تالپوریان

تالپوریان، دودمانی از امیران شیعه مذهب سند که از 1197 تا 1259 ق بر آن سرزمین حکومت کردند. نیای این دودمان فتحعلی خان تالپوری، سرکرده‌ی قبیله‌ی شیعی مذهب تالپوری (شاخه‌ای از طایفه‌ی بلوچ) در 1197 ق بر سند امارت یافت و دودمانی را بی‌نهاد که به میران تالپوری سند آوازه یافتند. جملگی آنان مگر میر صوبه دارخان مذهب شیعه داشتند. تالپوریان با شاهان ایران روابط نزدیکی یافتند و گاه زیر حمایت آن قرار گرفته‌اند. در امارت آنان زبان فارسی زبان رسمی سند گردید و مدارسی برای تدریس زبان و ادبیات فارسی گشوده شد و حیدرآباد (کرسی سند)، رهری وتته مراکز مهم علم و ادب فارسی گردید. دربار میران سند محل گرد آمدن شاعران و ادیبان پارسی سرا گردید. بیشتر سروده‌های شاعران روزگار تالپوریان حماسه یا مدح ائمه‌ی اطهار (علیهم‌السلام) است. پس از مرگ فتحعلیخان قلمرو او میان فرزندانش بخش گردید. شاهزاده‌نشینهای تالپوری تا 1259 ق بر سند فرمانروایی داشتند و از ستیز با دولت انگلیس می‌پرهیختند. اما سرانجام انگلیسیها به یاری میرعلی مرادخان تالپوری (م 1249 ق)، والی خیرپور سند بر این سرزمین دست یافتند و حکومت تالپوریان در سند را برانداختند. پس از آن زبان و ادب فارسی اهمیت خود را از دست داد. با این همه تنی چند از خردمندان آن سرزمین به نشر چند روزنامه به زبان فارسی پرداختند که از جمله آنان مفرح القلوب و خورشید را می‌توان نام برد. از شاعران دربار تالپوریان که برخی شاهزادگان این دودمان بودند می‌توان از میر کرمعلی خان (م 1244 ق)، عبدالوهاب آشکار (م 1242 ق)، نواب ولی محمد (م 1247 ق)، میرغلامعلی تتوی، متخلص به مایل (م 1251 ق)، موهنداس ملکانی، متخلص به آزاد (م 1259 ق) و میر نصیرخان، متخلص به چعفری (م 1261 ق)، سشل لرست (م 1250 ق)، غزلسرا و عارف وحدت وجودی و ثابت علیشاه (م 1225 ق) که به سرودن مراثی درباره‌ی ائمه‌ی اطهار (علیهم‌السلام) و طنزنویسی شهرت دارد یاد کرد.
کتابنامه:
بستان السیاحة، 226؛ تاریخ تفکر اسلامی در هند، 173-174؛ تذکره‌نویسی فارسی در هند و پاکستان، 626-627؛ دایرةالمعارف فارسی، ذیل «سند».
منبع:
تهیه و تنظیم: دائرةالمعارف تشیع، جلد 4، (1391) تهران: مؤسسه‌ی انتشارات حکمت، چاپ اول.