پرسش :

درباره اهميت نذر و سابقه تاريخى آن توضيح دهيد؟

پاسخ :

«يوفون بالنَّذر و يخافون يوماً كان شرُّه مستطيراً» «آنان به نذر خويش وفا مى‏كنند و از روزى كه شر و عذابش گسترده است (قيامت) مى‏ترسند».(1)
«نذر» در لغت به معناى وعده دادن و پيمان به چيزى است و در اصطلاح پيمان خاصى با خداوند است كه انسان آن را بر خود واجب مى‏كند. نذر به دو صورت مى‏تواند انجام گيرد: نذر مشروط و نذر مطلق.
«نذر مشروط» آن است كه شخص به خاطر انجام دادن عمل نيك و يا اجتناب از كار ناشايست، آن را بر خود واجب مى‏كند تا در نتيجه آن، خداوند متعال حاجت او را برآورد. به عنوان مثال مى‏گويد: «اگر فرزندم خوب شد و سلامتى خود را بازيافت، هزار تومان به فقير كمك مى‏كنم».
«نذر مطلق» نذرى است كه هيچ قيد و شرطى در آن مطرح نيست به عنوان مثال مى‏گويد: «من براى خدا نذر مى‏كنم كه نماز شب بخوانم».
نذر داراى پيشينه زيادى است و انسان در طول تاريخ از آن سود جسته و با نذر سعى كرده تا رضايت معبود خويش را در جهت تأمين نيازهايش جلب كند. اين امر همواره مورد توجّه پيامبران و امت‏هاى گذشته بوده(2)(3) و در اسلام نيز مشروعيت يافته است. قرآن كريم در آياتى، داستان نذر حضرت مريم‏عليها السلام و مادرش را بيان مى‏كند.(4) همچنين ويژگى‏هاى بندگان خدا را وفاى به نذر برمى‏شمارد: «آنان به نذر خويش وفا مى‏كنند و از روزى كه شرّ و عذابش گسترده است (قيامت) مى‏ترسند».(5)
امام صادق‏عليه السلام در شأن نزول اين آيه مى‏فرمايد: «هنگامى كه حسن و حسين‏عليهم السلام مريض بودند، روزى پيامبر خداصلى الله عليه وآله وسلم به ملاقات آنان آمد و به على‏عليه السلام فرمود: خوب است جهت سلامتى فرزندانت نذر كنى. على‏عليه السلام فرمود: من نذر مى‏كنم: «چنانچه اين دو بهبود يابند، سه روز را به جهت تشكر از خداوند روزه بگيرم». سپس فاطمه‏عليها السلام و فضه (خدمتگزار آنان)، همين نذر را تكرار كردند. خداى متعال نيز لباس عافيت به اندام آن دو امام پوشاند و ايشان نيز روزه گرفتند»(6).
نذر ممكن است حكمت‏هاى گوناگونى داشته باشد كه مهم‏ترين آنها، رسيدن به مطلوب و برآورده شدن حاجت و تقويت انگيزش در جهت سير و سلوك معنوى است.
نذر يكى از احكام عملى و جارى اسلام و داراى احكام و شرايطى است. اين عمل نياز به صيغه خاص دارد كه اگر به هر زبانى خوانده شود، كفايت مى‏كند. البته بايد نام «اللّه» يا ترجمه آن ذكر شود. بدون رعايت اين شرايط، نذر تحقق نمى‏يابد. پس اگر بگويد: «چنانچه مريض من خوب شود، براى خدا بر من است كه ده تومان به فقير بدهم»، نذر او صحيح است.
پى‏نوشت‏
(1) انسان (76)، آيه 7.
(2) فقه القرآن، ج 2، ص 572.
(3)
(4) آل عمران (3)، آيه 36.
(5) انسان (76)، آيه 7.
(6) وسائل الشيعه، ح 23، باب 6 ميزان الحكمه، ح 10، ص 48.