قانون هوش مصنوعی اروپا: متن ملاحظه 23
«این مقرره باید همچنین نسبت به نهادها، سازمانها، دفاتر و آژانسهای اتحادیه نیز اعمال شود، هرگاه در مقام ارائهدهنده (provider) یا بهرهبردار (deployer) یک سامانه هوش مصنوعی عمل میکنند.»تحلیل ملاحظه 23
این ملاحظه کوتاه است، اما از نظر حقوق عمومی و حکمرانی، یکی از مهمترین گزارههای قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپاست. اهمیت آن در این است که قانونگذار صراحتاً اعلام میکند نهادهای خود اتحادیه اروپا نیز از شمول قانون مستثنا نیستند. به بیان ساده، اتحادیه اروپا فقط برای دیگران قانون وضع نمیکند؛ بلکه خود نیز، هرگاه در نقش توسعهدهنده یا بهرهبردار سامانههای هوش مصنوعی ظاهر شود، تابع همان قواعد خواهد بود.نخستین اهمیت این ملاحظه در اصل «الزام دولت به تبعیت از همان قواعدی است که وضع میکند» نهفته است. این اصل یکی از بنیادهای حکمرانی قانونمدار است. اگر نهادهای اتحادیه میتوانستند در مقام استفاده یا توسعه سامانههای هوش مصنوعی از قواعد این قانون مستثنا شوند، قانون با یک شکاف مشروعیتی جدی مواجه میشد. قانونگذار با این ملاحظه تلاش میکند از چنین دوگانگیای جلوگیری کند و نشان دهد که قواعد هوش مصنوعی برای بخش عمومی و بخش خصوصی بهطور اصولی یکسان الزامآورند.
دومین نکته مهم، بُعد نهادی این ملاحظه است. عبارت «نهادها، سازمانها، دفاتر و آژانسهای اتحادیه» دامنهای وسیع دارد و فقط به کمیسیون اروپا محدود نیست. این عبارت میتواند نهادهای مختلف اتحادیه را در بر گیرد؛ از کمیسیون و شورا گرفته تا آژانسهایی مانند نهادهای نظارتی، اجرایی، مرزی، امنیتی یا دادهای. اهمیت این نکته در آن است که قانونگذار میداند استفاده از هوش مصنوعی فقط در بازار خصوصی رخ نمیدهد، بلکه در خود ساختار حکمرانی اتحادیه نیز حضوری روزافزون دارد.
سومین نکته، اهمیت این ملاحظه برای مشروعیت حکمرانی الگوریتمی است. هرگاه نهادهای عمومی از هوش مصنوعی استفاده میکنند ــ بهویژه در حوزههایی مانند نظارت، تصمیمگیری اداری، تخصیص منابع، ارزیابی ریسک، کنترل مرزها یا خدمات عمومی ــ خطر مداخله در حقوق بنیادین حتی بیشتر از بخش خصوصی است. به همین دلیل، اگر قانون میخواهد از حقوق بنیادین در برابر هوش مصنوعی حفاظت کند، منطقی نیست که حساسترین بازیگر عمومی را از شمول خود خارج بگذارد.
چهارمین نکته مهم، اصل «برابری در انطباق» (compliance parity) است. این ملاحظه نشان میدهد که نهادهای اتحادیه نیز، اگر سامانهای را توسعه دهند (provider) یا به کار گیرند (deployer)، باید همان الزامات مربوط به شفافیت، مستندسازی، ارزیابی ریسک، پاسخگویی و رعایت حقوق بنیادین را رعایت کنند. این نکته برای جلوگیری از استاندارد دوگانه میان بخش عمومی و خصوصی اهمیت اساسی دارد.
در نهایت، این ملاحظه یک پیام مهم حکمرانی در خود دارد: اتحادیه اروپا میخواهد تنظیمگر هوش مصنوعی باشد، اما این تنظیمگری را از خود آغاز میکند. از این حیث، ملاحظه ۲۳ یکی از مهمترین پایههای مشروعیت، انسجام و اعتبار قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپاست.
منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون
