حضرت مهدی در آیینه کلام امام علی (ع) از آغاز تا حکومت

نسب حضرت مهدی(عج)
در لابهلای سخنان امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب(ع)، روایات فراوانی درباره‌ی معرفی نسب امام زمان(عج) به چشم می‌خورد. این روایات به سه دسته تقسیم می‌شوند:
۱. روایاتی که ایشان را فرزند بلافصل امام علی(ع) می‌دانند.
۲. روایاتی که حضرت مهدی(عج) را از نسل حضرت فاطمه(س) معرفی می‌کنند.
۳. روایاتی که آن حضرت را از اولاد امام حسین(ع) برمی‌شمارند.

نمونه‌هایی از روایات:
امام محمد باقر(ع) فرمودند:«هنگامی که امیرالمؤمنین(ع) از جنگ نهروان به کوفه بازگشتند، خطبه‌ای ایراد کردند. در آن خطبه نخست خدا را سپاس گفتند و بر پیامبر(ص) درود فرستادند. سپس فرمودند: از نعمت‌های خداوند بر من این است که مهدی این امت از فرزندان من است.»

 زِرّ بن حُبَیش روایت می‌کند:«شنیدم علی بن ابی‌طالب(ع) می‌فرمود: مهدی(عج) مردی از ما اهل‌بیت و از فرزندان فاطمه زهرا(س) است.»

امام رضا(ع) از پدران بزرگوارشان نقل می‌کنند:«امام حسین(ع) از امیرالمؤمنین(ع) شنیدند که فرمودند: نهمین فرزند تو ای حسین! قائم به حق (مهدی(عج)) است.»

خاندان حضرت مهدی(عج)
امام علی(ع) با تعابیر گوناگونی به توصیف خاندان امام عصر(عج) پرداخته‌اند. این تعابیر هر یک به بخشی از هویت نورانی ایشان اشاره می‌کنند:

انتساب به قریش: «او از بنی‌هاشم است که برترین طایفه‌ی عرب و قله‌ی شرافت است.»

 انتساب به عترت پیامبر(ص): «او از خاندان رسول خدا(ص) است.»

روایت مشهور:
شخصی از امام علی(ع) پرسید: ای امیرمؤمنان! از مهدی(عج) برای ما سخن بگویید.

حضرت فرمودند:«هنگامی که رفتنی‌ها بروند و اهل ایمان اندک شوند و فتنه‌گران نابود گردند، او ظهور خواهد کرد.
پرسیدند: ای امیرمؤمنان! مهدی(عج) از کدام طایفه است؟

فرمودند: از بنی‌هاشم؛ طایفه‌ای که در جوانمردی و شرافت بی‌همتاست.»

نام مبارک مهدی(عج)
در سخنان امام علی(ع)، نام امام زمان(عج) به سه شیوه بیان شده است:
۱. پنهان‌داری نام: به دلیل وصیت پیامبر(ص) برای فاش‌نکردن آن تا زمان ظهور.
۲. اشاره غیرمستقیم: مانند «همنام با یکی از پیامبران».
۳. تصریح صریح: در برخی روایات، نام «محمد» به عنوان اسم اصلی ذکر شده است.

نمونه‌ها:
جابر بن یزید جعفی نقل می‌کند:
«امام باقر(ع) فرمودند: عمر بن خطاب از امیرالمؤمنین(ع) پرسید: نام مهدی چیست؟
حضرت پاسخ دادند: رسول خدا(ص) از من پیمان گرفته که نام او را فاش نکنم تا خداوند خود او را ظاهر سازد.»

در شعری منسوب به امام علی(ع):

    فَثَمَّ یَقومُ القائِمُ الحَقُّ مِنکُم
    وَ بِالحَقِّ یَأتِیکُم وَ بِالحَقِّ یَعمَلُ
    سَمِیُّ نَبِیِّ اللهِ نَفسِی فِداؤُهُ
    فَلا تَخذُلوهُ یا بَنِیَّ وَ عَجِّلُوا

ترجمه:
قیام‌کننده‌ی حق از میان شما برخواهد خاست؛
حق را می‌آورد و به حق عمل می‌کند.
جانم فدای او که همنام پیامبر خداست!
ای فرزندانم! به یاری او بشتابید و او را تنها مگذارید.

روایت صریح:
«امام علی(ع) فرمودند: اسم مهدی(عج)، محمد است

نسب حضرت مهدی(ع)
در لابهلای سخنان امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب(ع)، روایات فراوانی درباره‌ی معرفی نسب امام زمان(ع) وجود دارد که به سه دسته تقسیم می‌شوند:
۱. دسته نخست: آن‌هایی که ایشان را فرزند مستقیم امام علی(ع) معرفی می‌کنند.
۲. دسته دوم: روایاتی که حضرت مهدی(ع) را از فرزندان حضرت فاطمه(س) می‌دانند.
۳. دسته سوم: روایاتی که ایشان را از اولاد امام حسین(ع) برمی‌شمارند.

نمونه‌ای از روایات:
 امام محمد باقر(ع) فرمودند:    «هنگامی که امیرالمؤمنین(ع) از جنگ نهروان به کوفه بازگشتند، خطبه‌ای ایراد کردند و پس از سپاس خداوند و درود بر پیامبر(ص)، فرمودند: از نعمت‌های خدا بر من این است که مهدی این امت از فرزندان من است.»

 زِرّ بن حُبَیش روایت می‌کند:    «شنیدم علی بن ابی‌طالب(ع) می‌فرمود: مهدی(ع) مردی از ما اهل‌بیت و از فرزندان فاطمه زهرا(س) است.»

در روایتی دیگر از امام رضا(ع) نقل شده:    «امام حسین(ع) از پدرشان امیرالمؤمنین(ع) شنیدند که فرمودند: نهمین فرزند تو ای حسین! قائم به حق (مهدی(ع)) است.»

خاندان حضرت مهدی(ع)

امیرالمؤمنین(ع) در توصیف خاندان امام عصر(ع) از تعابیر گوناگونی استفاده کرده‌اند که هر یک به بخشی از هویت ایشان اشاره دارد:

 از قریش: «او از بنی‌هاشم است که برترین طایفه‌ی عرب و قله‌ی شرافت است.»

از عترت پیامبر(ص): «او از خاندان رسول خدا(ص) است.»

روایت مشهور:
شخصی از امام علی(ع) پرسید: ای امیرمؤمنان! مهدی(ع) از کدام طایفه است؟

حضرت پاسخ دادند:«او از بنی‌هاشم است؛ طایفه‌ای که در جوانمردی و شرافت بی‌همتاست. هنگامی که اهل ایمان اندک شوند و فتنه‌گران نابود گردند، او ظهور خواهد کرد

نام مبارک مهدی(ع)
در سخنان امام علی(ع)، نام امام زمان(ع) به سه شیوه بیان شده است:
۱. تصریح نکردن به نام: به دلیل وصیت پیامبر(ص) برای پنهان‌نگهداشتن آن تا زمان ظهور.
۲. اشاره غیرمستقیم: مانند «همنام با یکی از پیامبران».
۳. تصریح صریح: در برخی روایات، نام «محمد» به عنوان اسم اصلی ذکر شده است.
نمونه‌ها:

جابر بن یزید جعفی نقل می‌کند«امام باقر(ع) فرمودند: عمر بن خطاب از امیرالمؤمنین(ع) پرسید: نام مهدی چیست؟ حضرت پاسخ دادند: رسول خدا(ص) از من پیمان گرفته که نام او را فاش نکنم تا خداوند خود او را ظاهر سازد.»

در شعری منسوب به امام علی(ع):
    فَثَمَّ یَقومُ القائِمُ الحَقُّ مِنکُم
    وَ بِالحَقِّ یَأتِیکُم وَ بِالحَقِّ یَعمَلُ
    سَمِیُّ نَبِیِّ اللهِ نَفسِی فِداؤُهُ
    فَلا تَخذُلوهُ یا بَنِیَّ وَ عَجِّلُوا

ترجمه شعر:
قیام‌کننده‌ی حق از میان شما برخواهد خاست؛
حق را می‌آورد و به حق عمل می‌کند.
جانم فدای او که همنام پیامبر خداست!
ای فرزندانم! به یاری او بشتابید و او را تنها مگذارید.

در روایتی دیگر تصریح شده:«علی(ع) فرمودند: اسم مهدی(ع)، محمد است.»

سیمای مهدی(ع)
در بخشی از روایات حضرت علی(ع)، به خصوصیات جسمانی و ویژگی‌های بدنی حضرت مهدی(ع) اشاره می‌شود. در یکی از این روایات، این ویژگی‌ها به طور کلی بیان شده است تا آنجا که می‌فرماید: «آن حضرت در خلقت خود شبیه پیامبر اکرم(ص) است.» اما در تعدادی دیگر از روایات، به توصیف جزئیات چهره و اعضای بدن امام زمان(ع) پرداخته می‌شود.

اوصاف مهدی(ع)
در دسته‌ای از روایات علی بن ابی‌طالب(ع)، به اوصاف و ویژگی‌های روحی و اخلاقی امام زمان(ع) پرداخته می‌شود. از جمله این موارد:

حضرت علی(ع) در ادامه یکی از سخنانشان به تبیین صفات حضرت مهدی(ع) پرداخته و فرمودند:«آستانه او در پناهدِهی به بی‌پناهان از همه آستانه‌ها وسیع‌تر، و علم و دانش آن حضرت از همه بیشتر است. او از همه مردم به صله‌ی ارحام و پیوند با خویشاوندان توجه می‌نماید.پروردگارا! بیعت او را پایانِ همه اندوه‌ها قرار بده، و تفرّق و پراکندگی امت اسلامی را به دست باکفایت آن حضرت به یگانگی مبدّل فرما

غیبت امام زمان(ع)
یکی از پیشامدهای بسیار مهم زندگی حضرت مهدی(ع)، واقع شدن غیبت است که در دو مرحله انجام گرفته است:
۱. غیبت صغرى: از سال ۲۶۰ هجری (زمان شهادت امام عسکری(ع)) آغاز شد و تا سال ۳۲۹ هجری ادامه یافت.
۲. غیبت کبرى: از سال ۳۲۹ هجری آغاز شده و تاکنون ادامه دارد.

در رهنمودهای امیرالمؤمنین(ع) به این موضوع و وقایعی که در این دوره رخ خواهد داد، اشاره شده است.

روایات مرتبط:
روایت عبدالعظیم حسنی از امام علی(ع):
 «امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: برای قائم ما غیبتی هست که مدت آن طولانی خواهد شد. شیعیان را در این زمان می‌بینم که همانند گله‌ی بی‌صاحبی در دشت پراکنده شده باشند؛ به دنبال چراگاه و مرتع می‌گردند، ولی آن را پیدا نمی‌کنند [به جستجوی آن حضرت می‌پردازند، ولی او را نمی‌یابند].
 آگاه باشید! در این دوره، هر کس از آنها [شیعیان] در دین و عقیده خود استوار و ثابت‌قدم بماند و قلبش به جهت طولانی شدن غیبت امامش قساوت پیدا نکند، او روز قیامت در نزد من و در جایگاهی که من هستم، خواهد بود.»

روایت اصبغ بن نباته:
«امیرالمؤمنین(ع) روزی حضرت قائم(ع) را یاد کردند و فرمودند: آگاه باشید! او غیبتی [طولانی] خواهد داشت به گونه‌ای که نادانان [به مصالح الهی] بگویند: خداوند را در آل محمد(ص) برنامه‌ای نیست [یعنی افراد نادان به جهت طولانی شدن دوره غیبت، از ظهور آن حضرت مأیوس و ناامید خواهند شد]


علت غیبت امام زمان(ع) از دیدگاه روایات اهل بیت(ع)
غیبت امام زمان(عج) یکی از اسرار الهی است که حکمت کامل آن تنها نزد خداوند و معصومین(ع) شناخته شده است، اما در روایات اهل بیت(ع) به ویژه امیرالمؤمنین علی(ع)، به برخی علل و فلسفه‌های آن اشاره شده است. این علل در سه محور اصلی قابل بررسیاند:

۱. شناسایی اهل هدایت از گمراهان
امیرالمؤمنین(ع) در روایات متعدد تأکید می‌کنند که غیبت امام، وسیله‌ای برای امتحان و جداسازی مؤمنان راستین از منحرفان است:

در روایتی از امام علی(ع) نقل شده است: «او [امام مهدی(ع)] از دیدگان مردم نهان خواهد شد تا مردمان گمراه از غیر گمراهان مشخص شوند»8.این غیبت طولانی موجب می‌شود تنها کسانی که ایمان استوار و معرفت عمیق دارند، بر اعتقاد خود پایدار بمانند.

    در حدیثی دیگر، امام صادق(ع) می‌فرمایند:

 «غیبت امام، محنت الهی است تا بندگان در ایمانشان سنجیده شوند»10.

۲. عدم بیعت با ستمگران
یکی از علل غیبت، آزادی امام از تعهد به حکومت‌های ظالم است. امام علی(ع) در این باره فرمودند:

    «هنگامی که قائم(عج) قیام کند، بیعت هیچ ستمگری در گردن او نخواهد بود. به همین دلیل، تولدش پنهان و وجودش غایب می‌شود»8.
    این موضوع در روایات دیگر نیز تأیید شده است، مانند حدیثی که حفظ جان امام از توطئه دشمنان را دلیل غیبت می‌داند10.

۳. کوتاهی، ناسپاسی و ظلم مردم
امام علی(ع) ستم مردم به خود و اولیای الهی را از عوامل غیبت می‌دانند: در خطبه‌ای در مسجد کوفه فرمودند:

 «خداوند مردم را به خاطر ظلم و اسرافی که در حق خود مرتکب می‌شوند، از دیدار حجت الهی محروم می‌کند»8.

 همچنین در روایتی دیگر، ایشان سرگردانی امت در عصر غیبت را نتیجه ستم به فرزندان پیامبر(ص) می‌دانند و می‌فرمایند:

«شما به خاطر ظلم به فرزندانم، به این سختی دچار خواهید شد»8.

سایر حکمت‌های اشاره‌شده در روایات

 آماده‌نبودن بشر برای ظهور: ظهور امام(عج) نیازمند بلوغ فکری و روحی جامعه است. تا زمانی که زمینه عدالت جهانی فراهم نشود، غیبت ادامه می‌یابد1012.

حفظ نظام هستی: وجود امام(ع) حتی در غیبت، ضامن بقای جهان است. همان‌گونه که خورشید پشت ابر، نور خود را به زمین می‌رساند، امام غایب نیز برکاتش را به مؤمنان می‌بخشد9.

 نبود یاران وفادار: بر اساس روایات، ظهور امام(عج) منوط به حضور ۳۱۳ یار فداکار با ویژگی‌های اخلاقی و ایمانی خاص است که هنوز محقق نشده است12.

نتیجه‌گیری
غیبت امام زمان(عج) ترکیبی از مصالح الهی و عوامل انسانی است. از سویی، آزمایش بندگان و حفظ امام برای تحقق عدالت جهانی را شامل می‌شود، و از سوی دیگر، نتیجه مستقیم ظلم، ناسپاسی و بی‌تعهدی مردم است. روایات متواتر اهل بیت(ع) بر این موضوع تأکید دارند و آن را بخشی از سنت الهی در امتحان بندگان می‌دانند13.

منابع کلیدی:
روایات امیرالمؤمنین(ع) در بحارالانوار و کشف الغمة813.

 تحلیل علما مانند شیخ مفید و علامه مجلسی درباره غیبت1012.

 تشبیه امام به خورشید پشت ابر در روایات نبوی(ص)9.
 

فضیلت انتظار فرج
در دوره‌ی غیبت امام زمان(عج)، مشکلات و پیشامدهای سختی رخ می‌دهد که موجب تزلزل اعتقادات بسیاری از مردم می‌شود. برای جلوگیری از این خطرات، هشدارها و روشنگری‌های ضروری در رهنمودهای اهل‌بیت(ع) بیان شده است. در ادامه، دو نمونه از روایات منسوب به امام علی(ع) در این زمینه ذکر می‌شود:

روایت اول: انتظار فرج، محبوب‌ترین عمل نزد خداوند
محمد بن مسلم از امام صادق(ع) نقل می‌کند:«امام صادق(ع) از پدران بزرگوارشان و آنان از امیرالمؤمنین(ع) روایت کردند که حضرت فرمودند:منتظر فرج [امام زمان(عج)] باشید و از عنایت و توجهات خداوند ناامید نشوید. همانا محبوب‌ترین کارها نزد خداوند عزوجل، انتظار فرج [امام زمان(عج)] است.

سپس در بیان فضیلت انتظار افزودند:کسی که منتظر امر ما (فرج امام زمان(عج)) باشد، مانند رزمنده‌ای است که در راه خدا به خون خود آغشته شده باشد [اجر و پاداش شهید را دارد].»

روایت دوم: پرسش زید بن صوحان
«زید بن صوحان عبدی پرسید: ای امیرالمؤمنین! کدامیک از اعمال نزد پروردگار عالم محبوب‌تر است؟
حضرت فرمودند: انتظار فرج.»

نکات کلیدی:
۱. انتظار فرج به مثابه جهاد: انتظار فعالانهٔ ظهور، هم‌تراز با جهاد در راه خدا و دارای پاداش شهید دانسته شده است.
۲. امید به لطف الهی: تأکید بر ناامیدنشدن از رحمت خداوند حتی در سخت‌ترین شرایط غیبت.
 

احوال مردم آخرالزمان از نگاه امام علی(ع)
بیشترین مطالب مرتبط با معارف امام زمان(عج) که از زبان حضرت علی(ع) نقل شده است، به تبیین اوضاع آخرالزمان و وقایع پیش‌روی این دوره اختصاص دارد. ایشان ضمن تشریح این رویدادها، راه‌های مقابله با آنها را نیز بیان می‌فرمایند.

گستره حوادث آخرالزمان
این حوادث شامل مسائل زیر می‌شود:

فرهنگی و اجتماعی (مانند تغییر ارزش‌های اخلاقی)

 اخلاقی و تربیتی (از جمله بی‌اعتنایی به احکام دینی)

طبیعی (حوادث غیرمترقبه)
با توجه به اینکه بسیاری از این ویژگی‌ها در عصر حاضر (حداقل در برخی عرصه‌ها) مشهود است، آشنایی با این نشانه‌ها و چاره‌اندیشی برای آنها ضروری است.
ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی

امام علی(ع) در توصیف آخرالزمان می‌فرمایند:

 «روزی خواهد آمد که در آن:

 سخن‌چینان مقرّبِ قدرت خواهند شد،

افراد بدکار، زیرک خوانده می‌شوند،

 انسان‌های باانصاف را ناتوان می‌پندارند،

 صدقه و انفاق در راه خدا را غرامت می‌دانند،

صله رحم را با منّت انجام می‌دهند،

 بندگی خدا را وسیله‌ای برای فخرفروشی می‌کنند.

در چنین زمانی، حکومت با مشورت زنان، امارت با کودکان و تدبیر با خواجه‌گان (!) انجام می‌گیرد.»

وضعیت اخلاقی و دینی
روایت اصبغ بن نباته: امام علی(ع) می‌فرمایند:    «در آخرالزمان (که بدترین دوران‌هاست)، زنانی بی‌حجاب با زینت‌های آشکار در انظار عمومی رفت‌وآمد می‌کنند. آنان از دین خارج می‌شوند [به احکام پایبند نیستند]، به فتنه‌انگیزی روی می‌آورند، شهوات را دنبال می‌کنند و حرام‌های الهی را حلال می‌شمرند. اینگونه زنان در جهنم خواهند ماند.»

راهکارهای مقابله
امام علی(ع) با اشاره به این نشانه‌ها، بر این موارد تأکید می‌کنند:
۱. هوشیاری و بصیرت: شناسایی نشانه‌های فتنه و دوری از آنها.
۲. تقویت ایمان: پایبندی به احکام دینی حتی در شرایط سخت.
۳. انتظار فرج: امیدواری به ظهور امام زمان(عج) به عنوان راه نجات.
 

نشانه‌های ظهور حضرت مهدی(عج) از نگاه امیرالمؤمنین(ع)
در روایات، زمان مشخصی برای ظهور امام زمان(عج) تعیین نشده و حتی از تعیین وقت آن نهی شده است، اما علائم و نشانه‌هایی برای نزدیکی ظهور بیان گردیده که به چند دسته تقسیم می‌شوند:

علائم حتمی و غیرحتمی
علائم سال ظهور و سال‌های پیش از آن
علائم اجتماعی، اخلاقی و طبیعی
در ادامه، دو نمونه از روایات امام علی(ع) در این زمینه ذکر می‌شود:
۱. نداگر آسمانی و اشتهار نام مهدی(عج)

روایت ابیرومان از امام علی(ع):
«وقتی منادی از آسمان ندا دهد: "حق با آل محمد(ص) است"، در این هنگام نام حضرت مهدی(عج) بر سر زبان‌ها می‌افتد و جهان مالامال از ذکر او می‌شود، به گونه‌ای که جز نام او برده نخواهد شد.»

شرح:
این نشانه از علائم حتمی ظهور است که همزمان با اعلان آسمانی، نام امام زمان(عج) در سراسر جهان گسترش می‌یابد و محور گفتگوهای جهانی قرار می‌گیرد.
۲. آتش در حجاز و جاری شدن سیل در نجف
روایت امام صادق(ع) از پدرانش به نقل از امام علی(ع):
«هنگامی که آتش در حجاز شعله ور شود و سیل در نجف جاری گردد، منتظر ظهور قائم(عج) باشید.»

نکات تفسیری:
آتش در حجاز: ممکن است اشاره به فتنه‌های سیاسی یا حوادث طبیعی در منطقه حجاز باشد.
سیل در نجف: احتمالاً اشاره به جاری شدن آب در مناطق خشک یا نمادی از تحولات عظیم است.

دسته‌بندی کلی نشانه‌ها از نگاه امام علی(ع)
دسته‌بندی کلی نشانه‌ها از نگاه امام علی(ع)
نوع نشانه    نمونه‌ها
طبیعی    زلزله‌های بزرگ، تغییرات آب‌وهوایی
اجتماعی    فساد اخلاقی، بی‌عدالتی
سیاسی    جنگ‌های داخلی، سقوط حکومت‌ها


حضرت مهدی(عج) در قرآن: تفسیر آیات بر اساس روایات امیرالمؤمنین(ع)
اگرچه نام حضرت مهدی(عج) به صورت صریح در قرآن ذکر نشده است، اما اهل‌بیت(ع) به عنوان مفسران حقیقی قرآن، آیات بسیاری را به مسائل مهدویت و امام زمان(عج) تطبیق و تفسیر کرده‌اند. در اینجا دو نمونه از آیاتی که امیرالمؤمنین علی(ع) به امام عصر(عج) مرتبط دانسته‌اند، بررسی می‌شود:

۱. آیه نور (سوره نور، آیه ۳۵) 
متن آیه:اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکَاةٍ فِیهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِی زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ کَأَنَّهَا کَوْکَبٌ دُرِّیٌّ...«خداوند نور آسمان‌ها و زمین است. مَثَل نور او همچون چراغدانی است که در آن چراغی باشد و آن چراغ در میان شیشه‌ای که گویی ستاره‌ای درخشان است...»

تفسیر امیرالمؤمنین(ع):امام علی(ع) در توضیح این آیه، اجزای آن را به اهل‌بیت(ع) تطبیق می‌دهند:

مشکات: رسول خدا(ص) که منبع نور هدایت است.مصباح: وصی پیامبر(ص)، یعنی خود امام علی(ع) و سایر ائمه(ع).زجاجه: حضرت فاطمه زهرا(س) که همچون شیشه‌ای شفاف، نور امامت را حفظ می‌کند.

کَوْکَبٌ دُرِّیّ: حضرت قائم(عج) که زمین را پر از عدل می‌کند و همچون ستاره‌ای درخشان در تاریکی آخرالزمان ظاهر می‌شود.این تفسیر نشان می‌دهد که امام زمان(عج) تجلی کامل نور الهی در عصر غیبت و ظهور است.

۲. آیه استضعاف و وارثان زمین (سوره قصص، آیه ۵) متن آیه:وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ
«و خواستیم بر کسانی که در زمین تضعیف شده‌اند منّت نهیم و آنان را پیشوایان و وارثان زمین قرار دهیم.»

تفسیر امیرالمؤمنین(ع):امام علی(ع) در روایتی می‌فرمایند:«مستضعفان یادشده در این آیه، ما اهل‌بیت هستیم. خداوند مهدی ما را برمی‌انگیزد تا ما را عزیز کند و دشمنانمان را خوار سازد.»
این آیه به وعده الهی درباره حکومت جهانی امام زمان(عج) اشاره دارد که در آن، اهل‌بیت(ع) به جایگاه اصلی خود بازمی‌گردند و عدالت الهی تحقق می‌یابد.

جمع‌بندی:
اهل‌بیت(ع) با تفسیر باطنی آیات قرآن، پیوندی ناگسستنی بین مفاهیم قرآنی و مهدویت ایجاد کرده‌اند. دو آیه فوق از جمله نمونه‌هایی است که:
سوره نور: ظهور امام زمان(عج) را به عنوان ادامه‌دهنده نور نبوت و امامت معرفی می‌کند.
سوره قصص: وعده حکومت مستضعفان و احیای جایگاه اهل‌بیت(ع) را در عصر ظهور بیان می‌دارد.

این تفاسیر، جایگاه امام زمان(عج) را به عنوان محور تحقق عدالت الهی و تجلی‌بخش آیات قرآن تثبیت می‌کند. برای مطالعه بیشتر، می‌توان به منابعی مانند کتاب نوید قرآن درباره امام مهدی(ع) 2 و فهرست آیات مهدویت در ویکی شیعه 11 مراجعه کرد.
 

 

حکومت مهدى علیه السلام
به اعتقاد شیعه، امام زمان‏علیه السلام از طریق تشکیل یک حکومت جهانى بر اساس تعالیم عالیه اسلام تمام نارسایى‏ها را از سرتاسر عالم برطرف خواهد کرد و عدل و داد را در روى زمین مستقر خواهد ساخت. در سخنان پیامبر اکرم‏صلى الله علیه و آله و هر یک از ائمه اطهارعلیهم السّلام درباره ویژگى‏ هاى حکومت حضرت مهدى‏علیه السلام و کارهایى که در آن دوره انجام خواهد یافت مطالب زیادى به چشم مى‏خورد که مجموعه آنها تصویر بسیار روشنى از یک حکومت اسلامى کامل را نشان مى‏دهند. در اینجا به عنوان نمونه به بعضى از روایاتى که در این زمینه از امیرالمؤمنین‏علیه السلام نقل شده است اشاره مى‏ گردد:
 

عبداللّه بن مروان روایت کرده است که على‏بن ابیطالب‏علیه السلام فرمودند: حضرت مهدى‏علیه السلام سى یا چهل سال زمام امور مردم را در دست خواهند داشت.[امام زمان‏علیه السلام وقتى که ظهور کند] هواهاى نفسانى را به هدایت و رستگارى برمى‏گرداند در آن روزگارى که مردم هدایت الهى را به متابعت هواهاى نفسانى درآورده باشند. آراء و اندیشه ‏هاى مردم را تابع قرآن مى‏کند در آن روزگارى که آن‏ها قرآن را تابع آراء و اندیشه‏ هاى خود کرده ‏اند... او به شما نشان خواهد داد که عدالت در کشوردارى چگونه است. هم چنین او تعالیم فراموش شده قرآن و سنّت را زنده خواهد ساخت...

- قال امیرالمؤمنین‏علیه السلام : ...فلا یترک عبداً مسلما الّا اشتراه واعتقه، و لا غارماً الّا قضى دینه، ولا مظلمةً لِاَحَدٍ من النّاس الّا ردّها، و لا یُقْتَلُ منهم عبدٌ الّا ادّى ثمنه... و لایُقتَلُ قتیلٌ الا قضى عنه دینهُ، و اَلْحَقَ عیالَهُ فى العطاء حتى یملأ الارض قسطا و عدلاً کما مُلِئَتْ ظلماً و جوراً و عدواناً...

امیرالمؤمنین‏علیه السلام فرمودند: ...حضرت مهدى‏علیه السلام برده مسلمان را نخواهد واگذاشت مگر اینکه آن را خریده و آزاد خواهد ساخت و بدهکارى نخواهد ماند مگر آنکه بدهى او را پرداخت خواهد نمود. مظلمه و حقى به گردن و ذمه هر کس که باشد آن را به صاحب حق بازخواهد گرداند. کسى کشته نمى‏شود مگر اینکه دیه آن را خواهد پرداخت. هیچ کسى کشته نخواهد شد مگر اینکه بدهى‏هاى او را آن حضرت پرداخت خواهد نمود و خانواده‏اش را همانند سایر افراد جامعه اداره خواهد کرد تا زمین را از عدل و داد پر کند به همان صورتى که پیش از آن از ظلم و بیداد پر شده باشد...

این مقاله در تاریخ 1404/2/13 بروز رسانی شده است