ایران معاصر یعنی چه دوره‌ای؟

درباره اینکه تاریخ معاصر ایران از چه دوره‌ای آغاز می‌گردد، دیدگاه‌های گوناگونی مطرح شده است. اصولاً تاریخ معاصر هر کشور از زمانی آغاز می‌گردد که بنیاد تحولات اساسی آن، در آن سال‌ها گذاشته شده باشد؛ بنابراین کسانی که از تاریخ
دوشنبه، 20 دی 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
ایران معاصر یعنی چه دوره‌ای؟
 ایران معاصر یعنی چه دوره‌ای؟

 

نویسنده: نجف لک‌زایی

 

درباره اینکه تاریخ معاصر ایران از چه دوره‌ای آغاز می‌گردد، دیدگاه‌های گوناگونی مطرح شده است. اصولاً تاریخ معاصر هر کشور از زمانی آغاز می‌گردد که بنیاد تحولات اساسی آن، در آن سال‌ها گذاشته شده باشد؛ بنابراین کسانی که از تاریخ معاصر ایران سخن گفته‌اند، هر کدام دوره‌ی زمانی خاصی را نقطه عطف تحولات ایران برشمرده‌اند که می‌توان آنها را در سه گروه ذیل دسته‌بندی کرد:
1. گروهی آغاز تاریخ معاصر ایران را از زمان شروع دوره‌ی صفویه دانسته‌اند؛ مثلاً جان فوران (1) به تحلیل تاریخ معاصر ایران از ابتدای صفویه پرداخته است. در میان مورخان ایرانی، آثار رسول جعفریان از این ویژگی‌ برخوردار است؛
2. برخی ابتدای سلطنت قاجاریه را نقطه‌ی آغاز تحولات ایران تلقی کرده‌اند؛ (2)
3. بعضی نیز نقطه‌ی شروع تحولات را در مشروطه جست‌وجو کرده‌اند. آنان معتقدند که اغلب تحولاتِ ایران معاصر، در مشروطه ریشه دارد.
از دیدگاه کسانی که عصر صفویه را نقطه‌ی شروع بررسی تحولات ایران معاصر می‌دانند، در دوران صفویه، ایران مستقل، پس از حدود نه قرن، تأسیس، و مذهب تشیع، به رسمیت شناخته شد. این رخداد بزرگ در تحولات بعدی ایران اثرگذار بود؛ بدین‌صورت که در دوره‌ی صفویه، حوزه‌های علمیه شیعی آغاز به کار نمودند و شکل و نظم خاصی یافتند؛ سلسله‌ی فقهای ایرانی شیعی که تا به امروز نیز ادامه یافته است، با محقق اردبیلی در آن عصر آغاز به کار کرد؛ حکمت متعالیه در این دوران تأسیس شد و در آن زمان بود که برخی از منابع حدیثی مهم شیعه، بعد از کتاب اربعه، مثل وسائل‌الشیعه، بحارالانوار و وافی گرد‌آوری شدند.
گروهی که دوره‌ی قاجاریه را نقطه‌ی آغازین تحولات ایران معاصر دانسته‌اند، شاید به این علت چنین کرده‌اند که مقارن با روی کار آمدن قاجاریه در ایران، انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789 م به پیروزی رسید. از آنجا که بسیاری از تحولات اروپا با انقلاب فرانسه مرتبط بوده است، گروهی تحت تأثیر آن نظریه‌ها، تاریخ معاصر ایران را نیز با انقلاب فرانسه مرتبط دانسته و نقطه‌ی شروع تحولات ایران معاصر را نیز همین مقطع تصور کرده‌اند. (3)
گروه سوم، نقطه‌ی شروع تحولات ایران معاصر را نقطه‌ی تقابل سنت و تجدد ارزیابی کرده‌اند. این مسئله در نهضت مشروطه و با شعارهایی همچون آزادی‌خواهی و تجدد و نیز پذیرش برخی نهادهای مدرن آغاز شد.
اما واقعیت آن است که با مطالعه‌ی تاریخ معاصر ایران به خوبی درمی‌یابیم که ریشه‌ی بسیاری از تحولات اساسی ایران، به قبل از مشروطه و حتی پیش از قاجاریه بازمی‌گردد؛ از این رو نظریه‌ای که نقطه‌ی شروع تاریخ معاصر ایران را در دوره‌ی صفویه دانسته، واقعی‌تر به نظر می‌رسد.

پی‌نوشت‌ها

1. این نویسنده برای عنوان توضیحی کتاب خود، عبارت «تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال‌های پس از انقلاب اسلامی» را انتخاب کرده است (ر. ک: جان فوران، مقاومت شکننده، ترجمه‌ی احمد تدین).
2. دیدگاه حاکم بر سر فصل دروس تحولات در رشته‌ی علوم سیاسی چنین است.
3. کتاب ایران در دوره سلطنت قاجار، نوشته‌ی علی اصغر شمیم، معرف چنین دیدگاهی است.

منبع مقاله :
لک‌زایی، نجف، (1391)، تحولات سیاسی- اجتماعی ایران معاصر، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ دوم

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد