی نهادهای قضایی بینالمللی اعلام شد؛ اما گویی این بیانیهها، یک حرکت نمایشی برای فریب افکار عمومی است؛ چرا که هیچ گاه به مرحله اجراء نرسید.
ضمن آن که ساختارهای سازمان ملل کاملا هماهنگ با قدرتهای استکباری است. برای نمونه، در ژوئن ۲۰۲۵، پیشنویس قطعنامه شورای امنیت برای برقراری آتشبس فوری و دائمی در غزه با ۱۴ رأی موافق تصویب نشد؛ چرا که تنها یک عضو یعنی آمریکا آن را وتو کرد؛ این یعنی اراده چهارده کشور میتواند با یک رأی کنار گذاشته شود؛ آن هم درباره مسئلهای که جان هزاران انسان به آن وابسته است. این همان مناسبات ناعادلانهای است که قدرتهای بزرگ در جهان امروز ایجاد کردهاند. مشروح این ماجرا را در سایت سازمان ملل مطالعه بفرمایید.
به این ترتیب، سوگیری این دنیای ظلمانی کاملاً روشن است. دنیایی که قدرتهای ظالم برای خود حق دخالت در سرنوشت دیگر ملتها قائلاند، اما وقتی نوبت به پاسخگویی خودشان میرسد، قوانین و نهادهای بینالمللی قدرتی برای مهار آنها ندارند. ما با چنین جهانی روبهرو هستیم و برای فهمیدن چرایی دشمنی آمریکا با ایران، باید ابتدا این واقعیت را بشناسیم.
۲- تمدنی که میخواهد دین را کنار بزند
اگر بخواهیم ماجرا را از کمی عقبتر بخوانیم، باید به چند قرن قبل و تحولات اروپا بازگردیم؛ به دورانی که از رنسانس آغاز شد و در عصر روشنگری به صورت گستردهتری ادامه پیدا کرد. یکی از شاخصههای مهم جریانهای فکری این دوران، نفی مرجعیت ادیان آسمانی و شعار آزادی انسان از ادیان الهی بود. به هر دلیلی که اکنون به آن کاری نداریم، جریانی در اروپا در ضدیت با دین شکل گرفت و بهتدریج تلاش کرد دین را از عرصه اداره زندگی فردی و اجتماعی انسان کنار بزند.این ضدیت با دین فقط یک ادعای کلی نیست و نمونههای فراوانی در اندیشه و رفتار متفکران و جریانهای اروپایی دارد. برای مثال، «بارون دُلباخ»، از فیلسوفان مشهور عصر روشنگری فرانسه، در کتاب نظام طبیعت که در سال ۱۷۷۰ منتشر شد، آشکارا از الحاد و جهانبینی مادی دفاع کرد و اعتقاد به خدا را مورد انتقاد قرار داد.
این جریان در قرنهای بعد نیز ادامه یافت. کارل مارکس در سال ۱۸۴۴ دین را «افیون مردم» نامید و مبارزه با دین را بخشی از نقد مناسبات اجتماعی دانست. فریدریش نیچه در کتاب حکمت شادان در سال ۱۸۸۲ تعبیر مشهور «خدا مرده است» را مطرح کرد.
اینها نمونههایی از جریان فکری گستردهای است که در آن، دین و وحی دیگر مرجع نهایی شناخت و ساماندهی زندگی بشر به شمار نمیرفتند.
حالا تصور کنید تمدنی با چنین پشتوانه فکری، بخواهد جهان را اداره کند. تمدنی که در آن، انسان خود را بینیاز از هدایت الهی میبیند و گمان میکند با تکیه بر عقل تنها و خواستههای خود میتواند همه مناسبات زندگی را تعریف کند. طبیعی است که در چنین نگاهی، معیار نهایی حق و باطل، فرمان خداوند و ارزشهای الهی نخواهد بود. اینجا است که راه برای حاکمیت خواستههای انسانی و از جمله قدرتطلبی و منفعتجویی باز میشود. البته باید دید این اندیشه در عمل چه نتایجی به بار آورد.
۳- از استعمار ملتها تا رؤیای سلطه بر جهان
اجازه بدهید سرعت مرور تاریخ را بیشتر کنیم و از بسیاری از جزئیات بگذریم. این تمدن جدید به تدریج گسترش پیدا کرد و قدرتهای اروپایی توانستند با پیشرفتهای علمی، صنعتی و نظامی، بر بخشهای وسیعی از جهان مسلط شوند. سرمایه اصلی این تحول علمی و صنعتی، با لشکرکشی، غارت منابع، اشغال سرزمینها و سرکوب ملتها تأمین میشد؛ دورانی که از آن با عنوان «استعمار کلاسیک» یاد میکنیم.قدرتهای استعمارگر از یکسو درباره آزادی، پیشرفت، عقلانیت و حقوق انسان سخن میگفتند و از سوی دیگر، ثروت ملتهای ضعیفتر را به کشورهای خود منتقل میکردند. بخش مهمی از تاریخ استعمار در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین، داستان همین تناقض است؛ کشورهایی که از آزادی انسان سخن میگفتند، اما استقلال و آزادی ملتهای دیگر را به رسمیت نمیشناختند. آنها با اعمال یکطرفه قوانین، در عمل نشان دادند که قوانین بین المللی تنها برای سهولت دولتهای استکباری در استعمار سایر ملتها شکل گرفته است.
استعمار نوین
اما کار به همینجا ختم نشد. با تغییر شرایط جهان، شیوههای سلطه نیز تغییر کرد. دیگر همیشه لازم نبود کشوری را با لشکرکشی اشغال کنند. روشهای متعددی در استعمار نو به کار گرفته میشود. از ایجاد ساختارهای اقتصادی خاص در جهان در راستای استعمار ملتها گرفته تا تک محصولی کردن برخی کشورهای ضعیف از مصادیق این موضوع است. همچنین گاهی کافی است ساختار اقتصادی کشوری را وابسته نگه دارند، حکومت مطلوب خود را بر سر کار بیاورند، منابع مالی و فناوری را در اختیار بگیرند یا با ابزارهایی مانند تحریم، فشار سیاسی و تهدید نظامی، تصمیمهای آن کشور را تحت تأثیر قرار دهند.در این میان، آمریکا بهتدریج به یکی از مهمترین قدرتهای تعیینکننده در نظم جهانی تبدیل شد. از نگاه این قدرت استکباری، کشورهای دیگر باید در چارچوب مناسبات و قواعد او حرکت کنند تا منافع او در حداکثریترین حالت ممکن تأمین شود. هر کشوری که بخواهد از سلطه سیاسی آمریکا خارج شود، با انواع فشارهای سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی روبهرو شود. رؤیای نظام سلطه آن است که جهان به شکلی اداره شود که قدرتهای مسلط بتوانند جهت حرکت ملتها را تعیین کنند و هیچ قدرت مستقلی نتواند خلاف خواست و اراده آنها حرکت کند.
در لایهای عمیقتر، قرآن برای این نوع قدرتطلبی و برتریجویی، ریشهای فراتر از مناسبات سیاسی نیز معرفی میکند؛ ریشهای که به هواپرستی، تکبر و پیروی از وسوسههای شیطان بازمیگردد. شیطان برای دشمنی با انسان همیشه لازم نیست آشکارا وارد میدان شود؛ گاهی از خواستههای بیپایان انسانهای قدرتطلب استفاده میکند.
۴- انقلاب اسلامی تبلور استقلالخواهی مردم
حالا در چنین جهانی، ملتی به پا خاسته و اعلام میکند که نمیخواهد زیر بار سلطه قدرتهای بزرگ برود. میخواهد کشور خودش را بر اساس آرمانها، باورها و ارزشهایی که به آنها اعتقاد دارد بسازد. میخواهد مستقل باشد و خودش درباره آیندهاش تصمیم بگیرد. این همان اتفاقی است که با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران رخ داد.انقلاب اسلامی فقط جابهجایی یک حکومت پادشاهی با حکومت مردمی نبود. انقلاب اعلام کرد که میخواهد مناسبات سیاسی و اجتماعی کشور را بر اساس ارزشهای اسلامی سامان دهد و نمیخواهد از قدرتهای استکباری تبعیت کند. در چنین نگاهی، دین قرار نیست فقط در مسجد و مناسک فردی حضور داشته باشد؛ بلکه باید در اداره جامعه، اقتصاد، سیاست، عدالت اجتماعی و روابط بینالملل نیز نقشآفرین باشد. طبیعی است که چنین حرکتی با نظمی که میخواهد همه کشورها را در چارچوب منافع قدرتهای بزرگ نگه دارد، تعارض پیدا کند.
درست از همین نقطه است که دشمنی آمریکا، بهعنوان رهبر قدرتهای استکباری جهان، با ملت ایران ریشهای و بنیادی میشود. آمریکا پیش از این نیز با ملت ایران دشمنی داشت و در پی غارت ثروتها و منابع کشور در راستای تأمین منافع خود بود؛ اما پس از انقلاب مردمی ایران علیه نظم استکباری حاکم، این دشمنی ماهیتی عمیقتر و بنیادیتر پیدا کرد. دیگر مسئله صرفاً این نبود که ایران در برخی موضوعات، مانند ملی شدن صنعت نفت، با آمریکا تعارض منافع دارد؛ بلکه مسئله مهمتر آن بود که اگر ایران بتواند خارج از ساختار مطلوب قدرتهای سلطهگر، استقلال خود را حفظ کند و به پیشرفت دست یابد، تجربه او میتواند برای ملتهای دیگر نیز الهامبخش باشد. قدرتهای سلطهگر از شکلگیری چنین الگویی نگرانند؛ زیرا میدانند گسترش استقلالخواهی در میان ملتها، توانایی آنها را برای تحمیل اراده خود محدود میکند. از این رو، میکوشند چنین حرکتی را مهار کنند، مسیر آن را تغییر دهند و بلکه آن را به طور کامل از بین ببرند.
۵- دشمنی آمریکا با ایران در طول تاریخ
برای اثبات این موضوع، لازم نیست فقط به تحلیلهای سیاسی خودمان تکیه کنیم. اتفاقاً بخش مهمی از اسناد این رفتار را خود آمریکاییها منتشر کردهاند. ماجرای کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ نمونه روشنی است. زمانی که دولت محمد مصدق در مسیر ملیکردن صنعت نفت حرکت کرد، آمریکا و انگلیس در براندازی آن نقش داشتند. اسناد منتشرشده در مجموعه رسمی تاریخ روابط خارجی وزارت خارجه آمریکا نشان میدهد که سازمان سیا برای کنارزدن دولت مصدق و جایگزینی آن با حکومتی همسو با غرب برنامهریزی و اقدام کرده بود. در یکی از این اسناد، هدف عملیات بهصراحت کنارزدن دولت مصدق و تشکیل دولتی طرفدار غرب به نخستوزیری فضلالله زاهدی معرفی شده است.شما سند این موضوع را در آرشیو رسمی وزارت خارجه آمریکا میتوانید مشاهده کنید.
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نیز این رویارویی ادامه پیدا کرد. در جنگ تحمیلی هشتساله، آمریکا با وجود آگاهی از استفاده عراق از سلاحهای شیمیایی، به حکومت صدام حمایتهای اقتصادی و اطلاعاتی ارائه میکرد. در تیرماه ۱۳۶۷ نیز ناو آمریکایی وینسنس هواپیمای مسافربری ایران را هدف قرار داد و تمام ۲۹۰ سرنشین آن کشته شدند. آمریکا این حادثه را اشتباه نظامی دانست، اما برای مردم ایران، این واقعه به یکی از تلخترین نمونههای رویارویی با قدرت نظامی آمریکا تبدیل شد.
این دشمنی در سالهای بعد شکلهای تازهای پیدا کرد. تحریمهای اقتصادی گسترش یافت و بخشهای مهمی از اقتصاد ایران، از بانک و تجارت گرفته تا نفت و حملونقل، تحت فشار قرار گرفت. حتی وقتی ایران با آمریکا و دیگر قدرتها وارد توافق هستهای شد، باز هم این ماجرا پایان نیافت. بعد از انجام تمام تعهدات ایران، آمریکا نه تنها به تعهدات خود عمل نکرد بلکه در سال ۱۳۹۷ به طور رسمی از برجام خارج شد و سیاست فشار حداکثری را در پیش گرفت.
آخرین دشمنی آشکار آمریکا تا امروز
در نهایت، در خردادماه سال ۱۴۰۴، در حالی که مذاکرات میان دولتهای ایران و آمریکا در جریان بود، آمریکا و اسرائیل حملات نظامی گستردهای را علیه ایران آغاز کردند. در جریان این حملات، شماری از مسئولان، فرماندهان و دانشمندان جمهوری اسلامی ترور شدند و به گفته رئیس سازمان پزشکی قانونی کشور، حدود ۱۲۰۰ نفر از مردم ایران به شهادت رسیدند.این دشمنی در اسفندماه همان سال ابعاد گستردهتری یافت؛ زمانی که آمریکا و اسرائیل برای دومین بار و باز هم در میان مذاکرات و روابط دیپلماسی به ایران حمله نظامی کردند و شماری از مسئولان جمهوری اسلامی را که با انتخاب مردم بر سر کار آمده بودند، به همراه عالیترین مقام کشور و محبوبترین شخصیت نزد مردم ایران، یعنی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی خامنهای، به شهادت رساندند. بر اساس آمار اعلامشده از سوی سازمان پزشکی قانونی کشور در ۱۸ مرداد ۱۴۰۵، شمار شهدای این جنگ به ۳۵۱۹ نفر رسید که ۲۷۰ نفر از آنان دانشآموز بودند.
یکی از تکاندهندهترین جنایات این جنگ، حمله به دبستان «شجره طیبه» در شهرستان میناب در ۹ اسفند ۱۴۰۴ بود. بر اساس گزارش یونیسف، در این حمله ۱۶۸ دانشآموز دختر به شهادت رسیدند. بررسیهای سازمان عفو بینالملل نیز مسئولیت این حمله را متوجه ارتش آمریکا دانسته است. کشتار کودکان و دانشآموزانی که در کلاس درس حضور داشتند، در کنار حمله به شهرها و مناطق مسکونی، نشان میدهد که آمریکا اساسا با مردم ایران و فکر ایرانی دشمنی دارد.
اینها چند نمونه از فهرست طولانی اقدامات آمریکا در برابر ایران است. وقتی این حوادث را در کنار یکدیگر قرار میدهیم، دیگر امکان ندارد که همه این اقدامات خصمانه را صرفاً مجموعهای از اختلافات سیاسی پراکنده بدانیم و این نتیجه را به ما میدهد که با دولت استکباری نمیتوان تعامل کرد و تنها راه قوی شدن است. از نگاه ما، مسئله به تعارضی عمیقتر بازمیگردد؛ تعارض میان ملتی که میخواهد مستقل و بر اساس آرمانهای خود حرکت کند و قدرتی که نمیخواهد این استقلال خارج از خواستههای او شکل بگیرد.
به راستی چرا کشوری که هزاران کیلومتر از مرزهای ایران فاصله دارد، به خود حق میدهد درباره توان دفاعی، روابط منطقهای و حتی ساختار سیاسی کشور ما تعیین تکلیف کند؟ چرا استقلال و قدرت نظامی ایران اسلامی باید بر اساس رضایت یا نارضایتی آمریکا تعریف شود؟ اگر معیار، استقلال ملتها و احترام به حاکمیت کشورها است، پس این حق باید برای ایران نیز به رسمیت شناخته شود.
۶- نتیجه: ریشه اصلی دشمنی
حالا بهتر میتوانیم به پرسش آغاز مقاله برگردیم: چرا آمریکا با ایران دشمنی میکند؟پاسخ آن است که ریشه اصلی این درگیری را نباید فقط در اختلاف بر سر چند موضوع سیاسی یا اقتصادی جستوجو کرد. از یکسو قدرتی قرار دارد که برای خود حق دخالت در سرنوشت ملتهای دیگر قائل است و میخواهد نظم جهانی بر اساس منافع و خواستههای او ساخته و اداره شود؛ از سوی دیگر، ملتی قرار گرفته که با انقلاب اسلامی اعلام کرده میخواهد مستقل باشد و کشورش را بر پایه باورها و ارزشهای انبیاء الهی بسازد.
اما آیا این تحلیل فقط برداشت ما از تاریخ معاصر است؟ آیا قرآن هم درباره چنین مناسباتی سخن گفته است؟ آیا در منطق قرآن، قدرتهایی که میخواهند دیگران را به اطاعت خود وادار کنند، ویژگیهای مشخصی دارند؟ و مهمتر اینکه خداوند به جامعه مؤمن در مواجهه با چنین قدرتهایی چه دستوری داده است؟
تازه های مجله راسخون
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}