آیا خودنمایی در همه جا بد است؟

ریا چیست و آیا در همه جا باید از خودنمایی پرهیز كرد؟ برای پاسخ به این سؤال، ابتدا باید حقیقت ریا را دریافت . ریا گرفته شده از رویت است و تعریف آن عبارت است از: طلب منزلت و مقام در قلب‏های مردم به وسیله عبادات و طاعات خداوند متعال . این گونه ریا حرام است و سبب باطل شدن عبادت می‏شود . شخص ریاكار نزد مردم چنان نشان می‏دهد كه مخلص و مطیع واقعی خداوند است، در صورتی كه در حقیقت چنین نیست . باید توجه داشت تحقق ریا: اولا، به قصد ریا مشروط است . ثانیا، به داشتن غرضی از اغراض دنیوی، نظیر كسب محبوبیت و ثروت و ریاست، بستگی دارد . عالمان علم اخلاق برای درمان ریا به راهكارهای زیر اشاره كرده‏اند:
1 . شناخت ریشه ریا (حب جاه و منزلت نزد مردم) و ریشه كن ساختن آن
2 . شناخت زیان ریا
ریا قلب را تیره كرده، توفیق اصلاح نفس را می‏گیرد و اعمال نیك انسان را به آتش دوزخ تبدیل می‏كند .
3 . توجه به این واقعیت كه طلب جاه و مقام نزد خلق اظهار نیاز نزد نیازمندان است; زیرا آنان نیز همه محتاج خدایند و منزلت نزد آنان اندك سودی ندارد .
4 . توجه به نعمت‏های اخروی و مقامات معنوی
5 . عادت كردن به عبادت پنهانی
این كار در آغاز سخت است; ولی با مداومت و تمرین آسان خواهد شد . (1)
البته برای از بین بردن ریا لازم نیست انسان خود را در برابر مردم گناهكار جلوه دهد . این كار ناپسند و خلاف رضای خدا است; زیرا خداوند دوست دارد آبروی بنده مؤمنش نزد مردم حفظ شود و اگر لغزشی دارد، نزد آنان رسوا نگردد . بنده باید رابطه خود را با پروردگار نیكو گرداند; پنهانی از گناهان خویش توبه كند; عهد بندد از گناهان دست كشد و در این كار از او مدد جوید .
نكته مهم دیگر این است كه نباید از ترس ریا از عبادات و انجام دادن حسنات دست كشید; زیرا این خود یكی از وسوسه‏های شیطانی است كه به این وسیله انسان را از خدا دور می‏سازد . بنابراین، باید كارهای نیك را با جدیت انجام داد و در عین حال در دوری از ریا كوشید و از خداوند بزرگ در این باره یاری خواست . (2)
در خصوص سؤال شما، پرهیز از ریا تمام شؤون آدمی (ظاهر و باطن) را در بر می‏گیرد و به مكان و فضای خاصی محدود نمی‏شود; یعنی مؤمن موظف است تهذیب نفس را از درون شروع كند; دل را از رذائلی همچون ریا پاك سازد و آن گاه به ظاهر و آشكار رسد كه اصلاح ظاهر پس از پاكسازی درون بسیار آسان است; چنان كه مولا علی (علیه السلام) در نهج‏البلاغه می‏فرماید: «من اصلح سریرته اصلح الله علانیته; هر كس درون خود را اصلاح كند، خداوند ظاهرش را نیز اصلاح خواهد كرد» . پس ریا رذیله‏ای یا گناهی است كه در همه حال و در همه جا باید از آن پرهیز كرد .