قانون هوش مصنوعی اروپا: متن ملاحظه 22
«با توجه به ماهیت دیجیتال برخی سامانههای هوش مصنوعی، این سامانهها باید حتی در مواردی که در اتحادیه عرضه نمیشوند، به بهرهبرداری نمیرسند یا در اتحادیه استفاده نمیشوند نیز در قلمرو این مقرره قرار گیرند. برای مثال، این وضعیت زمانی رخ میدهد که یک بهرهبردار مستقر در اتحادیه، برخی خدمات را در ارتباط با فعالیتی که توسط یک سامانه هوش مصنوعی انجام میشود و در صورت شمول، در زمره سامانههای پرخطر قرار میگیرد، به یک بهرهبردار مستقر در کشور ثالث برونسپاری کند. در چنین شرایطی، سامانه هوش مصنوعیای که توسط آن بهرهبردار در کشور ثالث استفاده میشود، ممکن است دادههایی را که بهطور قانونی در اتحادیه گردآوری و از آن منتقل شدهاند پردازش کند و برونداد حاصل از آن پردازش را به بهرهبردار طرف قرارداد در اتحادیه ارائه دهد، بیآنکه آن سامانه هوش مصنوعی در اتحادیه عرضه، به بهرهبرداری گذاشته یا در اتحادیه استفاده شده باشد.برای جلوگیری از دور زدن این مقرره و تضمین حمایت مؤثر از اشخاص حقیقی مستقر در اتحادیه، این مقرره باید همچنین نسبت به ارائهدهندگان و بهرهبرداران سامانههای هوش مصنوعی که در کشور ثالث مستقر هستند نیز اعمال شود، تا آنجا که برونداد تولیدشده توسط این سامانهها قرار است در اتحادیه مورد استفاده قرار گیرد.
با این حال، برای لحاظ ترتیبات موجود و نیازهای خاص همکاری آینده با شرکای خارجی که اطلاعات و ادله با آنان مبادله میشود، این مقرره نباید نسبت به مقامات عمومی کشورهای ثالث و سازمانهای بینالمللی اعمال شود، هنگامی که در چارچوب همکاری یا توافقهای بینالمللی منعقدشده در سطح اتحادیه یا ملی، برای همکاریهای انتظامی و قضایی با اتحادیه یا دولتهای عضو عمل میکنند، مشروط بر آنکه کشور ثالث یا سازمان بینالمللی مربوط، تضمینهای کافی در خصوص حمایت از حقوق و آزادیهای بنیادین اشخاص فراهم کند.
مراجع صلاحیتدار برای نظارت بر مقامات انتظامی و قضایی ذیربط تحت این مقرره باید ارزیابی کنند که آیا این چارچوبهای همکاری یا توافقهای بینالمللی، تضمینهای کافی در خصوص حمایت از حقوق و آزادیهای بنیادین اشخاص را در بر دارند یا خیر. مقامات ملی دریافتکننده و نیز نهادها، سازمانها، دفاتر و آژانسهای اتحادیه که در داخل اتحادیه از چنین بروندادهایی استفاده میکنند، همچنان مسئول تضمین انطباق این استفاده با حقوق اتحادیه باقی میمانند. هرگاه این توافقهای بینالمللی در آینده بازنگری شوند یا توافقهای جدیدی منعقد شود، طرفهای متعاهد باید نهایت تلاش خود را برای همسو ساختن آن توافقها با الزامات این مقرره به کار گیرند.»
تحلیل ملاحظه 22
این ملاحظه یکی از مهمترین احکام مربوط به قلمرو فرامرزی قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپاست و نشان میدهد که قانونگذار اروپایی بهخوبی آگاه است که در محیط دیجیتال، محل استقرار فیزیکی سامانه دیگر معیار کافی برای تنظیمگری نیست. در جهان هوش مصنوعی، یک سامانه میتواند کاملاً خارج از اتحادیه مستقر و اجرا شود، اما آثار آن مستقیماً در داخل اتحادیه ظاهر گردد. به همین دلیل، قانونگذار قلمرو قانون را از «محل استقرار سامانه» به «محل اثرگذاری برونداد» گسترش میدهد.نخستین نکته محوری این ملاحظه، مقابله با «برونسپاری مقرراتگریز» (regulatory arbitrage) است. قانونگذار بهصراحت سناریویی را هدف قرار میدهد که در آن یک بازیگر اروپایی، فعالیت پرریسک هوش مصنوعی را به یک پیمانکار خارج از اتحادیه واگذار میکند تا ظاهراً از شمول قانون بگریزد. این ملاحظه این راه فرار را میبندد و تصریح میکند که اگر خروجی سامانه قرار است در اتحادیه استفاده شود، صرفِ اجرای فنی سامانه در خارج از اتحادیه آن را از قلمرو قانون خارج نمیکند.
دومین نکته مهم، تثبیت اصل «تنظیمگری مبتنی بر برونداد» (output-based regulation) است. در اینجا قانونگذار تصریح میکند که آنچه اهمیت دارد فقط محل استقرار سامانه یا محل پردازش نیست، بلکه محل استفاده از برونداد سامانه است. اگر خروجی سامانه در اتحادیه به کار گرفته شود و بر حقوق، فرصتها یا وضعیت اشخاص در اتحادیه اثر بگذارد، قانون باید بتواند بر آن اعمال شود. این رویکرد یکی از پیشرفتهترین اشکال صلاحیت تنظیمگری در حقوق دیجیتال است.
سومین نکته، وجود یک استثنای محدود اما مهم برای همکاریهای انتظامی و قضایی بینالمللی است. قانونگذار میپذیرد که در عمل، همکاری با دولتهای ثالث، نهادهای بینالمللی، پلیسها و مراجع قضایی خارجی گاه مستلزم تبادل داده، اطلاعات و حتی برونداد سامانههای هوش مصنوعی است. از این رو، برای پرهیز از اختلال در همکاریهای بینالمللی، یک استثنا پیشبینی میشود. اما این استثنا مطلق نیست؛ شرط آن وجود «تضمینهای کافی» برای حمایت از حقوق بنیادین و آزادیهای اشخاص است.
چهارمین نکته مهم، تأکید بر تداوم مسئولیت در داخل اتحادیه است. حتی در مواردی که برونداد از خارج اتحادیه و در چارچوب همکاریهای بینالمللی دریافت میشود، مسئولیت حقوقی از بین نمیرود. هر مقام ملی، نهاد اتحادیه یا سازمانی که در داخل اتحادیه از این خروجی استفاده میکند، همچنان مسئول تضمین انطباق آن استفاده با حقوق اتحادیه است. این نکته بسیار مهم است، زیرا قانونگذار اجازه نمیدهد منشأ خارجی برونداد بهانهای برای فرار از مسئولیت حقوقی در داخل اتحادیه شود.
در نهایت، این ملاحظه نشان میدهد که قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا صرفاً یک قانون بازار داخلی نیست، بلکه یک رژیم تنظیمگری فرامرزی برای کنترل آثار جهانی هوش مصنوعی بر اشخاص داخل اتحادیه است. منطق این ملاحظه روشن است: در عصر هوش مصنوعی، محل استقرار سامانه اهمیت کمتری از محل اثرگذاری آن دارد.
منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون
