«بِسمِ اللّهِ الرَّحمٰنِ الرَّحیمِ»
الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین
سیما بقیة الله الاعظم روحی له الفداء
 
نمای کلی
قرآن درباره دشمنی آمریکا با ایران چه می‌گوید؟
۱- تمامیت‌خواهی قدرت‌های استکباری
۲- مسدود کردن راه‌ها
هشدار مهم به مؤمنان
۳-  قرآن و نهی از تکیه به ظالمان
۴- معنای مذاکره با مستکبر
۵- مقاومت: قوی‌شدن در همه عرصه‌ها
۶- هزینه مقاومت و سازش
تجربه سازش در ایران
بررسی برخی از شاخص‌های اقتصادی در دوران سازش
۷- هشدار رهبر شهید درباره سیاست سازش
۸- نتیجه؛ راه عزت از ایستادگی و قوی‌شدن می‌گذرد
 
شما می‌توانید گفت‌وگوی رادیویی درباره این مقاله را که توسط هوش مصنوعی ساخته شده است گوش دهید. دو نسخه اصلی و کوتاه تقدیم می‌شود:

 
صوت اصلی


 
صوت کوتاه
 

 قرآن درباره دشمنی آمریکا با ایران چه می‌گوید؟
در مقاله قبل با عنوان «چرایی دشمنی آمریکا با ایران» توضیح دادیم که ریشه دشمنی آمریکا با ایران را نباید فقط در اختلاف بر سر مسائل هسته‌ای، موشکی یا چند موضوع سیاسی جست‌وجو کرد. مسئله عمیق‌تر از این حرف‌ها است.
 
از یک‌سو قدرتی قرار دارد که می‌خواهد مناسبات جهان بر اساس خواسته‌ها و منافع او اداره شود و از سوی دیگر، ملتی وجود دارد که با انقلاب اسلامی تصمیم گرفته مستقل باشد و کشور خود را بر اساس ارزش‌ها و باورهای الهی بسازد.
 
همچنین با مرور اسناد تاریخی و جنگ‌های اخیر نشان دادیم که آمریکا برای وادارکردن ایران به پذیرش خواسته‌های خود، از ابزارهای مختلفی مانند کودتا، تحریم، تهدید و حتی حمله نظامی استفاده کرده است.
 
حالا دو پرسش دیگر پیش روی ما قرار دارد:
۱- آیا قرآن درباره ریشه‌های چنین دشمنی‌ای سخن گفته است؟
۲- قرآن در این موقعیت چه راه‌حلی را ارائه می‌دهد؟
 
قرآن کتابی برای بیان وقایع گذشته نیست و نباید حوادث تاریخی مطرح‌شده در آن را با چنین نگاهی خواند. حتی این تصور که قرآن حوادث تکرارپذیر تاریخی را نقل می‌کند تا از آنها درس عبرت بگیریم نیز نگاه کاملی نیست. در نگاهی عمیق‌تر، دو جریان نور و ظلمت، هدایت و ضلالت در عالم وجود دارند که تقابل آنها از زمان ورود انسان به زمین آغاز شده و تا ظهور آخرین منجی بشریت ادامه خواهد داشت، روزی که وعده حق الهی محقق شود:
 
«کَتَبَ اللَّهُ لَأَغلِبَنَّ أَنا وَرُسُلی إِنَّ اللَّهَ قَوِیٌّ عَزیزٌ»
خداوند چنین مقرر داشته که من و رسولانم پیروز می‌شویم؛ چرا که خداوند قوّی و شکست‌ناپذیر است. (سوره مجادله؛ آیه ۲۱)
 
این دو جریان در طول تاریخ همواره رهبران و پیشوایانی داشته‌اند که قرآن از آنان با عنوان «ائمه هدایت» و «ائمه ضلالت» یاد می‌کند. در واقع قرآن با بیان سرگذشت پیامبران، مؤمنان و مستکبران، در حال شرح رویارویی مستمر جریان حق و باطل در طول تاریخ است و به ما می‌آموزد که چگونه این دو جریان را بشناسیم و در برابر دشمنان بشریت موضع بگیریم.
 
از این منظر، آنچه قرآن درباره مستکبران و ویژگی‌های آنان بیان می‌کند، صرفاً شرح حال قدرت‌طلبان و ستمگران گذشته نیست؛ بلکه دقیقاً برای شناخت جریان استکباری در طول زمان است که امروز را نیز شامل می‌شود. قرآن خصلت‌های حقیقی، اهداف و شیوه‌های رفتاری آنان را برای ما آشکار می‌کند تا بتوانیم مصادیق امروزی این جریان را به درستی بشناسیم و در برابر آنها موضعی آگاهانه و صحیح اتخاذ کنیم.


 

۱- تمامیت‌خواهی قدرت‌های استکباری

خدای متعال در آیه ۱۲۰ سوره بقره خطاب به پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید:
 
«وَلَن تَرضىٰ عَنکَ الیَهودُ وَلَا النَّصارىٰ حَتّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُم قُل إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الهُدىٰ وَلَئِنِ اتَّبَعتَ أَهواءَهُم بَعدَ الَّذی جاءَکَ مِنَ العِلمِ ما لَکَ مِنَ اللَّهِ مِن وَلِیٍّ وَلا نَصیرٍ»
هرگز یهود و نصارا از تو راضی نخواهند شد تا [آنکه تسلیم خواسته‌ی آنان شوی و] از آیین آنان پیروی کنی. بگو: «هدایت، تنها هدایت الهی است.» و اگر از هوا و هوس‌های آنان پیروی کنی، بعد از آنکه علم [الهی] نزد تو آمد، هیچ سرپرست و یاوری از ناحیه خداوند برای تو نخواهد بود. (سوره بقره، آیه ۱۲۰)
 
خداوند می‌فرماید گمان نکنید با کوتاه‌آمدن از اصول و پذیرفتن خواسته‌های مخالفان، الزاماً می‌توانید رضایت آنان را به دست آورید. مسئله فقط این نیست که آنها با بعضی از امور مؤمنان مخالف باشند؛ مسئله این است که می‌خواهند راه پیامبر را حذف و مسیر خود را جایگزین کنند؛ آنها وجود یک راه دیگر در مقابل خود را به هیچ عنوان نمی‌پذیرند هر چند که آن مسیر، راه خدای متعال باشد.
 
از این رو به پیامبر می‌آموزد که چه موضعی در برابر این زیاده‌خواهی باید داشته باشد؛ این که باید تنها مسیر الهی را به عنوان مسیر هدایت برگزیند و از هوای نفس آنها پیروی نکند. یعنی کیش و آیین آنها چیزی جز هوای نفس نیست و خیری در آن وجود ندارد.
 
حالا این الگوی رفتاری را در مناسبات امروز ایران و آمریکا ببینیم. مسئله آمریکا فقط این نیست که مثلاً درباره میزان غنی‌سازی اورانیوم یا برد موشک‌های ایران اختلاف نظر دارد؛ این خواسته‌ها برای ایجاد مسیر تسلیم پیش روی ایران است. آمریکا می‌خواهد تعیین کند ایران چه میزان توان دفاعی داشته باشد، با کدام کشورها ارتباط برقرار کند، در منطقه چه نقشی ایفا کند و چه ساز و کاری را در دستور کار خود قرار دهد که مقاصد آمریکا تأمین شود و در یک کلام او تبعیت کامل را از ایران می‌خواهد.


 

۲- مسدود کردن راه‌ها

قرآن در آیات ۹۹ و ۱۰۰ سوره آل‌عمران، دو هشدار مهم و مرتبط با یکدیگر بیان می‌کند؛ یک هشدار متوجه مخالفان و هشدار دیگر متوجه جامعه مؤمن است. ابتدا می‌فرماید:
 
«قُل یا أَهلَ الکِتابِ لِمَ تَصُدّونَ عَن سَبیلِ اللَّهِ مَن آمَنَ تَبغونَها عِوَجًا وَأَنتُم شُهَداءُ وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمّا تَعمَلونَ»
بگو: «ای اهل کتاب! چرا کسانی را که ایمان آورده‌اند، از راه خدا بازمی‌دارید و می‌خواهید این راه را نادرست نشان دهید؟ در حالی که شما [به درستی آن] گواه هستید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید، غافل نیست.» (آل‌عمران، آیه ۹۹)
 
این پرسش قرآن بسیار قابل تأمل است. چرا کسی که خودش نمی‌خواهد از راه خدا پیروی کند، باید مانع حرکت دیگران در این مسیر شود؟ اگر تو به این راه اعتقاد نداری، نداشته باش؛ اما چرا اجازه نمی‌دهی دیگران بر اساس اعتقادات خود زندگی کنند؟
 
امروز هم می‌توانیم همین پرسش را از آمریکا داشته باشیم. شما اگر به اداره جامعه بر اساس ارزش‌های الهی و راه انبیاء اعتقاد ندارید، این انتخاب خودتان است؛ اما چرا می‌خواهید ما نیز مطابق خواسته‌های شما زندگی کنیم؟ چرا مردمی که می‌خواهند در چارچوب ارزش‌ها و قواعد الهی دنیای خود را بسازند، باید زیر فشار اقتصادی و نظامی قرار گیرند؟ چرا باید کیفیت زندگی یک ملت به رضایت قدرتی در آن سوی دنیا وابسته باشد؟



 

هشدار مهم به مؤمنان

به این نکته باید توجه کرد که قرآن پس از هشدار درباره رفتار مخالفان، بلافاصله به جامعه مؤمن هشدار می‌دهد و می‌فرماید:
 
«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنوا إِن تُطیعوا فَریقًا مِنَ الَّذینَ أوتُوا الکِتابَ یَرُدّوکُم بَعدَ إیمانِکُم کافِرینَ»
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! اگر گروهی از اهل کتاب را پیروی کنید، شما را بعد از ایمانتان به کفر باز می‌گردانند. (سوره آل‌عمران، آیه ۱۰۰)
 
گویی این سدّ سبیل، با وارد کردن فشارهای گوناگون سیاسی و اقتصادی بر جامعه ایمانی، زمینه شکل‌گیری این تفکر را در میان برخی مؤمنان فراهم می‌کند، یا عده‌ای می‌کوشند چنین تفکری را در جامعه رواج دهند که برای رهایی از این فشارها و مشکلات، باید از اهل کتاب که از قدرت بیشتری برخوردارند، اطاعت کنیم تا مشکلاتمان برطرف شود. از این رو، خدای متعال در برابر چنین تفکری هشدار می‌دهد و تأکید می‌کند که جامعه مؤمنان باید مراقب باشد راه نجات خود را در اطاعت از دشمنان جست‌وجو نکند، چرا که مستکبران اساساً در پی بازداشتن او از مسیرش هستند.

این مسئله در زندگی سیاسی امروز ما نیز اهمیت دارد. گاهی چنان تصویری از قدرت اقتصادی و سیاسی آمریکا ارائه می‌شود که گویا هیچ راهی برای آبادکردن کشور جز جلب رضایت آن وجود ندارد. ابتدا به مردم القا می‌شود که بدون توافق با آمریکا نمی‌توان اقتصاد را اداره کرد، بعد هر مشکل داخلی به مخالفت آمریکا گره می‌خورد و سرانجام چنین نتیجه گرفته می‌شود که برای حل مشکلات باید از خواسته‌های خود دست برداریم. این همان نقطه خطرناکی است که جامعه، حل مشکلاتش را نه در توانایی‌های خود، بلکه در اطاعت از قدرتی بیرونی جست‌وجو می‌کند.


 

۳-  قرآن و نهی از تکیه به ظالمان

در سوره هود، خدای متعال یکی از مهم‌ترین دستورهای خود را برای مواجهه جامعه مؤمن با جریان ظلم بیان می‌کند. ابتدا در آیه ۱۱۲ می‌فرماید:
 
«فَاستَقِم کَما أُمِرتَ وَمَن تابَ مَعَکَ وَلا تَطغَوا إِنَّهُ بِما تَعمَلونَ بَصیرٌ»
پس [ای پیامبر!] همان‌گونه که مأمور شده‌ای، تو و کسانی که همراه تو به سوی خدا بازگشته‌اند، استقامت کنید و از حدود الهی تجاوز نکنید؛ زیرا خداوند به آنچه انجام می‌دهید بینا است.
 
بلافاصله در آیه بعد می‌فرماید:
 
«وَلا تَرکَنوا إِلَى الَّذینَ ظَلَموا فَتَمَسَّکُمُ النّارُ وَما لَکُم مِن دونِ اللَّهِ مِن أَولِیاءَ ثُمَّ لا تُنصَرونَ»
و به ستمگران تمایل و تکیه نکنید که آتشِ [عذاب] شما را فرامی‌گیرد. و [در این صورت] برای شما در برابر خداوند، هیچ دوست و سرپرستی نیست، پس [از هیچ ناحیه‌ای] مورد کمک قرار نخواهید گرفت.
 
این دو آیه را باید در کنار یکدیگر دید. خداوند از یک‌سو فرمان استقامت می‌دهد و از سوی دیگر، از تکیه‌کردن به ظالمان نهی می‌کند. این تقابل معنادار است؛ جامعه‌ای که می‌خواهد راه انبیاء را برود و دنیا را بر اساس معیارهای الهی بسازد و برای رسیدن به آن اهداف مأمور به استقامت شده است، نباید سرنوشت خود را به قدرت‌های ظالم و مستکبر گره بزند.
 
وقتی اقتصاد، امنیت و آینده یک ملت را به رضایت قدرتی مستکبر وابسته کنیم، عملاً اختیار خود را به او سپرده‌ایم و راه را برای تحمیل خواسته‌هایش باز کرده‌ایم. از همین رو، قرآن از چنین تکیه‌گاهی برحذر می‌دارد و عاقبت آن را گرفتارشدن در آتش می‌داند. در روایتی نیز از امام باقر(ع) یا امام صادق(ع) درباره این آیه پرسیده شد و حضرت فرمودند:
 
«هُوَ الرَّجُلُ مِنْ شِیعَتِنا یَعُولُ عَلَى هؤُلاءِ الْجائِرینَ.»
مقصود، کسی از شیعیان ما است که زندگی و روزی خود را به حاکمان ستمگر وابسته کرده است. (بحارالأنوار، ج ۷۲، ص ۳۷۴)
 
شیعیان نیز که در طول تاریخ غالباً در اقلیت و تحت فشار حکومت‌های ظالم بوده‌اند، همواره در معرض این خطر قرار داشته‌اند که برای رهایی از مشکلات، به همان قدرت‌های ستمگر تکیه کنند و به آنان وابسته شوند.


 

۴- معنای مذاکره با مستکبر

اینجا ممکن است کسی بگوید بسیار خوب، ما قرار نیست به آمریکا وابسته شویم؛ فقط می‌خواهیم با او مذاکره کنیم تا مشکلات اقتصادی کشور حل شود. مگر مذاکره‌کردن چه اشکالی دارد؟
 
برای پاسخ به این پرسش، ابتدا باید ببینیم منظور از مذاکره چیست و این مذاکره در چه مناسباتی انجام می‌شود. در مقاله قبلی تا حدودی به این پرسش پاسخ دادیم که اگر دو کشور با حفظ استقلال و احترام به حقوق متقابل، برای حل اختلافی مشخص با یکدیگر گفت‌وگو کنند، این کار کاملاً منطقی و درست است. اما موضوع بحث ما مذاکره با قدرتی است که در جایگاه مستکبر قرار گرفته، برای خود حق تعیین تکلیف درباره سرنوشت ملت‌های جهان، از جمله کشور ما، قائل است و از ابزارهایی مانند تحریم و تهدید برای وادارکردن دیگران به پذیرش خواسته‌هایش استفاده می‌کند.
 
در چنین شرایطی، مذاکره با این پیش‌فرض که تنها راه حل مشکلات کشور، جلب رضایت قدرت مستکبر است، از مصادیق روشن «رکون به ظالم» خواهد بود؛ چراکه در این رویکرد، به‌جای استقامتی که خداوند در آیه قبل به آن فرمان داده است: «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ»، برای حل مشکلات، به رضایت ظالم دل بسته و بر او تکیه شده است. در واقع، چنین رفتاری اگرچه در ظاهر نام مذاکره و گفت‌وگو دارد، اما در باطن چیزی جز تکیه بر ظالم و حرکت در مسیر تسلیم نیست.
 
اتفاقاً تجربه برجام برای فهم این مسئله بسیار مهم است. ایران در سال ۱۳۹۴ توافق هسته‌ای را پذیرفت و تعهداتی را بر عهده گرفت و تمام موارد را به اذعان نیروهای نظارتی بین المللی انجام داد؛ اما از آن سو طرف‌های مقابل نه تنها به تعهدات خود عمل نکردند،‌ بلکه آمریکا در سال ۱۳۹۷ به‌صورت یک‌جانبه و به طور رسمی از توافق خارج شد. این تجربه نشان داد که حتی رسیدن به توافق نهایی نیز در نزد مستکبر ضمانتی ندارد. جنگ‌های اخیر نیز از نگاه ما اهمیت حفظ توان دفاعی و نپذیرفتن وابستگی امنیت کشور به وعده‌های دشمن را آشکارتر کرد.


 

۵- مقاومت: قوی‌شدن در همه عرصه‌ها

یک نکته را نباید فراموش کنیم: مقاومت به معنای تحمل منفعلانه مشکلات نیست. اینکه فقط در برابر خواسته‌های دشمن «نه» بگوییم، اما برای حل مشکلات اقتصادی، اصلاح ساختارها و پیشرفت کشور برنامه‌ای نداشته باشیم، مقاومت را ناقص فهمیده‌ایم. جامعه مؤمن باید هم در برابر سلطه بایستد و هم برای قوی‌شدن و آبادکردن زندگی مردم تلاش کند. خدای متعال در سوره انفال می‌فرماید:
 
«وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ وَمِن رِباطِ الخَیلِ تُرهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُم ...»
هر نیرویی در قدرت دارید، برای مقابله با آنها آماده سازید! و (همچنین) اسبهای ورزیده (برای میدان نبرد)، تا به وسیله آن، دشمن خدا و دشمن خویش را بترسانید! (سوره انفال، آیه ۶۰)
 
یعنی هر مقدار که می‌توانید، برای مواجهه با دشمنان قدرت فراهم کنید. آیه در فضای آمادگی دفاعی نازل شده است، اما وقتی صحنه درگیری به مسائل اقتصادی و فرهنگی نیز گسترش پیدا کرده است، می‌توان از منطق این آیه را به این دو مورد تعمیم داد.
 
امروز قدرت یک کشور فقط به تجهیزات نظامی محدود نیست. اقتصادی که بتواند در برابر تحریم دوام بیاورد، صنعتی که به فناوری دیگران وابسته نباشد، دانشگاهی که علم تولید کند، مدیریتی که فساد و ناکارآمدی را کاهش دهد و مردمی که به آینده کشور امیدوار باشند، همگی در افزایش توان مقاومت یک ملت نقش دارند.
 
بنابراین مقاومت واقعی باید خودش را در زندگی مردم نشان دهد. اگر از استقلال سخن می‌گوییم، باید برای حل مشکل معیشت، اشتغال، مسکن و تورم نیز تلاش کنیم. نمی‌توان به مردم گفت در برابر دشمن مقاومت کنید، اما نسبت به مشکلات واقعی زندگی آنها بی‌تفاوت بود. اتفاقاً یکی از مهم‌ترین وظایف مسئولان در مسیر مقاومت، کاهش فشار بر مردم و تبدیل ظرفیت‌های کشور به پیشرفت و رفاه عمومی است. هر اندازه اداره کشور کارآمدتر باشد و مردم آثار آن را بیشتر در زندگی خود احساس کنند، جامعه در برابر فشارهای خارجی نیز مقاوم‌تر خواهد شد.


 

۶- هزینه مقاومت و سازش

مقاومت هزینه دارد و تحریم، فشار اقتصادی، تهدید و جنگ می‌توانند مشکلات بزرگی برای مردم ایجاد کنند و نباید این واقعیت را انکار کرد. اما پرسش این است که آیا تسلیم‌شدن هزینه کمتری دارد؟ وقتی قدرت‌های استکباری به دنبال سلطه بر ملت‌ها و چپاول منابع آنها هستند، طبیعی است که بخواهند با کمترین هزینه به بیشترین منافع دست پیدا کنند و باید دانست که دیپلماسی اساسا برای کاهش هزینه چپاول و غارت طراحی شده نه رهایی از استعمار؛ چرا که بسیار کم‌هزینه‌تر از راه انداختن جنگ و غارت و استعمار به سبک کلاسیک است.
 
پس نباید فریب ظاهر مسالمت‌آمیز این مسیر را خورد. سازش و تسلیم، راهی کم‌هزینه برای سلطه و چپاول مستکبران است، نه تضمینی برای گشایش اقتصادی ملت‌ها. حتی کشورهایی مانند ترکیه نیز با وجود روابط گسترده با قدرت‌های غربی و کرنش در برابر خواسته‌های آنها، همچنان با مشکلات جدی اقتصادی روبه‌رو هستند.
 
از این رو، هزینه‌های مقاومت را باید در کنار هزینه‌های بلندمدت وابستگی و تسلیم سنجید. مقاومت ممکن است دشوار باشد، اما در جهانی که قدرت‌های استکباری وجود دارند و به دنبال سلطه بر دیگر ملت‌ها هستند، راه کم‌هزینه‌تری وجود ندارد. ملتی که می‌خواهد اختیار سرنوشت و آینده‌اش در دست خودش باشد، چاره‌ای جز ایستادگی و قوی‌شدن ندارد؛ به ویژه آن که هزینه‌های بلندمدت سازش و وابستگی به مراتب سنگین‌تر از مقاومت است.
 

تجربه سازش در ایران

تجربه دولت حسن روحانی نمونه مهمی برای فهم این مسئله است؛ دولتی که حل بخش مهمی از مشکلات اقتصادی کشور را به مذاکره با غرب و رفع تحریم‌ها گره زد، با دستور کار سیاست سازش وارد عرصه سیاست شد و تمام امکانات و توان کشور را صرف پیشبرد این سیاست کرد.
 
دولت حسن روحانی در سال ۱۳۹۲ رسماً قدرت را به دست گرفت و پس از دو سال مذاکره و کلنجار رفتن با دولت‌های استکباری، به امید گشودن گره‌های اقتصادی، توانست توافقی را با این دولت‌ها به نام «برجام» به سرانجام برساند. پس از آن، طبق توافق صورت‌گرفته، ایران موظف شد ابتدا تمام تعهدات خود را انجام دهد و دولت وقت نیز به این تعهدات عمل کرد.
 
ایران پس از انجام تمام تعهدات خود، در انتظار اجرای تعهدات از سوی دولت‌های مقابل ماند؛ اما این امر هیچ‌گاه محقق نشد و ملت ایران شاهد بدعهدی‌های پی‌درپی این دولت‌ها بود تا آنکه سرانجام آمریکا در سال ۱۳۹۷، در دوره دوم دولت حسن روحانی، رسماً از توافق خارج شد و حتی تحریم‌های گسترده‌تری را علیه ایران اعمال کرد.
 
در نتیجه، پس از تقریباً یک دهه تلاش در راستای سیاست سازش، نه تنها گشایش اقتصادی وعده‌داده‌شده محقق نشد، بلکه کشور پس از واگذاری امتیازاتی بی‌قیمت، عملاً با دستان خالی مواجه شد؛ امتیازاتی که حاصل سال‌ها تلاش و سرمایه‌گذاری مادی و معنوی کشور بود و از جمله آنها می‌توان به ترور برخی از دانشمندان هسته‌ای، تعطیلی برخی از تأسیسات هسته‌ای، از کار انداختن دائمی برخی از حیاتی‌ترین بخش‌های آنها و واگذاری یازده‌ونیم تن اورانیوم غنی‌شده اشاره کرد.
 
مجموعه این حوادث، از مذاکرات طولانی دوساله برای دستیابی به توافق با مستکبران گرفته تا کیفیت توافقی که ایران را ملزم به اجرای یک‌طرفه تعهدات خود کرد و هزینه‌های سنگین مادی بر کشور تحمیل نمود، و در نهایت، عمل‌نکردن طرف مقابل به تعهداتش و از دست رفتن بخشی از توان هسته‌ای کشور، همگی نشان‌دهنده پرهزینه‌بودن مسیر سازش است؛ مسیری که اگر ادامه یابد، می‌تواند تمام هستی و دستاوردهای یک ملت ۹۰ میلیونی را بر باد دهد.


 

بررسی برخی از شاخص‌های اقتصادی در دوران سازش

برای آنکه ببینیم این سیاست در نهایت چه نتایجی برای اقتصاد کشور داشت، کافی است چند شاخص مهم اقتصادی را در ابتدا و انتهای دولت حسن روحانی که سیاست سازش با مستکبران را در پیش گرفته بود، مقایسه کنیم؛ چرا که ابتدای سال وضعیت قبل از سیاست سازش و انتهای دولت نتیجه ۸ ساله این سیاست را نشان می‌دهد. این دولت در سال ۱۳۹۲ قدرت را در دست گرفت و سال ۱۳۹۹ آخرین سال کامل فعالیت آن بود.
 
صادرات نفت یکی از روشن‌ترین نمونه‌ها است. بر اساس آمار رسمی وزارت نفت که مرکز آمار ایران منتشر کرده، ایران در سال ۱۳۹۲ به‌طور متوسط روزانه یک‌میلیون و ۶۰۶ هزار بشکه نفت خام صادر می‌کرد. اما طبق برآورد صندوق بین‌المللی پول، این میزان در سال ۱۳۹۹ به حدود ۴۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت؛ یعنی نزدیک به ۷۵ درصد افت. البته رقم ابتدای دوره، آمار رسمی وزارت نفت و رقم انتهای دوره، برآورد یک نهاد بین‌المللی است؛ چراکه آمار صادرات نفت در دو سال پایانی این دوره، در گزارش مرکز آمار ایران موجود نیست.
 
این در حالی است که در همین دوره، قیمت نفت نیز کاهش شدیدی را تجربه کرد؛ به‌طوری‌که میانگین قیمت هر بشکه نفت از ۱۰۴٫۸ دلار در سال ۱۳۹۲ به ۴۲ دلار در سال ۱۳۹۹ رسید. به نظر می‌رسد سیاست مقاومت در دولت نهم و دهم و سیاست سازش در دولت یازدهم و دوازدهم نیز در تغییرات قیمت نفت بی‌تأثیر نبوده‌اند.
مجموع این دو آمار را در سایت مرکز آمار موجود است که می‌توانید در اینجا آن را مطالعه بفرمایید.

 
تورم نیز فشار زیادی بر زندگی مردم وارد کرد. بر اساس آمار مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه در سال ۱۳۹۲ حدود ۳۲٫۸ درصد بود. این نرخ در سال ۱۳۹۹ رقم ۳۶٫۴ درصد را ثبت کرده است. به زبان ساده، در سال پایانی مورد بررسی، قیمت کالاها و خدمات مصرفی به‌طور متوسط بیش از ۳۶ درصد از میانگین قیمت‌های سال قبل بالاتر بود. این افزایش قیمت‌ها فشار سنگینی بر قدرت خرید خانوارها وارد می‌کرد که مستند آن در سایت رسمی مرکز آمار ایران وجود دارد.

 
از مجموع این آمارها و برخی آمارهای دیگر می‌توان فهمید که اقتصاد کشور در پایان این دوره با وجود برخی دستاوردها، همچنان با مشکلات مهمی مانند کاهش شدید صادرات و درآمدهای نفتی، تورم بالا و افت درآمد ملی سرانه روبه‌رو بود. این تجربه نشان داد که گره‌زدن آینده اقتصادی کشور به توافق با آمریکا، بدون داشتن پشتوانه‌ای مستقل برای حفظ ثبات و پیشرفت اقتصادی، تا چه اندازه می‌تواند آسیب‌پذیر و پرهزینه باشد.
 

۷- هشدار رهبر شهید درباره سیاست سازش

جالب آن که آیت‌الله خامنه‌ای در ابتدای دولت روحانی، در ۱۲ آبان ۱۳۹۲، درباره مذاکرات هسته‌ای هشدار داده بودند که به نتیجه آن خوش‌بین نیستند. بااین‌حال، از ادامه مذاکرات حمایت کردند و آن را تجربه‌ای برای ملت دانستند که می‌تواند شناخت عمومی را افزایش دهد. متن کامل این بخش از صحبت‌های ایشان به این شرح است:
 
«البتّه بنده همچنان که گفتم خوشبین نیستم؛ من فکر نمیکنم [از] این مذاکرات آن نتیجه‌ای را که ملّت ایران انتظار دارد، به‌دست بیاید، لکن تجربه‌ای است و پشتوانه تجربی ملّت ایران را افزایش خواهد داد و تقویت خواهد کرد؛ ایرادی ندارد امّا لازم است ملّت بیدار باشد. ما از مسئولین خودمان که دارند در جبهه‌ی دیپلماسی فعّالیّت میکنند، کار میکنند، قرص و محکم حمایت می‌کنیم، امّا ملّت باید بیدار باشد، بداند چه اتّفاقی دارد می‌افتد [تا] بعضی از تبلیغاتچی‌های مواجب‌بگیر دشمن و بعضی از تبلیغاتچی‌های بیمزدومواجب - از روی ساده‌لوحی - نتوانند افکار عمومی را گمراه کنند.
 یکی از ترفندها و خلاف‌گویی‌ها این است که این‌جور القا کنند به افکار عمومی مردم که اگر ما در قضیّه هسته‌ای، تسلیم طرف مقابل شدیم، همه مشکلات اقتصادی و معیشتی و غیره حل خواهد شد؛ این را دارند تبلیغ می‌کنند. البتّه تبلیغاتچی‌های خارجی با شیوه‌های کاملاً ماهرانه تبلیغاتی خط می‌دهند، در داخل هم بعضی از روی ساده‌لوحی و بدون اینکه نیّت سوئی داشته باشند، بعضی هم واقعاً از روی غرض همین را دارند تبلیغ میکنند که اگر ما در این قضیّه کوتاه آمدیم و تسلیم شدیم در مقابلِ طرف مقابل، همه مشکلات اقتصادی و مانند اینها حل خواهد شد؛ این خطا است.»
(بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار دانش‌آموزان و دانشجویان، ۱۲ آبان ۱۳۹۲)

 
هشت سال بعد، در آخرین دیدار هیئت دولت روحانی با ایشان در ۶ مرداد ۱۴۰۰، دوباره به همین مسئله بازگشتند؛ اما این بار نه به‌عنوان یک پیش‌بینی، بلکه به‌عنوان نتیجه تجربه آن دولت. ایشان فرمودند:
 
«دیگران باید از تجربه‌های شما استفاده کنند. خب حالا یک تجربه را من بخصوص یادداشت کرده‌ام، حرفی است که من مکرّر [در گفتگو] با شماها و با مردم تکرار کرده‌ام، حالا هم همان حرف را تکرار می‌کنم؛ این تجربه عبارت است از بی‌اعتمادی به غرب؛ آیندگان باید از این تجربه استفاده کنند. در این دولت معلوم شد که اعتماد به غرب جواب نمی‌دهد؛ به ما کمک نمی‌کنند و هر جا بتوانند ضربه میزنند؛ آنجایی که ضربه نمی‌زنند، آنجایی است که امکانش را ندارند؛ هر جا امکان داشته‌اند ضربه زده‌اند؛ این تجربه‌ی بسیار مهمّی است. مطلقاً نبایستی برنامه‌های داخلی را به همراهی غرب موکول کرد و منوط کرد،‌ چون قطعاً شکست میخورَد، قطعاً ضربه می‌خورَد. شماها هم هر جایی که کارهایتان را منوط کردید به [همراهی] غرب، ناموّفق ماندید؛ هر جایی که بدون اعتماد به غرب، خودتان قد عَلَم کردید و حرکت کردید موفّق شدید. نگاه کنید کار را؛ کارکرد دولت‌های یازدهم و دوازدهم این‌ جوری است.»
(بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در آخرین دیدار رئیس‌جمهور و هیئت دولت دوازدهم، ۶ مرداد ۱۴۰۰)
 

 
 ۸- نتیجه؛ راه عزت از ایستادگی و قوی‌شدن می‌گذرد
حالا می‌توانیم به پرسش آغاز مقاله پاسخ بدهیم. چرا آمریکا با ایران دشمنی می‌کند؟ با توجه به آموزه‌های قرآن می‌توان گفت ریشه اصلی این دشمنی در تعارض میان سلطه‌طلبی قدرت‌های استکباری و استقلال‌خواهی ملت‌های آزاده است. آیا قرآن درباره این مسئله سخنی دارد؟ بله؛ قرآن با معرفی ویژگی‌های مستکبران، هشدار درباره تبعیت از جریان‌های سلطه‌جو، نهی از رکون به ظالمان و فرمان استقامت، معیارهایی برای شناخت و مواجهه با چنین رفتارهایی ارائه می‌کند.
 
اما مهم‌تر از همه، نتیجه عملی این شناخت است. قرآن به ما می‌آموزد که جامعه مؤمن نباید راه نجات خود را در وابستگی به کسانی جست‌وجو کند که می‌خواهند اراده خود را بر او تحمیل کنند. تسلیم‌شدن در برابر زیاده‌خواهی، نه‌تنها تضمینی برای پایان دشمنی نیست، بلکه می‌تواند راه را برای مطالبه‌های تازه و وابستگی بیشتر باز کند.
پس ما باید همواره از مسئولانی حمایت کنیم که آرمان‌های اسلام و انقلاب را از صمیم قلب پذیرفته و به آن پایبند هستند و باید در مقابل کسانی بایستیم که راه نجات کشور را در تعامل با قدرت‌های استکباری یا به عبارت دقیق کلمه تسلیم شدن در برابر آنها می‌دانند.
 
راه شرافتمندانه، واقع‌بینانه و عزتمندانه آن است که در برابر زیاده‌خواهی بایستیم، برای قوی‌شدن تلاش کنیم و کشور را چنان بسازیم که هیچ قدرتی نتواند با تهدید و فشار، اراده خود را بر ملت ما تحمیل کند.