يقين و آثارش

درس اخلاق حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(دامت برکاته)

متن حديث:

يَا عَلىُّ: اِنَّ مِنَ الْيَقينِ أن لاَ تُرضىَ اَحداً بِسَخَطِ اللهِ، وَلا تَحَمّدَ اَحَداً بِما آتاكَ الله، وَ لا تَذُمَّ اَحداً عَلى مَا لَمْ يُؤتِكَ اللهُ، فَاِنَّ الرِّزْقَ لا يَجُرُّهُ حِرْصُ حَريص وَ لاَ تَصْرِفُهُ كَراهَةُ كَارِه، اِنَّ الله بِحُكْمِهِ وَ فَضْلِهِ جَعَلَ الرَّوْحَ وَالْفَرَحَ فِى الْيَقينِ وَ الرِّضَا، وَ جَعَلَ الْهَمَّ، وَ الْحُزْنَ فىِ الشَّكِّ والسُّخْطِ.

ترجمه:

اى على، از آثار يقين اين است كه رضايت هيچ كس را با خشم خداوند به دست نياورى و كسى را بر نعمتى كه خدا به تو داده نستايى و احدى را بر چيزى كه خدا از تو دريغ فرموده نكوهش نكنى، چه روزى را نه حرص حريصان جلب كند و نه بى ميلى كسان واپس زند.خداوند به حكمت و فضل خود آسايش و خوشى را در يقين و رضا (به قضا و قدر) قرار داده و غصّه و اندوه را در شك و نارضايى.

شرح حديث:

يقين و مراحل آن:
«يقين» نقطه مقابل «شك» است، همان گونه كه علم نقطه مقابل جهل است، و به معناى وضوح و ثبوت چيزى آمده است، و طبق آنچه از اخبار و روايات استفاده مى شود به مرحله عالى ايمان «يقين» گفته مى شود. امام باقر(عليه السلام)فرمود: «ايمان يك درجه از اسلام بالاتر است، و تقوا يك درجه از ايمان بالاتر است، و يقين يك درجه برتر از تقواست».
سپس افزود: «درميان مردم چيزى كمتر از يقين تقسيم نشده است».
راوى سؤال مى كند: يقين چيست؟ مى فرمايد: «حقيقت يقين، توكّل بر خدا، و تسليم در برابر ذات پاك او، و رضا به قضاى الهى، و واگذارى تمام كارهاى خويش به خداوند است».
برترى مقام يقين از مقام تقوا و ايمان و اسلام چيزى است كه در روايات ديگر نيز روى آن تأكيد شده است.
در حديث ديگرى از امام صادق (عليه السلام) مى خوانيم: «از نشانه هاى يقين مردم مسلمان اين است كه مردم را با خشم الهى از خود خشنود نكند، و آنها را بر چيزى كه خداوند به او نداده است ملامت ننمايد (آنها را مسؤل محروميّت خود نشمارد) خداوند به خاطر عدل و دادش آرامش خاصّى سراسر قلب و جان او را فرا مى گيرد.
ولى با اين حال براى يقين مراتبى است در آيات 1 ـ 8 سوره تكاثر و آيه 95 سوره واقعه به آن اشاره شده و آن سه مرحله است:
1ـ علم اليقين: و آن اين است كه انسان از دلايل مختلف به چيزى ايمان آورد، مانند كسى كه با مشاهده دود ايمان به وجود آتش پيدا مى كند.
2ـ عين اليقين: و آن در جايى است كه انسان به مرحله مشاهده مى رسد و با چشم خود مثلا آتش را مشاهده مى كند.
3ـ حق اليقين: و آن همانند كسى است كه وارد آتش شود و سوزش آن را لمس كند، و به صفات آتش متّصف گردد و اين بالاترين مرحله يقين است.
در حقيقت مرحله اوّل جنبه عمومى دارد، و مرحله دوّم براى پرهيزگاران است و مرحله سوّم مخصوص خاصّان و مقربّان است. و لذا در حديثى آمده است كه خدمت رسول خدا(صلى الله عليه وآله) عرض كردند: شنيده ايم بعضى از ياران عيسى(عليه السلام) روى آب راه مى رفتند؟ فرمود: اگر يقينش از آن محكمتر بود بر هوا راه مى رفت.(1)

پی نوشتها:

1. تفسير نمونه، ج 27، ص 283 ـ 285.

منبع:پایگاه حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(دامت برکاته)
/خ