با ارزش‌ترين و حياتى‌‏ترين مرز كشور ما در جنوب به خاطر موقعيت خليج فارس و درياى عمان است که شامل خط ساحلى جنوب با طول 2043 كيلومتر، شامل كرانه‏‌هاى شمالى درياى عمان و تمام كرانه‏‌هاى شمالى خليج ‏فارس و بخشى از اروندرود كه از مصّب آن تا دهانه نهرخين و نيز مقسّم ‏المياه خط «تالوگَ»، مرز ايران و عراق است1.

مرزهاى جنوبى كشور به دليل مجاورت با منابع غنى نفت در خليج ‏فارس و تنگه هرمز، گذرگاه تجارت بين‏‌المللى، از اهميّت اقتصادى بسيار بالايى برخوردار مى‏باشد و جمهورى اسلامى با داشتن چنين موقعيت، هموار مورد توجه جهانيان قرار گرفته است2.

خليج ‏فارس به دليل وجود كشمكش و رقابت قدرت‏‌هاى استعمارگر در طول تاريخ، هيچ‏گاه وضعيّت حقوقى روشنى نداشته است. اين منطقه، از ابتداى نفوذ پرتغالى‌‏ها در قرن پانزدهم ميلادى تا پايان سلطه بريتانياى كبير در خليج ‏فارس (اوايل دهه  1970 م­) از يك آبراه بين‏‌المللى به يك منطقه استراتژيكى تبديل شد. اختلافات و رقابت كشورهاى ساحلى در مورد حدود قلمرو حاكميّت‌‏شان، با پيدايش نفت منطقه، جنبه ملموس‏ترى پيدا كرد. قلمرو حاكميّت شيوخ و دولت‏‌هاى حاشيه خليج‏ فارس، در گذشته، در محدوده به اصطلاح «مرزهاى مصلحتى» با خطوط مرزى مبهم مشخص مى‏شد.

تعيين حدود ناحيه شمالى خليج‏ فارس، شكل پيشرفته‌‏ترى داشت و سوابق ديرينه و ممتد تاريخى از دوران پیش از اسلام، حاكميّت دولت ايران بر قلمرو شمالى را بلامنازع كرده بود و قوانين حقوقى سياسى غرب هم آن را پذيرفته بود. اما كنترل آبراه‌هاى تجارى و حفظ بازارهاى واردات و صادرات كه براى قدرت‌‏هاى بزرگ خارجى از اهميّت خاصّى برخوردار بود، دست شركت‌‏هاى انگليسى و هلندى هند شرقى بود. شركت‌‏هاى ياد شده به عنوان بازوهاى استعمار، حاكميّت آن‌ها را در اين منطقه اعمال مى‏‌كردند. اساس سياست استعمارى بريتانياى كبير در خليج‏ فارس بر اين ادّعا استوار بود كه «دريا به دلايل نظرى، قابليّت تملّك خصوصى دارد و در عمل در مالكيّت انگلستان است».

امروز اصرار برخی از کشورهای غربی و عربی بر واژه خلیج عربی چیزی جز دنبال نمودن تفکرات استعماری و سودجویانه در حوزه آسیای میانه نبوده و نیست. خلیج فارس همیشه به عنوان مرز جنوبی ایران محسوب شده و همانگونه که در گذشته به نام خلیج فارس در تاریخ و جغرافیا ثبت شده امروزه نیز به همین نام برای آیندگان این سرزمین ثبت می­گردد. روز ملی خلیج فارس بر همه ایرانیان مبارک باشد.

سید احمد سجادی

پی نوشتها:

1. جغرافیای ایران، محمودی، ص 337

2. جغرافیای سیاسی و اقتصادی ایران، اسماعیل خدادای، جلد 1، ص 42