این ماده مقرر می‌دارد که مراجع ملی مسئول نظارت بر رعایت حقوق بنیادین، از جمله منع تبعیض، در ارتباط با استفاده از سامانه‌های هوش مصنوعی پرخطر، می‌توانند برای ایفای مؤثر وظایف قانونی خود، درخواست دسترسی و استفاده از مستندات مرتبط را مطرح نمایند.


هر یک از کشورهای عضو اتحادیه اروپا موظف‌اند ظرف سه ماه از لازم‌الاجرا شدن این مقرره، این مراجع را شناسایی کرده و فهرست آن‌ها را به‌صورت عمومی منتشر نمایند.

در صورتی که مستندات موجود برای احراز وقوع یا عدم وقوع نقض حقوق بنیادین کافی نباشد، مرجع ذی‌ربط می‌تواند درخواست انجام آزمون سامانه هوش مصنوعی را مطرح کند. کلیه اطلاعات و داده‌های تحصیل‌شده در این فرآیند، مشمول الزامات محرمانگی خواهند بود.

ماده قبلی: 
قانون هوش مصنوعی اروپا؛ فصل 9 - ماده 76
 

متن ماده 77: اختیارات مراجع حافظ حقوق بنیادین

۱. مراجع یا نهادهای عمومی ملی که بر رعایت تعهدات ناشی از حقوق اتحادیه اروپا در زمینه حمایت از حقوق بنیادین، از جمله حق عدم تبعیض، نظارت دارند یا اجرای آن تعهدات را تضمین می‌کنند و این تعهدات در ارتباط با استفاده از سامانه‌های هوش مصنوعی پرخطر مندرج در پیوست 3 اعمال می‌شود، از اختیار درخواست و دسترسی به هرگونه مستندات ایجادشده یا نگهداری‌شده وفق این مقرره برخوردار خواهند بود، مشروط بر آنکه دسترسی به آن مستندات برای ایفای مؤثر وظایف قانونی آن‌ها و در حدود صلاحیت آن‌ها ضروری باشد.
مرجع یا نهاد عمومی ذی‌ربط موظف است مرجع نظارت بر بازار کشور عضو مربوطه را از هرگونه درخواست از این دست مطلع سازد.

۲. هر کشور عضو موظف است حداکثر تا ۲ نوامبر ۲۰۲۴ مراجع یا نهادهای عمومی موضوع بند (۱) را شناسایی کرده و فهرست آن‌ها را به‌صورت عمومی منتشر نماید. کشورهای عضو همچنین باید این فهرست را به کمیسیون و سایر کشورهای عضو اطلاع دهند و آن را به‌روز نگه دارند.

۳. هرگاه مستندات موضوع بند (۱) برای احراز این امر که آیا نقضی نسبت به تعهدات مقرر در حقوق اتحادیه اروپا در زمینه حمایت از حقوق بنیادین رخ داده است یا خیر، کافی نباشد، مرجع یا نهاد عمومی موضوع بند (۱) می‌تواند درخواست مستدلی را به مرجع نظارت بر بازار ارائه نماید تا آزمون سامانه هوش مصنوعی پرخطر از طریق ابزارها و وسایل فنی سازمان‌دهی شود.
مرجع نظارت بر بازار موظف است آزمون مزبور را با مشارکت نزدیک مرجع یا نهاد درخواست‌کننده و در مهلتی معقول پس از ارائه درخواست، سامان‌دهی و اجرا نماید.

۴. کلیه اطلاعات و مستنداتی که مراجع یا نهادهای عمومی ملی موضوع بند (۱) این ماده، وفق این ماده تحصیل می‌کنند، باید مطابق با تعهدات مربوط به محرمانگی مقرر در ماده ۷۸ این مقرره مورد رسیدگی و حفاظت قرار گیرد.
 

تحلیل و تفسیر بند به بند ماده 77: اختیارات مراجع حافظ حقوق بنیادین

بند نخست ماده ۷۷ نقش مراجع ملی حافظ حقوق بنیادین را در نظام نظارتی قانون هوش مصنوعی تقویت می‌کند و برای نخستین بار به‌صورت صریح به آن‌ها اختیار دسترسی به مستندات فنی و حقوقی مربوط به سامانه‌های هوش مصنوعی پرخطر را اعطا می‌نماید. شرط «ضرورت برای ایفای مأموریت» و محدود شدن این اختیار به حدود صلاحیت، نشان‌دهنده تلاش قانون‌گذار برای ایجاد توازن میان تضمین حقوق بنیادین، از جمله منع تبعیض، و جلوگیری از مداخله نامتناسب در فعالیت ارائه‌دهندگان است. الزام به اطلاع‌رسانی به مرجع نظارت بر بازار نیز هماهنگی نهادی و شفافیت در اعمال این اختیارات را تضمین می‌کند.

بند دوم به بُعد نهادی و شفافیت ساختاری می‌پردازد و کشورهای عضو را مکلف می‌سازد مراجع یا نهادهای واجد صلاحیت در حوزه حمایت از حقوق بنیادین را شناسایی و به‌صورت عمومی معرفی کنند. تعیین مهلت مشخص برای این اقدام و الزام به اطلاع‌رسانی به کمیسیون و سایر کشورهای عضو، از بروز ابهام در تعیین مرجع صالح جلوگیری کرده و امکان همکاری و نظارت فرامرزی منسجم را فراهم می‌سازد.

بند سوم زمانی اعمال می‌شود که بررسی مستندات به‌تنهایی برای احراز وقوع یا عدم وقوع نقض حقوق بنیادین کافی نباشد. در این وضعیت، قانون‌گذار یک ابزار تکمیلی پیش‌بینی کرده و به مراجع حافظ حقوق بنیادین اجازه داده است از مرجع نظارت بر بازار درخواست سازمان‌دهی آزمون فنی سامانه هوش مصنوعی پرخطر را نمایند. مشارکت نزدیک مرجع درخواست‌کننده در فرآیند آزمون، نشان می‌دهد که هدف صرفاً ارزیابی فنی نیست، بلکه بررسی آثار سامانه بر حقوق بنیادین اشخاص نیز مدنظر است.

بند چهارم با تأکید بر رعایت محرمانگی اطلاعات، بُعد حمایتی و اعتمادساز مقرره را تکمیل می‌کند. این بند تضمین می‌نماید که دسترسی گسترده مراجع عمومی به داده‌ها و مستندات حساس، به افشای اسرار تجاری یا نقض الزامات امنیتی منجر نشود و بدین ترتیب، زمینه همکاری مؤثر میان ارائه‌دهندگان سامانه‌های هوش مصنوعی و نهادهای ناظر بر حقوق بنیادین فراهم گردد.
 
منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون