درک ساز و کار دگردیسی موم سان

آیا تا کنون فکر کرده‌اید که چرا برخی از اشیاء شکل خود را بعد از خم کردن دوباره به دست می‌آورند در حالی که بقیه این گونه نیستند؟ این امر به دلیل نظریه‌ای است که تغییر شکل موم سان نامیده می‌شود که در این مقاله با کمک تعریف
يکشنبه، 10 مرداد 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
درک ساز و کار دگردیسی موم سان
درک ساز و کار دگردیسی موم سان

 

مترجم: عبدی
منبع:راسخون




 

آیا تا کنون فکر کرده‌اید که چرا برخی از اشیاء شکل خود را بعد از خم کردن دوباره به دست می‌آورند در حالی که بقیه این گونه نیستند؟ این امر به دلیل نظریه‌ای است که تغییر شکل موم سان نامیده می‌شود که در این مقاله با کمک تعریف و ساز و کارش توصیف می‌شود.

آیا می‌دانید؟

تغییر شکل موم سان تضمین می‌کند که تحت دما یا فشار مناسب حتی سنگ‌های جامد می‌توانند خم و تا شوند تا چین‌های زمین شناسی را شکل دهند.
درک ساز و کار دگردیسی موم سان
تغییر شکل موم سان تغییر دائمی در شکل و اندازه‌ی

شیء است که قابل برگشت نیست.

دگردیسی تغییر در شکل و اندازه‌ی یک شیء می‌باشد. این تغییر معمولاً زمانی رخ می‌دهد که فشار یا گرما بر جسم وارد شود. در حالی که این اصطلاح عمدتاً برای فلزات و ترموپلاستیک‌ها (پلیمرهای قابل باز یافت) استفاده می‌شود، واقعیت این است که بسیاری از مواد دیگر می‌توانند دستخوش چنین تغییراتی شوند. این مواد شامل استخوان، بتون و حتی سنگ‌ها می‌باشد. در واقع، پدیده‌ی دگردیسی نقشی مهم در شکل دادن سیاره‌ی ما ایفا کرده است، همان طور که ساختار سنگی آن بیش از میلیاردها سال تحت فشار عظیم سفت و شکل‌ دار شده است.

دگردیسی موم سان: تعریف

در مهندسی و علم مواد دگردیسی موم سان فرایندی است که تغییر پایا در شکل و اندازه‌ی شیء جامد را موجب می‌شود. این امر خلاف دگردیسی کشسان می‌باشد که در آن شیء بعد از حذف نیرویی که باعث دگردیسی می‌شود به شکل و اندازه‌ی اولیه‌ی خود باز می‌گردد.
هنگامی که بر جسمی نیرو وارد می‌شود، نیروی وارده می‌تواند سبب تغییر در شکل و اندازه‌ی جسم شود. اما اگر این نیرو پایین‌تر از حدی به خصوص به نام "نقطه‌ی کشسان" باشد، جسم بعد از حذف نیروی اعمال شده دوباره ابعاد اولیه‌ی خود را به دست می‌آورد. چنین تغییر موقتی دگردیسی کشسان نامیده می‌شود. اما اگر فشار وارد شده بر جسم جامد فراتر از حد کشسان باشد، سبب ایجاد تغییر پایا در ابعاد جسم می‌شود که حتی بعد از حذف فشار نمی‌تواند تغییر یابد، به این پدیده دگردیسی م.م سان می‌گویند.
اگر فشار بعد از این که حتی دگردیسی برگشت ناپذیر رخ می‌دهد هنوز بر جسم جامد وارد شود، آن گاه بخش سطح مقطع آن در نقطه‌ای به خصوص کاهش می‌یابد که گردنه نامیده می‌شود و جسم می‌شکند که به آن شکستگی می‌گویند. دگردیسی موم سان معمولاً خصوصیت مواد انعطاف پذیر می‌باشد مانند طلا، نقره وفولاد و شامل مواد شکننده هم چون شیشه و چدن نمی‌شود.
درک ساز و کار دگردیسی موم سان

مکانیسم

1) لغزش

لغزش مهم‌ترین و نوع محتمل دگردیسی موم سان در جامدات بلورین است. در چنین جامداتی، اتم‌ها به طور متراکم انباشته شده‌اند و اشکالی متقارن ایجاد می‌کنند که کریستال نامیده می‌شوند. هر کریستال اتم‌هایی دارد که در لایه‌ها و سطوح مختلف طبقه بندی و مرتب می‌شوند.
همان طور که از نام آن پیداست دگردیسی لغزشی هنگامی رخ می‌دهد که لایه‌های اتمی در کریستال زمانی که دستخوش فشار قرار می‌گیرد روی یک دیگر می‌لغزند. هر اتم در سطح کریستال از تعدادی از فواصل درون اتمی می‌گذرد. این امر قابل مقایسه با جا‌به‌جایی دسته‌ی ورق است هنگامی که از یک سر تحت فشار قرار می‌گیرد. لغزش وقتی رخ می‌دهد که نیروهای برشی (نیروهای نامنظم) اعمال شده فراتر از حد خاصی باشند.
جابه‌جایی صفحات جداگانه‌ی کریستال منجر به شکل گیری پلکان می‌شود که در آن صفحه از کریستال بیرون می‌زند. اما، صفحات متفاوت هنوز همان جهت گیری را با یک دیگر دارند زیرا همه‌ی اتم‌ها مسافت یکسانی را حرکت می‌کنند. علاوه بر این، لغزش بین لایه‌های مختلف روی صفحات لغزشی رخ می‌دهد که نواحی‌ای هستند که در آن جا اکثر اتم‌ها متمرکز شده‌اند. این لغزش به این دلیل اتفاق می‌افتد که اتم‌ها حرکت می‌کنند تا جابه‌جایی‌ها به عبارت دیگر کاستی‌های میکروسکوپی در کریستال مانند جای‌های خالی در لایه‌ی کریستالی به دلیل از دست دادن اتم‌ها را پر کنند.

2) جفت سازی

جفت سازی ساز و کار دگردیسی است که در آن جهت بلور تغییر می‌یابد. بخش دگردیس شده‌ی کریستال دو بخشی وارونه (یا انعکاس معکوس بخش دگردیس نشده) را می‌سازد. بنابراین همان طور که از نام آن پیداست صفحه‌ای که بخش‌های دگردیس شده و نشده را جدا می‌کند صفحه‌ی جفتی نامیده می‌شود.
لغزش سبب کشیدگی بلور در جهت نیروی کششی (کشسانی) می‌شود که نیروی مذکور معمولاً بیش‌تر از نیروی لازم برای دگردیسی لغزشی می‌باشد. به همین دلیل، جفت کردن وقتی اتفاق می‌افتد که دگردیسی لغزشی به تاخیر بیفتد. این نوع از دگردیسی موم سان باعث می‌شود تا تمام صفحات بین دو صفحه‌ی جفت موازی بلور در همان جهت بلغزند که این امر موجب می‌شود جهت آن‌ها متفاوت با بقیه‌ی بلور باشد.
جهت کریستال پایین و بالای صفحه‌ی جفتی متفاوت است در حالی که جهت در بالا و پایین صفحات لغزشی (در فرایند اول) همیشه مشابه هستند.
دلیلی که صیقل دادن فلز تغییر شکل داده شده، جفت را حذف نمی‌کند همین امر می‌باشد، در حالی که آن می‌تواند پلکان شکل یافته در لغزشی که در آن هیچ تغییری در جهت وجود ندارد حذف کند. این تفاوت هم چنین تضمین می‌کند که تغییر شکل آتی در نوع لغزشی بسیار آسان رخ می‌دهد.
در جفت سازی، اتم‌ها از طولی متناسب با فاصله‌‌شان از صفحه‌ی جفت حرکت می‌کنند. این فاصله معمولاً کسر کوچکی از فاصله‌ی بین اتمی است، به این معنی که مقدار کلی تغییر شکل رخ داده معمولا در مقایسه با لغزش کوچک است.
پدیده‌ی تغییر شکل موم سان دامنه‌ی گسترده‌ای در کاربردهای صنعتی یافت. این پدیده در فرایندهای شکل گیری فلزات مانند چکش کاری و آهن‌گری استفاده می‌شود که در این فرایندها از گرما و فشار برای تغییر شکل فلزات و تبدیل آن‌ها به اشکال و ابزاهای دلخواه استفاده می‌شود.

/ج

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم