تورگو، اتیئن فرانسوا

[etien frānsuā türgo]
Étienne-François Turgot
(ت. پاریس، فرانسه، 26 خرداد 1100/ 16 ژوئن 1721؛ و. شاتوآوبون، کالوادوس، فرانسه، 5دی 1167/ 25 دسامبر 1788)، گیاه شناسی، کشاورزی.
برادر مهتر اصلاحگر مشهور، شوالیه تورگو، دارنده‌ی نشان درجه‌ی چهارم مالتا و مارکی دوسومون، کوتاه زمانی فرماندار گویان (1143-1144) بود. تورگو، پس از آن که در 1144 از زندگی عمومی کناره گرفت، وقت خویش را صرف مطالعه و تجربه در زمینه‌ی کشاورزی کرد؛ او در نتیجه‌ی علاقه‌هائی که به این کار داشت، قبلاً کشت غلات غیر بومی را در مالتا و گویان باب کرده بود. تورگو، مانند دوستانش مالزِرب و دوئامل دومونسو، که با آنها مکاتباتی در باب مسائل کشاورزی داشت، بخش بزرگی از زمینهایش در نورماندی را به امر بومی گرداندن درختان غیر بومی و کشت گیاهان کمیاب اختصاص داد. همچنین سکونتگاهی را در پاریس برای خویش حفظ کرد، و در آنجا توانست یکی از تحت الحمایه‌های خود، هکتور سن ژان دو کروکور، را به دیگر طبیعیدانان و دانشمندان کشاورزی معرفی کند. تورگو از اعضای فرهنگستان سلطنتی علوم (1144)، و نیز از اعضای مؤسس انجمن کشاورزی پاریس (1140) بود.
معمولاً گفته می‌شود که تورگو در تاریخ 30 مهر 1168 از جهان رخت بربسته است. تاریخ 4 دی 1167 که در اینجا پذیرفته شده به استناد خبر مندرج در Journal de Paris («روزنامه‌ی پاریس»، اول ژانویه‌ی 1789، صفحه‌ی 4) آورده شده است.

کتابشناسی

یکم، کارهای اصلی.

آثار تورگو بدین قرارند: Mémoire instructif sur la manière de rassembler, de préparer, de conserver, et d"envoyer les diverses couriosités d"histoire naturelle (پاریس-لیون، 1758)؛ و Essai sur les arbres d"ornement, les arbrisseaux, et arbustes de pleine terre (آمستردام - پاریس، 1778). بخشی از اثر اخیر، با مطالب اضافی، در The Gardener’s Dictionary ، تألیف فیلیپ میلر، چاپ هفتم (لندن، 1759؛ تجدید چاپ، دابلین، 1764)، ترجمه شده است.
تورگو چندین مقاله در MARS و در MAgr انجمن پادشاهی کشاورزی (پاریس) نوشت. بیشتر دستنویسها در مجموعه‌های خصوصی محفوظند.

دوم. خواندنیهای فرعی.

اشاره‌هائی را که به تورگو و آثارش صورت گرفته است می‌توان در نوشته‌های زیرین یافت: ستایشنامه به قلم پ. آ. بروسونه، در MAgr، شماره پاییز (1789)، و ستایشنامه به قلم مارکی دو کوندو رسه، در Histoire de l’Académie des sciences, 1789 (1793)، 31-38؛ و Notice historique sur les members et correspondants de l’Academie de sciences ayant travaillé dans les colonies françaises de la Guyane et des Antilles de la fin du siècle au début du ، از آلفرد لاکروا (پاریس، 1932)؛ و Figurers des savants، از همو، سوم (پاریس، 1932)، 61-69.
منبع مقاله :
گیلیپسی، چارلز کولستون، (1387) زندگینامه‌ی علمی دانشوران، ترجمه احمد آرام ... [و دیگران]، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول