روزى

متن حديث:

يَا عَلىّ لاَ تَهتَمّ لِرِزقِ غَد فَاِنَّ كُلَّ غَد يَأتِى رِزْقُهُ.

ترجمه:

اى على، غم روزى نخور، هر فردايى روزيش خواهد رسيد.

شرح حديث:

چند ياد آورى راجع به روزى بخشى خداوند:
1ـ معيار گستردگى و تنگى روزى: هرگز نبايد تصوّر كرد كه وسعت رزق دليل بر محبّت خداوند، و يا تنگى معيشت دليل بر خشم و غضب اوست، زيرا خداوند گاه انسان را به وسعت روزى آزمايش مى كند، و اموال سرشارى در اختيار او قرار مى دهد، و گاه با تنگى معيشت، ميزان مقاومت و پايمردى او را روشن مى سازد، و آنها را از اين طريق پرورش مى دهد.
گاه ثروت زياد مايه بلا و عذاب جان صاحبان آنهاست، و هر گونه آرامش و استراحت را از آنها مى گيرد، چنان كه قرآن مجيد در آيه 55 سوره توبه مى گويد: «فزونى اموال و اولاد آنها تو را در شگفتى فرو نبرد، خدا مى خواهد آنان را به اين وسيله در زندگى دنيا مجازات كند و درحال كفر بميرند»!
در جاى ديگر (مؤمنون / 55 ـ 56) مى گويد: «آيا چنين مى پنداريد كه اموال و فرزندانى را كه به آنان داده ايم براى اين است كه درهاى خيرات را به رويشان بگشاييم، چنين نيست، آنها نمى فهمند».
2ـ تقدير روزى تضادّى باتلاشها ندارد: نبايد از آياتى كه در زمينه تقدير واندازه گيرى، روزى به وسيله پروردگار آمده چنين استنباط كرد كه تلاشها و كوششها، نقشى در اين زمينه ندارد، و اينها را بهانه تنبلى و فرار از زير بار مسئوليّت ها و مجاهدتها در مقياس فرد و اجتماع قرار داد، كه اين پندار بر ضدّ آيات فراوانى از قرآن مجيد است كه سعى و كوشش و تلاش رامعيار موفّقيتّ ها شمرده است.
هدف اين است كه با تمام تلاشها و كوششها باز به روشنى مى بينيم دست ديگرى نيز در كار است كه نتيجه تلاشها بر باد مى رود، و گاه به عكس، تا مردم فراموش نكنند در پشت عالم اسباب، دست قدرت «مسبّب الاسباب» كار مى كند و در هر حال محروميّت هاى ناشى از تنبلى و سستى را هرگز نبايد به حساب تقسيم روزى از ناحيه خداوند گذارد، چرا كه خود فرموده: روزى را به تناسب تلاشها وسعت مى دهم.
3ـ روزى تنها به مواهب مادّى نيست: روزى معناى وسيعى دارد كه روزيهاى معنوى رانيز در بر مى گيرد، بلكه روزى اصلى همين روزى معنوى است، در دعاها تعبير به رزق درمورد روزيهاى معنوى بسيار به كار رفته است، در مورد حج مى گوييم:
«اَلَّلهُمَّ ارْزُقَنِى حَجَّ بَيتِكُ الْحَرَام».
در مورد توفيق اطاعت و دورى از معصيت آمده: «الَّلهُمَّ ارْزُقْنِى تَوُفِيقَ الطَّاعَةِ وَ بُعْدَ الْمَعصِيَةِ...» و ...
4ـ قرآن چند امر را معرّفى كرده: كه خود درسى سازنده براى تربيت انسان است، در يك جا مى گويد: «هر گاه شكر نعمتها را بجا آوريد (و آن را در مصرف واقعى صرف كنيد) نعمت را بر شما افزون مى كنم». (ابراهيم،آيه7)
در جاى ديگر مردم را به تلاش دعوت كرده مى گويد: «او كسى است كه زمين را تسليم و خاضع در برابر شما قرار داد تا بر پشت آن راه رويد و از رزق آن استفاده كنيد». (ملك، آيه15)
در جاى ديگر تقوا و درستكارى را معيار گشايش روزى قرار داده مى فرمايد: «هر گاه مردم روى زمين ايمان آورند و تقوا پيشه كنند بركات آسمان و زمين را به روى آنها مى گشاييم». (اعراف، آيه96)
5- تنگى رزق و مسايل تربيتى: گاه تنگى رزق به خاطر جلوگيرى از طغيان مردم است، چنان كه در آيه 27 سوره شورى مى خوانيم: «هر گاه خداوند روزى را بر مردم گشاده دارد، راه ظلم و طغيان پيش مى گيرند»!
6ـ قرآن تأكيد دارد: كه انسانها روزى بخش خود را تنها خداوند بدانند واز غير اوتقاضا نكنند، و به دنبال اين ايمان و توكّل بر نيرو و تلاش و سعى خودمتّكى باشند. در آيه 3 سوره فاطر آمده است: «آيا خالقى غير از خدا وجود دارد كه شما را از آسمان و زمين روزى دهد». و در آيه 17 سوره عنكبوت مى خوانيم: «تنها روزى را نزد خدا بجوييد»(1).

پي نوشت

1. تفسير نمونه، ج 20، ص 373 ـ 375.

منبع:پایگاه حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(دامت برکاته)
/خ