شكوفايي مسجد(راه ها و موانع)
شكوفايي مسجد(راه ها و موانع)
شكوفايي مسجد(راه ها و موانع)
نويسنده:محسن محمدي
رونق و شكوفايي مسجد در ايجاد و تداوم فرهنگ ديني بسيار مؤثر است. امروزه با توجه به تهاجم فرهنگي گسترده دشمنان انقلاب و اسلام و تغيير نگرش افكار عمومي درباره دين و دين داري، لازم است مسجدها با شيوه ها و ابزار نويني، رسالت ديني خود را انجام دهند. در اين راستا، نخست موانع و سپس علل رونق و شكوفايي مسجد را بررسي مي كنيم. مي دانيم كه تقويت علل رونق و شكوفايي مسجد، در برخي موارد به مسائل گوناگون و پيچيده اجتماعي و فرهنگي مربوط مي شود كه ارائه راه كارهاي اصلاحي در حد اين كتاب و متناسب با فضاي رسانه را مشكل مي كند. بنابراين، به مطرح كردن علل شكوفايي مبتني بر رفع موانع بسنده مي كنيم و از طرح راه حل مستقلي براي رفع موانع اجتناب مي كنيم. ضمن اينكه عنوان موانع و شيوه بحث و تحليل موانع و علل آن تا حدود زيادي راه كارها را نشان مي دهد.
حضور در مسجد، به امنيت رواني[1] و دست كم آمادگي جسمي و روحي نياز دارد كه گوناگوني كارها اين آمادگي را از ميان مي برد. از اين رو، ائمه _ عليهم السلام _ در روايت ها به تعادل، توجه همه سويه به مسائل زندگي و خودداري از زياده روي در بعد خاص توصيه كرده اند.[2]
در اين ميان، برنامه هايي كه رسانه در مناسبت هاي مذهبي پخش مي كند، معمولاً چنين ويژگي هايي دارند و از سطح كمي و كيفي خوبي بهره مي برند. بنابراين افراد با وجود برنامه هاي رسانه در مسجد حاضر نمي شوند.
بسياري از كساني كه در مراسم ديني مسجد شركت نمي كنند، در پاسخ به اين پرسش كه چرا در مسجد حاضر نمي شويد مي گويند: برنامه هاي تلويزيون از برنامه هاي مسجد محل پربارتر و بهتر است.
در اين شرايط، گفت و گوي مسالمت آميز و پرهيز از حركت هاي افراطي سياسي و معيار قرار دادن اسلام براي حفظ وحدت لازم است. در اين ميان، امام جماعت نقش تعيين كننده اي دارد.
نقش امام جمعه، امام جماعت و امور مساجد، در برطرف كردن اين اختلاف ها بسيار مؤثر است.
اطلاع از اين موارد، در ايجاد انگيزه و گرايش هاي اهالي محل براي حضور در مسجد بسيار مؤثر است. آگاهي از ثواب بسيار زياد نماز جماعت و حضور در مسجد، از لحاظ رواني عامل مهمي براي حضور افراد در مسجد به شمار مي رود.
برخورد افراد مسجدي با اين افراد، در تداوم حضور آنان در مسجد تأثيرگذار است. برخي افراد به سبب برخورد نامناسب افراد اهل مسجد، براي حضور در مسجد علاقه چنداني ندارند. متأسفانه اين برخوردهاي نامناسب بيشتر در برخورد بزرگسالان با جوانان و نوجوانان رخ مي دهد كه نسل آينده مسجد را تشكيل مي دهند. اجازه ندادن به نوجوانان براي ايستادن در صف اول و كمك نكردن به آنان براي انجام دادن فعاليت هاي مسجد، نمونه اي از اين بدرفتاري هاست.
گاهي برخورد نامناسب افراد مذهبي در خارج از مسجد، سبب پيدايش اين تصور مي شود كه افراد مذهبي شخصيت اجتماعي و انساني مناسبي ندارند و در نتيجه نسبت به دين و مكان هاي ديني دلسرد و وازده مي شوند. اين افراد، دين را از رفتار دين داران مي آموزند و بدرفتاري آنان سبب دين گريزي مي شود كه نتيجه و نمود عملي آن حاضر نشدن در مسجد است.
در صدر اسلام، عده اي از مسلمانان گرماي هوا را بهانه قرار مي دادند و از حضور در نماز جماعت ظهر خودداري مي كردند. پيامبر از اين موضوع بسيار ناراحت شدند و فرمودند: من تصميم گرفته ام خانه كساني را كه در نماز جماعت شركت نمي كنند بسوزانم. در اين اوضاع آيه 238 سوره بقره نازل شد:
در انجام همه نمازها به ويژه نماز وسطي (نماز ظهر) كوشا باشيد و از روي خضوع و اطاعت، براي خدا بپا خيزيد (و تنبلي نكنيد).[3]
يكي از مهم ترين عواملي كه مانع رونق و شكوفايي مسجد مي گردد دگرگوني و سست شدن نظام ارزشي جامعه است؛ زيرا ارزش رفتارهاي اجتماعي افراد، بر اساس يك نظام رفتاري مشخص مي شود.
به عبارت ديگر، تعيين هنجارهاي جامعه، بر اساس يك نظام ارزشي صورت مي گيرد.
حضور در مسجد نيز رفتاري است كه اگر در جامعه جايگاهي نداشته باشد (ضد ارزش به شمار مي آيد) تداوم چنداني نمي يابد.
از اين رو، در شهرك هاي جديد و محله هاي نو ساخت شهرها، به موقعيت و ساخت مسجد كم تر توجه شده و كمبود مسجدها يا دور بودن آنها از محل زندگي، مانعي براي حضور در مسجد و رونق آن در شهرهاي امروز به شمار مي رود.[5]
آنها با توجه به ويژگي هاي افراد، جوان بودن، ضعف ايمان ديني ... خواسته ها و مقاصد خود را به ديگران تحميل مي كنند.
موانع
تراكم كاري (اشتغال فراوان)
حضور در مسجد، به امنيت رواني[1] و دست كم آمادگي جسمي و روحي نياز دارد كه گوناگوني كارها اين آمادگي را از ميان مي برد. از اين رو، ائمه _ عليهم السلام _ در روايت ها به تعادل، توجه همه سويه به مسائل زندگي و خودداري از زياده روي در بعد خاص توصيه كرده اند.[2]
هم زماني برنامه هاي رسانه و مسجد
در اين ميان، برنامه هايي كه رسانه در مناسبت هاي مذهبي پخش مي كند، معمولاً چنين ويژگي هايي دارند و از سطح كمي و كيفي خوبي بهره مي برند. بنابراين افراد با وجود برنامه هاي رسانه در مسجد حاضر نمي شوند.
بسياري از كساني كه در مراسم ديني مسجد شركت نمي كنند، در پاسخ به اين پرسش كه چرا در مسجد حاضر نمي شويد مي گويند: برنامه هاي تلويزيون از برنامه هاي مسجد محل پربارتر و بهتر است.
اختلاف ها
الف) سياسي
در اين شرايط، گفت و گوي مسالمت آميز و پرهيز از حركت هاي افراطي سياسي و معيار قرار دادن اسلام براي حفظ وحدت لازم است. در اين ميان، امام جماعت نقش تعيين كننده اي دارد.
ب) اختلاف هاي مديريتي
نقش امام جمعه، امام جماعت و امور مساجد، در برطرف كردن اين اختلاف ها بسيار مؤثر است.
پايين بودن سطح كمي و كيفي فعاليت هاي مسجد
ناآشنايي با فضيلت مسجد
اطلاع از اين موارد، در ايجاد انگيزه و گرايش هاي اهالي محل براي حضور در مسجد بسيار مؤثر است. آگاهي از ثواب بسيار زياد نماز جماعت و حضور در مسجد، از لحاظ رواني عامل مهمي براي حضور افراد در مسجد به شمار مي رود.
برخوردهاي نامناسب افراد اهل مسجد
برخورد افراد مسجدي با اين افراد، در تداوم حضور آنان در مسجد تأثيرگذار است. برخي افراد به سبب برخورد نامناسب افراد اهل مسجد، براي حضور در مسجد علاقه چنداني ندارند. متأسفانه اين برخوردهاي نامناسب بيشتر در برخورد بزرگسالان با جوانان و نوجوانان رخ مي دهد كه نسل آينده مسجد را تشكيل مي دهند. اجازه ندادن به نوجوانان براي ايستادن در صف اول و كمك نكردن به آنان براي انجام دادن فعاليت هاي مسجد، نمونه اي از اين بدرفتاري هاست.
گاهي برخورد نامناسب افراد مذهبي در خارج از مسجد، سبب پيدايش اين تصور مي شود كه افراد مذهبي شخصيت اجتماعي و انساني مناسبي ندارند و در نتيجه نسبت به دين و مكان هاي ديني دلسرد و وازده مي شوند. اين افراد، دين را از رفتار دين داران مي آموزند و بدرفتاري آنان سبب دين گريزي مي شود كه نتيجه و نمود عملي آن حاضر نشدن در مسجد است.
تنبلي
در صدر اسلام، عده اي از مسلمانان گرماي هوا را بهانه قرار مي دادند و از حضور در نماز جماعت ظهر خودداري مي كردند. پيامبر از اين موضوع بسيار ناراحت شدند و فرمودند: من تصميم گرفته ام خانه كساني را كه در نماز جماعت شركت نمي كنند بسوزانم. در اين اوضاع آيه 238 سوره بقره نازل شد:
در انجام همه نمازها به ويژه نماز وسطي (نماز ظهر) كوشا باشيد و از روي خضوع و اطاعت، براي خدا بپا خيزيد (و تنبلي نكنيد).[3]
محيط و اجتماع
يكي از مهم ترين عواملي كه مانع رونق و شكوفايي مسجد مي گردد دگرگوني و سست شدن نظام ارزشي جامعه است؛ زيرا ارزش رفتارهاي اجتماعي افراد، بر اساس يك نظام رفتاري مشخص مي شود.
به عبارت ديگر، تعيين هنجارهاي جامعه، بر اساس يك نظام ارزشي صورت مي گيرد.
حضور در مسجد نيز رفتاري است كه اگر در جامعه جايگاهي نداشته باشد (ضد ارزش به شمار مي آيد) تداوم چنداني نمي يابد.
نامناسب بودن موقعيت مساجد
از اين رو، در شهرك هاي جديد و محله هاي نو ساخت شهرها، به موقعيت و ساخت مسجد كم تر توجه شده و كمبود مسجدها يا دور بودن آنها از محل زندگي، مانعي براي حضور در مسجد و رونق آن در شهرهاي امروز به شمار مي رود.[5]
تضعيف باورهاي ديني
آنها با توجه به ويژگي هاي افراد، جوان بودن، ضعف ايمان ديني ... خواسته ها و مقاصد خود را به ديگران تحميل مي كنند.
پی نوشت:
[1] . از نمازگزاري تا انس با نماز.
[2] . نك: مجتبي فرحي، زندگي در آيينه اعتدال، بوستان كتاب قم، (انتشارات دفتر تبليغات حوزه علميه قم) چاپ اول، 1380.
[3] . ناصر مكارم شيرازي، تفسير نمونه، ج 2، چاپ اول، دارالكتب الاسلامية، تهران، 1374، ص 205.
[4] . نك: معماري مساجد، ج 1، ص 254.
[5] . همان، ج 1، ص 256.
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}