ماه رمضان; بهار دعا و مناجات با خدا

ماه رمضان ماه خودسازى و تصفيه روح است. خداوند همه اسباب كار را در اين ماه‏براى پالايش روح و روان از آلودگى‏هاى گناه فراهم نموده و با لطف و رحمت مخصوص‏خويش همه درها و راه‏ها را در راستاى تهذيب نفس و صفاى باطن و تكامل معنوى گشوده‏است. فرصت‏بسيار خوبى براى انسان‏ها است تا در كنار اين سفره بزرگ و متنوع رحمت‏الهى بنشينند و با انواع غذاهاى روحى، روح و روان خود را تقويت كنند.
دوشنبه، 11 شهريور 1387
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
ماه رمضان; بهار دعا و مناجات با خدا
ماه رمضان; بهار دعا و مناجات با خدا
ماه رمضان; بهار دعا و مناجات با خدا

نويسنده: محمد محمدى اشتهاردى
ماه رمضان ماه خودسازى و تصفيه روح است. خداوند همه اسباب كار را در اين ماه‏براى پالايش روح و روان از آلودگى‏هاى گناه فراهم نموده و با لطف و رحمت مخصوص‏خويش همه درها و راه‏ها را در راستاى تهذيب نفس و صفاى باطن و تكامل معنوى گشوده‏است. فرصت‏بسيار خوبى براى انسان‏ها است تا در كنار اين سفره بزرگ و متنوع رحمت‏الهى بنشينند و با انواع غذاهاى روحى، روح و روان خود را تقويت كنند.
پيامبر اكرم(ص) فرمود: «ان لربكم فى ايام دهركم نفحات الا فتعرضوا لها (1) ;همانا براى پروردگار شما در دوران زندگى شما لحظه‏هاى بسيار سودمند و مغتنم روى‏مى‏آورد، خودتان را در معرض آن لحظه‏هاى سودمند قرار دهيد و استفاده شايان‏ببريد».
در حديث ديگر كه حديث قدسى است، خداوند به حضرت داود(ع) چنين وحى كرد:
«ان لله فى ايام دهركم نفحات الا فترصدوا لها (2) ; همانا براى خداوند در دوران‏زندگى شما لحظه‏هاى سودمندى است، بدانيد و مترصد اين لحظه‏ها باشيد و آنها راهوشيارانه و با جديت‏به دست آوريد».
ماه رمضان براى تهذيب نفس و خودسازى و پالايش باطن از هرگونه عوامل آلاينده،بهترين فرصت است، بايد نه تنها خود را در معرض استفاده از آن فرصت قرار دهيم،بلكه بايد هوشيارانه مترصد آن باشيم و لحظه‏ها را شكار كنيم و نگذاريم عبورچرخ‏هاى روزگار آن را از دست ما بربايد و دور سازد.
اسباب تهذيب نفس و خودسازى در ماه رمضان، تنها به روزه گرفتن نيست، بلكه تلاوت‏آيات قرآن، دعاها و مناجات با خدا، اطعام و رسيدگى به مستمندان و محرومان، كسب‏صبر و مقاومت، ياد خدا و قيامت در ماه رمضان كه از دستورهاى مستحبى آن است،هركدام نقشى در خودسازى دارند، يكى از آنها كه مى‏توان گفت نقش بسيار مهمى درخودسازى دارد، و ماه رمضان بهار آن مى‏باشد، دعا و مناجات است كه در اين گفتاربر آنيم تا به طور خلاصه به بررسى ارزش و شيوه صحيح دعا و نيايش و آثار آن‏بپردازيم:

سفارش بسيار مؤكد به دعا از ديدگاه اسلام

در قرآن و گفتار پيامبر(ص) وامامان(ع) به دعا و نيايش و مناجات با خدا سفارش بسيار شده است، به عنوان نمونه:
1- خداوند در قرآن مى‏فرمايد: «قل ما يعبؤ بكم ربى لو لا دعائكم (3) ; بگو پروردگارمن براى شما ارجى قائل نيست، اگر دعاى شما نباشد».
بنابراين، وزنه و شخصيت و ارجمندى انسان به دعا و ارتباط با خدا بستگى دارد.
2- نيز مى‏فرمايد: «و قال ربكم ادعونى استجب لكم ان الذين يستكبرون عن‏عبادتى سيدخلون جهنم داخرين (4) ; پروردگار شما گفته است مرا بخوانيد تا (دعاى) شمارا اجابت كنم، كسانى كه از عبادت من تكبر مى‏ورزند، به زودى با خوارى وارد دوزخ‏مى‏شوند».
در اين آيه درباره دعا پنج مطلب مهم مطرح شده است: 1- دعا، محبوب خدا است، اوفرمان مى‏دهد كه دعا كنيد و اهل دعا و راز و نياز باشيد. 2- دعا، موجب اجابت‏است، با فراهم كردن شرايط استجابت كه همان خودسازى است، به پاسخ مثبت پروردگاردست‏يابيد. 3- دعا، عبادت است و پاداش عبادت را دارد، و از نشانه‏هاى عبوديت وبندگى است، بلكه مطابق پاره‏اى از روايات، دعا بهترين عبادت است (5) . معاويه بن عماراز امام صادق(ع) پرسيد: دو نفر از دوستان شما وارد مسجد مى‏شوند يكى از آنهابيشتر نماز مى‏خواند و ديگرى بيش‏تر دعا مى‏كند، كدام‏يك از اينها برترند؟ امام‏صادق(ع) در پاسخ فرمود: «اكثرهما دعاء (6) ; آن كه بيش‏تر دعا مى‏كند برتر است‏». 4- دورى كنندگان از دعا و نيايش، مستكبرند و در صف متكبران و خودكامگان هستند. 5- آنان كه اهل دعا نيستند، عذاب خوار كننده دوزخ در كمينشان است.
در گفتار پيامبر اكرم(ص) و امامان(ع) نيز در ارزش دعا، سخن بسيار گفته شده‏است، پيامبر(ص) در سخنى فرمود:
«الدعاء سلاح المومن، و عمود الدين، و نور السماوات والارض (7) ; دعا اسلحه مومن، وستون دين و نور آسمان‏ها و زمين است‏».
يعنى دعا موجب تقويت انسان با ايمان و پايدارى دين و اعتقاد او، و مايه‏نورانى شدن روح و روان او در همه جا است، پرواضح است كه داشتن اين ويژگى‏ها ازشاخصه‏هاى اصلى خودسازى و تهذيب نفس است. جالب اين كه پيامبر(ص) در گفتار ديگرفرمود: «الدعاء مخ العباده و لا يهلك مع الدعاء احد (8) ; دعا مغز عبادت است، هيچ‏كس از اهل دعا به هلاكت نمى‏رسد».
يعنى دعا نيروى فكر و انديشه انسان را تقويت و باز مى‏كند و به آن طراوت‏مى‏بخشد، و آنان كه با دعا و نيايش همدم هستند بر اثر استفاده از نتايج آن،همواره در عافيت هستند، و هرگز به هلاكت نمى‏رسند.
اميرمومنان على(ع) فرمود: «الدعاء مفاتيح النجاح، و مقاليد الفلاح (9) ; دعاكليدهاى پيروزى و گنجينه‏هاى رستگارى‏است‏».

رعايت آداب دعا براى بهره‏مندى بهتر از مكتب دعا

هر عبادتى آداب و شرايطى داردكه منهاى آن آداب و شرايط، اثر بخش نخواهد بود، بنابراين بايد آداب و شرايط دعارا شناخت و آن را فراهم كرد تا اثر بخش باشد، در چنين صورت قطعا اثر به سزايى‏در خودسازى و بهسازى خواهد داشت. به عنوان مثال; تصميم بر ترك گناه، صاف نمودن‏قلب، غذا و كسب حلال، امر به معروف و نهى از منكر، پذيرفتن رهبر عادل و شايسته‏از شرايط دعا است، آداب دعا نيز بسيار است از جمله:
1- آغاز كردن دعا با نام خدا و ذكر صفات الهى;
2- صلوات بر پيامبر(ص) و آلش;
3- شفيع قرار دادن اولياى خدا مانند پيامبر(ص) و امامان(ع) هنگام دعا;
4- اقرار به گناه;
5- تضرع و زارى هنگام دعا;
6- دو ركعت نماز حاجت، قبل از دعا
7- كوچك نشمردن دعا;
8- ناچيز دانستن خواسته و نيازها در برابر عظمت‏خدا;
9- همت عالى و بلند نظرى در دعا;
10- عمومى كردن دعا;
11- دعاى پنهانى كه ارزش آن معادل هفتاد دعاى آشكار است;
12- دعاى دسته جمعى;
13- حسن ظن به استجابت دعا;
14- دعا در وقت‏ها و مكان‏هاى مناسب و مقدس;
15- اصرار ورزيدن در دعا (10) .
روشن است كه رعايت اين شرايط و آداب هر كدام، نقش سازنده در تقويت ارتباط باخدا و خودسازى دارند، و انسان را در پاكسازى و بهسازى و حركت صحيح و استوار درراه تكامل، آماده‏تر مى‏سازند، بر همين اساس در دعاى كميل مى‏خوانيم: «اللهم اغفر لى الذنوب التى تحبس الدعاء; خدايا بيامرز آن گناهانى را كه‏مانع اجابت و اثر بخشى دعا مى‏گردند».
وانگهى در دعاهايى كه در ماه رمضان و غير آن خوانده مى‏شود، غالبا خواسته‏هاى‏ما در آن دعاها، پاكى دل و عمل، و پرهيز از انحراف و گناه و هرگونه آلودگى است،و به طور كلى محتواى دعاها نيز در مسير خودسازى است; مثلا هر فرازى از دعاى‏ابوحمزه‏ثمالى كه در سحرهاى ماه رمضان خوانده مى‏شود، مكتب سازندگى و تهذيب نفس وصفاى باطن است، به عنوان نمونه در فرازى از آن دعا مى‏خوانيم: «اللهم طهر قلبى‏من النفاق، و عملى من الرياء، و لسانى من الكذب، و عينى من الخيانه (11) ; خدايا قلبم‏را از نفاق و دورويى، و كردارم را از ريا و خودنمايى، و زبانم را از دروغ، وچشمم را از خيانت و بى‏عفتى پاك كن‏».
اينها همه نشان دهنده آن است كه دعا و نيايش صحيح با آداب و شرايط، پشتوانه وعامل استوار و عميقى براى بهره‏گيرى از روح رمضان در راه خودسازى است، و مكتب‏ماه رمضان با توجه به ابعاد مختلفى كه دارد، از جمله دعا در اين ماه خدا، عاليترين مكتب سازنده براى پرورش روح پاك و قلب سليم و نيت‏خالصانه و بى‏شائبه‏است.
بايد سعى كرد كه شيوه دعا كردن را از مكتب خاندان رسالت آموخت، چرا كه اين‏موضوع يكى از اركان اصلى دعا است كه دعاهاى مناسب، معقول، پرمعنى و بر اساس‏اصول صحيح و حساب شده باشد، چنان كه دعاهايى كه از پيامبر(ص) و امامان(ع) نقل‏شده و يا در قرآن ديده مى‏شود، به روشنى اين مطلب را به ما مى‏آموزد كه مضامين‏دعاها بايد از كيفيت و عمق بالايى برخوردار باشد، به عنوان مثال، حضرت ابراهيم‏خليل قهرمان توحيد(ع) پس از تجديد بناى كعبه، چند دعا كرد، كه قرآن دعاى او راچنين بيان مى‏كند، او به خدا عرض كرد:
«پروردگارا! از ما بپذير كه تو شنوا و دانايى، پروردگارا ما را تسليم فرمان‏خود قرار ده، و از دودمان ما امتى كه تسليم فرمانت‏باشند به وجود آور! و شيوه‏صحيح عبادتمان را به ما نشان ده، و توبه ما را بپذير، كه توبه‏پذير و مهربان‏هستى. پروردگار (پس از من) در ميان مردم پيامبرى از خودشان برانگيز، تا آيات تورا بر آنها بخواند و كتاب و حكمت را به آنها بياموزد و پاكيزه كند زيرا تو براين كار توانا و آگاه هستى‏» (12)
پروردگارا! اين شهر (مكه) را شهر امنى قرار ده! ومن و فرزندانم را از پرستش بت‏ها دور نگهدار، آنها (بت‏ها) بسيارى از مردم راگمراه ساختند، هر كس از من پيروى كند از من است، و هر كس نافرمانى من كند، توبخشنده مهربانى. تو مى‏دانى آن چه را كه ما در نهان و آشكار انجام مى‏دهيم، وچيزى در زمين و آسمان بر خدا پنهان نيست‏» (13) .

سه درس مهم از كلاس دعا

دعا و نيايش كه در برنامه ماه رمضان گنجانده شده و نقش‏بنيانى در تكوين مفهوم رمضان و روزه را دارد، تنها درخواست روا شدن نياز ازدرگاه خدا نيست، بلكه داراى سه بعد است، و به عبارت روشن‏تر سه درس بزرگ و مهم‏را بايد از مكتب دعا به دست آورد و بايد هنگام دعا هر سه، مورد توجه دقيق قرارگيرد:
1- دعا براى دفع بلاها و روا شدن حاجت‏ها، چنان كه اميرمومنان على(ع) در سخنى‏فرمود: «ادفعوا امواج البلاء عنكم بالدعاء قبل ورود البلاء (14) ; موج‏هاى بلاها را قبل‏از ورودشان، به وسيله دعا كردن از خود دفع كنيد».
2- در كنار دعا، تضرع، خشوع، مناجات، راز و نياز و ارتباط تنگاتنگ با خداوجود دارد كه قطعا چنين خصالى غرورهاى انسان را مى‏شكند، و دل را آماده پذيرش‏مواهب معنوى مى‏سازد، و به دنبال آن، آرامش خاطر، قوت قلب و روحيه عالى، عايدانسان مى‏شود. چنان كه خداوند مى‏فرمايد: «ادعوا ربكم تضرعا و خفية (15) ; پروردگارخود را با تضرع و خضوع و ملتمسانه در آشكار و نهان بخوانيد».
3- از همه مهم‏تر، توجه به معارف بلند پايه و محتواى عميق و غنى دعاهايى است‏كه از پيامبر(ص) و امامان(ع) به ما رسيده، كه در حقيقت دانشگاه بزرگ انسان‏سازى‏هستند; به عنوان مثال، دعاى اول صحيفه سجاديه و خطبه اول نهج البلاغه، هر دوهم‏سان، معارف اسلام را در سطح عالى تبيين مى‏كنند، و درس‏هاى سودمندى از معارف وعرفان حقيقى را به ما مى‏آموزند.
توجه عميق به محتواى دعاها موجب ارتقاى سطح معلومات و معرفت‏شده و آشنايى‏انسان را به مفاهيم و ارزش‏هاى بلند سازنده و تكامل بخش كه در راس آنها مساله‏توحيد و ابعاد آن است. چندان برابر مى‏كند، جمعى به امام صادق(ع) عرض كردند: چراما دعا مى‏كنيم، ولى به اجابت نمى‏رسد؟ امام در پاسخ فرمود: «لانكم تدعون من لاتعرفونه (16) ; زيرا كسى را مى‏خوانيد كه او را نمى‏شناسيد». يعنى در كنار دعا بايدتوجه به معارف و شناخت‏خدا و اصول تكامل نيز وجود داشته باشد.

پي‌نوشت‌ها:

1- علامه مجلسى، بحار الانوار، ج‏71، ص‏221.
2- همان، ج‏77، ص‏168.
3- فرقان (25) آيه‏77.
4- مؤمن (40) آيه‏60.
5- محمد بن يعقوب كلينى، اصول كافى، ج‏2، ص‏466.
6- علا مه طبرسى، مجمع البيان، ج‏8، ص‏529.
7- محمد بن يعقوب كلينى، اصول كافى، ج‏1، ص‏468.
8- علا مه مجلسى، بحارالانوار، ج‏93، ص‏300.
9- محمد بن يعقوب كلينى، اصول كافى، ج‏2، ص‏468.
10- اقتباس از محمدى رى شهرى، ميزان الحكمه، ج‏3، ص‏260 تا 267.
11- محدث قمى، مفاتيح الجنان، ص‏386.
12- بقره (2) آيه‏127 تا 129.
13- ابراهيم (14) آيه 35 تا 38.
14- علامه مجلسى، بحار الانوار، ج‏93، ص‏289.
15- اعراف (7) آيه‏5.
16- بحارالانوار، ج‏93، ص‏368.



تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم