خليج فارس در عصر اسلامي

آب هاي نيگلون خليج فارس از گذشته هاي دور بازار دادو ستد و تأمين معيشت اهالي بومي اطراف اين دريا بوده است. در دوران باستان، همه ي اقوام منطقه، از هر رنگ و نژادي که بودند، زير سايه ي امنيت فراهم آمده از نيروي پر
چهارشنبه، 15 بهمن 1393
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
خليج فارس در عصر اسلامي
 خليج فارس در عصر اسلامي

 

نويسنده: دکتر علي اکبر ولايتي





 

آب هاي نيگلون خليج فارس از گذشته هاي دور بازار دادو ستد و تأمين معيشت اهالي بومي اطراف اين دريا بوده است. در دوران باستان، همه ي اقوام منطقه، از هر رنگ و نژادي که بودند، زير سايه ي امنيت فراهم آمده از نيروي پر قدرت ناوگان دريايي ايرانيان به بهره برداري از موقعيت تجاري و خزاين غني دريايي خليج فارس مشغول بودند. اما رفته رفته، نبردهاي متعدد و گاه طولاني شاهان ايراني با رقباي يوناني و رومي شان موجب فرسايش توان نظامي و اقتصادي ايرانيان گشت. جدال ها و اختلافات داخلي دربار، و در پي آن، پدر کشي ها و برادرکشي شاهزادگان بي مايه و طمّاع ساساني، ضربه اي کاري بر پيکره ي توان دريايي ايرانيان وارد ساخت. نبود حضور پشتيباني نظامي ايرانيان، نا امني تجارت دريايي خليج فارس را براي تمام اقوام منطقه رقم زد. در نتيجه، اين تنها ايرانيان نبودند که از ضعف ساسانيان لطمه ي اقتصادي مي خوردند؛ بلکه همه ي اقوام منطقه نيز متضرر شده بودند.
در اين هنگام، شاهين تيزپرواز تمدن اسلامي از سرزمين هاي گرم جنوب خليج فارس پرواز خود را آغاز کرد و سايه ي امنيت بال هاي پر قدرت خود را بر سراسر کرانه هاي شمالي و جنوبي آن گسترد. تمدن اسلامي توانست با بهره مندي از شور و شوق سربازان مخلص و فداکار مسلمان جاي خالي فرمان روايان قدرتمند باستاني را پر کند و با تکيه بر اصول غني اقتصاد اسلامي، نه تنها رونق را به بازار از دست رفته ي خليج فارس باز گرداند؛ بلکه آب ها و آب راه هاي آن را پر رونق ترين بازارهاي عصر خود سازد. حتي نبردهاي فتوح صدر اسلام نيز از رونق تجاري راه هاي آبي نکاست، بلکه به نحو چشمگيري بر رونق آن ها افزود.
در قرون بعدي، گسترش سرزمين هاي اسلامي و يک پارچه شدن اقاليمي که پيش تر، با يک ديگر مرز و حد سياسي داشتند، کل سرزمين هاي اسلامي را به بازار آزادي براي داد و ستد مسلمانان تبديل کرد. در اين ميان، خليج فارس، براي مسلمانان، به مثابه ي خليجي متصل به آب هاي آزاد و داراي موقعيت استراتژيک، در مقايسه با نسبت به ممالک خارجي، اهميت فراواني يافت.
با اين که دستگاه خلافت اموي و عباسي اعراب را از درآميختگي با ايرانيان باز مي داشت، اما مدت کوتاهي پس از آغاز فتوحات، اقوام کرانه هاي شمالي و جنوبي خليج فارس، چنان به هم درآميختند که تشخيص تبار آنان گاه بسيار مشکل بود. چنان که ايرانيان در سواحل عمان تا يمن ساکن شدند و قبايل عرب در خوزستان و مُکران و فارس مستقر گرديدند. اين اقوام مختلط در زير سايه ي اسلام تا آن جا که تمايلات سياسي حکام وقت اجازه مي داد، با همزيستي، تعامل اقتصادي و فرهنگي مشترکي را پيش بردند و زمينه را براي رشد و رونق فرهنگي و اقتصادي خليج فارس فراهم آوردند.
افزون بر اين، اعراب که پيش تر، تجربه ي با ارزشي در زمينه ي شهرنشيني و شهرسازي نداشتند، در زير سايه ي جهان شمولي اسلام و گسترش سريع آن، جذب نکات ارزشمند تمدن و فرهنگ ديگر مناطق شدند و توسعه ي مراکز شهري و گسترش شهرنشيني را در کرانه هاي خليج فارس رقم زدند. توسعه ي شهرنشيني در اين مناطق، خود موجب مهاجرت هر چه بيشتر طوايف و قبايل ايراني و عرب به دو سوي کرانه هاي خليج فارس و ايجاد يک بافت و سيماي مختلط شهري، که آميخته اي همگون از عناصر اسلامي و ايراني را چون مساجد، مدارس، بازارها، رصدخانه ها، کتابخانه ها، سقاخانه ها، مناره ها و گنبدها بود، رقم زد.
عرب هاي حاشيه ي جنوبي خليج فارس، که به اخلاق اسلامي متخلق شده بودند، در راستاي تعاليم دين مبين اسلام، ميراث تمدني قوم باستاني پارس را ارج نهادند، و به احترام آنان، نام خليج فارس ( يا چنان که بني عباس در قرون نخستين اسلامي مي خواندند، بَحر فارسي ) را تا به امروز بر آب هاي جنوبي ايران حفظ کردند. گر چه در تاريخ معاصر، گاه رد پايي از استعمارگران در تضعيف انديشه هاي عميق و باورهاي غني مسلمانان در احترام به ذخاير معنوي و تاريخي همه ي اقوام مسلمان، به ويژه ايرانيان، بر جاي مانده، ولي اين وسوسه ها هيچ گاه جنبه ي جدي و قابل توجهي نيافته و مسلمانان با هر نژاد و باوري، در کنار هم، براي فتح قلل رفيع آرمان هاي اسلامي به پيش مي تازند.
منبع مقاله :
ولايتي، علي اکبر، (1391)، خليج فارس در عصر اسلام، تهران: نشر اميرکبير، چاپ اول.

/ج

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین