​​​​​​​قانون هوش مصنوعی اروپا: ملاحظه 21

ملاحظه مقدماتی بیست‌ویکم بیان می‌کند که برای تضمین رقابت منصفانه و حمایت مؤثر از حقوق افراد، قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا باید به‌صورت غیرتبعیض‌آمیز بر همه ارائه‌دهندگان سامانه‌های هوش مصنوعی اعمال شود، صرف‌نظر از اینکه در داخل اتحادیه اروپا مستقر باشند یا خارج از آن. همچنین این قانون بر بهره‌برداران سامانه‌های هوش مصنوعی که در اتحادیه مستقر هستند نیز اعمال می‌شود. این ملاحظه منطق فرامرزی قانون را تثبیت می‌کند و نشان می‌دهد که اتحادیه اروپا می‌کوشد هم از حقوق اشخاص در قلمرو خود حمایت کند و هم مانع از برهم خوردن رقابت به سود بازیگران خارج از اتحادیه شود.  

قانون هوش مصنوعی اروپا:  متن ملاحظه 21

«به‌منظور تضمین شرایط رقابتی برابر (level playing field) و حمایت مؤثر از حقوق و آزادی‌های اشخاص در سراسر اتحادیه، قواعد مقرر در این مقرره باید به‌صورت غیرتبعیض‌آمیز نسبت به ارائه‌دهندگان سامانه‌های هوش مصنوعی اعمال شود، صرف‌نظر از اینکه در داخل اتحادیه مستقر باشند یا در کشور ثالث، و نیز نسبت به بهره‌برداران سامانه‌های هوش مصنوعی که در داخل اتحادیه مستقر هستند.»
 

تحلیل ملاحظه 21

این ملاحظه یکی از مهم‌ترین اصول صلاحیتی و اجرایی قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا را بیان می‌کند: قانون نباید صرفاً به بازیگران مستقر در اتحادیه محدود بماند، بلکه باید بر همه ارائه‌دهندگان سامانه‌های هوش مصنوعی که وارد بازار اتحادیه می‌شوند اثر بگذارد، حتی اگر در خارج از اتحادیه مستقر باشند. این اصل، یکی از ستون‌های اصلی منطق تنظیم‌گری اتحادیه اروپاست و نشان می‌دهد که قانون هوش مصنوعی از همان الگوی فرامرزی‌ای پیروی می‌کند که پیش‌تر در حقوق دیجیتال اروپا، به‌ویژه در حوزه حفاظت از داده، دیده‌ایم.
نخستین نکته مهم این ملاحظه، اصل «شرایط رقابتی برابر» (level playing field) است. قانون‌گذار می‌خواهد از وضعیتی جلوگیری کند که در آن شرکت‌های مستقر در اتحادیه ناچار به رعایت الزامات سخت‌گیرانه قانون باشند، اما بازیگران خارجی بتوانند بدون تحمل همان هزینه‌های انطباق، به همان بازار دسترسی داشته باشند. چنین وضعی هم رقابت را مخدوش می‌کند و هم انگیزه تبعیت را تضعیف می‌سازد. بنابراین، قانون‌گذار تصریح می‌کند که قواعد باید بدون تبعیض بر همه ارائه‌دهندگان اعمال شوند، فارغ از محل استقرار آنان.

دومین نکته مهم، منطق «حمایت مبتنی بر اثر» (effects-based protection) است. قانون‌گذار به محل استقرار شرکت به‌عنوان معیار اصلی نگاه نمی‌کند، بلکه به این توجه دارد که اثر سامانه هوش مصنوعی بر چه کسانی و در کجا واقع می‌شود. اگر یک سامانه هوش مصنوعی در بازار اتحادیه عرضه شود یا بر اشخاص داخل اتحادیه اثر بگذارد، قانون باید بتواند بر آن اعمال شود؛ حتی اگر توسعه‌دهنده یا عرضه‌کننده آن در کشوری خارج از اتحادیه مستقر باشد. این همان منطق حقوقی‌ای است که اتحادیه از طریق آن تلاش می‌کند از حقوق افراد در قلمرو خود محافظت کند.

سومین نکته، تمایز میان «ارائه‌دهنده» (provider) و «بهره‌بردار» (deployer) است. ملاحظه تصریح می‌کند که درباره ارائه‌دهندگان، محل استقرار در داخل یا خارج اتحادیه تفاوتی ایجاد نمی‌کند؛ اما درباره بهره‌برداران، تمرکز قانون بر بهره‌بردارانی است که در داخل اتحادیه مستقرند. این تمایز نشان می‌دهد که قانون‌گذار میان بازیگری که سامانه را طراحی یا عرضه می‌کند و بازیگری که آن را در عمل به کار می‌گیرد تفاوت می‌گذارد و برای هرکدام منطق صلاحیتی متفاوتی در نظر می‌گیرد.
چهارمین نکته مهم، اصل «اعمال غیرتبعیض‌آمیز» قانون است. این عبارت فقط به معنای بی‌طرفی جغرافیایی نیست، بلکه بیانگر آن است که قانون‌گذار نمی‌خواهد مقررات را به نفع بازیگران داخلی یا علیه بازیگران خارجی طراحی کند. هدف، حمایت‌گرایی اقتصادی صرف نیست؛ بلکه ترکیب دو هدف است: حمایت از حقوق بنیادین و تضمین رقابت منصفانه. به بیان دیگر، قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا در اینجا می‌کوشد هم ابزار حمایت از بازار باشد و هم ابزار حمایت از حقوق.

در نهایت، این ملاحظه نشان می‌دهد که قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا از آغاز با منطق «قدرت تنظیم‌گری فرامرزی» طراحی شده است. یعنی اتحادیه نمی‌خواهد صرفاً رفتار بازیگران درون مرزهای خود را تنظیم کند، بلکه می‌خواهد استانداردهای خود را به شرط دسترسی به بازار اتحادیه، به بازیگران جهانی نیز تحمیل کند. این همان منطق «اثر بروکسل» (Brussels Effect) در حوزه هوش مصنوعی است.


منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون