معرفی بنای باب همایون در تهران

بابِ همایون ، دروازه و خیابان متصل به آن در ارگ قاجاری در تهران . نیمة جنوبی ارگ ، جایگاه محلة سلطنتی ، با کوچه ای به نام کوچة دربِ اندرون از ناحیة وزارتی در شمال جدا می شد و خیابان شمالی - جنوبی الماسیّه ، که
چهارشنبه، 25 شهريور 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
معرفی بنای باب همایون در تهران
معرفی بنای باب همایون در تهران

 

نویسنده : شاهپور شهبازی ( ایرانیکا)




 

بابِ همایون (1) ، دروازه و خیابان متصل به آن در ارگ قاجاری در تهران . نیمة جنوبی ارگ ، جایگاه محلة سلطنتی ، با کوچه ای به نام کوچة دربِ اندرون از ناحیة وزارتی در شمال جدا می شد و خیابان شمالی - جنوبی الماسیّه ، که بعدها باب همایون نامیده شد، خود ناحیة وزارتی را به دو محله تقسیم می کرد. سر درِ الماسیّه ، انتهای جنوبی خیابان الماسیّه را به وسط کوچة درب اندرون می پیوست ؛ دروازة دیگری به نام دروازة ارگ ، بنای ساده ای که در دورة تسلّط افغانها ساخته شد، آن خیابان را به باروی شمالی ارگ متّصل می کرد (مینورسکی در چاپ اول د.اسلام ، ج 8، ص 718، به نقشه ای از محلات ارگ و تهران که برزین در 1258 تهیّه کرد اشاره و آن را از نظر تاریخی مهم تلقی می کند). در 1285-1291 براساس طرح اوگوست کرزیر اتریشی ، تهران توسعة اساسی یافت (پولاک ، ص 218 و لوحة 3) و به گسترش شهر در همة جهات انجامید (آرنس ، ص 46 وبعد). میدان توپخانه در شمال ارگ احداث شد؛ برای کشیدن خیابان ناصریّه (بعدها ناصرخسرو) به قصد انحراف مسیر عبور و مرور عمومی از خیابان الماسیّه ، خندق شرقی ارگ پر شد (اعتمادالسلطنه ،1293ـ 1296، ج 3، ص 44) و خیابان الماسیّه و دروازه های آن نوسازی شد. وظیفة نظارت بر نوسازی به محمد رحیم خان قاجار علاءالدوله امیر نظام محول شد و در آن سنتهای قدیم معماری ایرانی با بعضی خصوصیات معماری اروپایی به هم آمیخت (رجوع کنید به کرزن ، ص 306 و بعد). سردرِ الماسیّه به صورت ساختمانی دو اشکوبه تجدید بنا شد و آن را باب همایون نامیدند (تقلیدی آشکار از عثمانیها که این نام را به معنای «دروازة شاهی » به درِ ورودی اصلی در باروی خارجی سرایِ نو سلطان ، یعنی طوپقاپوسرای در استانبول ، اطلاق می کردند رجوع کنید به باب همایون (2)). اشکوب پایین با سنگبری و کاشیهای لعابی با رنگهای درخشان تزیین شد. دهانه ای بزرگ محل عبور و مرور بود و طاقنماها و ایوانها و اتاقکهای دروازه بانها در دو جناح آن قرار داشت . نمای نیمدایرة بالای دروازه با کاشیهای لعابی دارای نقش گل و گیاه و در میان آن به نشان دولت و سلطنت ، شیر و خورشید، مزیّن بود. در اشکوب بالا تالاری بود با دو ستون مزیّن به گچکاری و نوارهای پیچاپیچ و طاقی نیمدایره با طرحهای گوناگون گل و گیاه و در دو جناح این تالار دو گوشواره یا دهلیز با شیشه های رنگی و آیینه کاری . هرگاه شاه در تهران بود بر فراز این سردر پرچم شیر و خورشید در اهتزاز بود (کرزن ، ص 307-308؛ ذکاء، ص 336 به بعد، با عکسی از آن زمان در شکل 149). نامِ خیابان الماسیّه نیز به باب همایون (بعدها نیز دالان بهشت یا خیابان دولت ) تغییر یافت و به خیابانی سنگفرش شده ، پهن و مستقیم ، با پیاده رو و ردیف درختان و تیرهای چراغ (چراغهای روغن سوز) و نرده های فلزی تبدیل شد. دو ردیف مغازة متحدالشکل ، همگی با نماهایی مزیّن به طاقهای مدور و طاقکهای مشبّک ،
معرفی بنای باب همایون در تهران
در دو طرف خیابان ایجاد شد. خیابان باب همایون به ساختمانهای اداری عمده مانند مدرسة نظام ، قورخانه ، انبار غلّة خالصه ، مجمع الصنایع ، جایی که صاحبان حرف مختلف و صنعتگران حرفه ای در کارگاههای شخصی خود کار می کردند (اعتمادالسلطنه ، 1299) و نیز به مسجد مهدعلیا و غیر مستقیم به مدرسة دارالفنون راه داشت (ذکاء، ص 338 به بعد، با ارجاعات و شکل شمارة 147 حاوی نقاشی آبرنگ محمودخان ملک الشعراء). دروازة ارگ در آن وقت دروازة دولت نامیده شد و به صورت دروازه ای دو اشکوبه با دهانه ای بزرگ و دهانه های کوچکتر و کوتاهتری در در جناح و رواقی ستوندار -که بالای آن سر مناره ای نیمدایره که در دو طرف آن دو گوشواره قرار داشت - ساخته شد. درهای اصلی بنا چدنی بود و نمای آن با کاشیهای براق با طرحهای پُرتلالو مزیّن شده بود (ذکاء، ص 339 و بعد؛ کرزن ، ص 306-307 و شکل مقابل ص 306). در 1313ش در زمان رضاخان ضمن طرح توسعة جدید، باروها و دروازه های ارگ برداشته شد (مصطفوی ، ص 26؛ بوبک ، ص 18)، ولی خیابان باب همایون نسبتاً دست نخورده باقی ماند.
منابع تحقیق:
(1) محمد حسن بن علی اعتمادالسلطنه ، روزنامة ایران ، ش 478، 1299؛
(2) همو، مرآت البلدان ، چاپ سنگی تهران 1293-1296؛
(3) یحیی ذکاء، تاریخچة ساختمانهای ارگ سلطنتی تهران و راهنمای کاخ گلستان ، تهران 1349ش ؛
(4) محمد تقی مصطفوی ، «ارگ تهران »، اطلاعات ماهانه ، دورة 6، ش 69 (1332ش )؛
(5) P.G. Ahrens, Die Entwicklung der Stadt Tehran , Opladen 1966;
(6) H. Bobek,"Tehran",in Geographische Forschungen= Schlern-Schriften 190: Festschrift zum 60. Geburstag von Hans Kinzl , Innsbruck 1958, G.N. Curzon, Persia and the Persian question , London 1892, EI,s.v. Tehran(V.Minorsky);
(7) J.E. Polak, ،، Topographische Bemerkungen zur Karte der Umgebung und zu dem Plane von Teheran,"" in Mitteieungen der K.K. geographischen Gesellschaft in Wien , 20 (1877).

منبع مقاله :
دانشنامه ی جهان اسلام، زیر نظر سید مصطفی میرسلیم، تهران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، نشر کتاب مرجع، چاپ سوم، 1386



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین